विश्वकप सबै संख्याहरूको खेल हो । कुन टोलीले सबैभन्दा धेरै गोल गरेको छ ? नकआउट चरणमा पुग्न कसले पर्याप्त अंक प्राप्त गरेको छ ?
मार्केटिङ (बजार व्यवस्थापन) मा पनि यही कुरा लागू हुन्छ-कुन ब्रान्डको बजार पुँजीकरण सबैभन्दा ठूलो छ ? सरल भाषामा भन्नुपर्दा, कसले सबैभन्दा धेरै सामान बेचिरहेको छ ? अन्ततः कुरा सधैं संख्यामै आएर टुङ्गिन्छ ।
विश्वकपका विज्ञापनहरू
किलियन एम्बाप्पे, एर्लिङ हालान्ड, क्रिस्टियानो रोनाल्डो र लेब्रोन जेम्स ती केही नामहरू हुन् जो नाइकीको ‘रिप द स्क्रिप्ट’ विश्वकप विज्ञापनमा फिचर भएका छन् ।
एडीडासको ‘ब्याकयार्ड लेजेन्ड्स’ले पनि ‘ए-लिस्ट’ हस्तीहरूलाई समेट्न कुनै कञ्जुस्याँई गरेको छैन, जसमा लामिन यामल, जुड बेलिङ्घम, लियोनेल मेस्सी र जिनेदिन जिदान सबै समावेश छन् ।
यहाँसम्म कि एआईद्वारा निर्मित डेभिड बेकह्याम पनि यसमा देखा परेका छन् ।
यी विज्ञापनहरू परम्परागत विज्ञापन भन्दा पनि हलिउडका ब्लकबस्टर फिल्म जस्ता देखिन्छन् र ती स्टारहरूलाई अनुबन्धित गर्नु सस्तो छैन ।
रिपोर्टहरूका अनुसार, यो जर्मन ब्रान्ड (एडीडास) ले आफ्नो विज्ञापन बनाउन ५ करोड पाउन्ड (१० अर्ब नेपाली रुपैयाँ) खर्च गरेको छ ।
दुवै कम्पनीले आफूले ठ्याक्कै कति खर्च गरे भन्ने कुरा खुलाएका छैनन् तर यो खर्च करोडौँ डलरमा पुगेको कुरामा भने तपाईं ढुक्क हुन सक्नुहुन्छ।
आँखा तिर्मिराउने यस्ता बजेटहरू कुनै नयाँ कुरा होइनन्, तर यस वर्ष नाइकी र एडीडास दुवैले पहिलेभन्दा ठूलो र साहसी कदम चालेका छन् ।
यदि हामीले केवल युट्युब भ्युजको आधारमा मूल्याङ्कन गर्ने हो भने, यो लेख तयार पार्दासम्म एक मात्र विजेता देखिएको छ ।
नाइकीको विज्ञापनले ७ करोड ६० लाख भ्युज बटुलेको छ भने एडीडासको विज्ञापन करिब ७० लाख भ्युजमा सीमित छ ।
नाइकी ग्लोबल फुटबलका उपाध्यक्ष तथा महाप्रबन्धक क्यामिलो एन्ड्राडेले भने, ‘जे परिवर्तन भएको छ, त्यो संस्कृतिको गति र स्वरूप हो। डिजिटल युगमा कथाहरू छिटो फैलिन्छन्, छिटो टुक्रिन्छन् र छिटो नयाँ रूपमा व्याख्या गरिन्छन् । यसको अर्थ एउटा सानदार फिल्मले मात्र सबै काम गर्ने पुरानो मोडल अब पर्याप्त छैन । ‘रिप द स्क्रिप्ट’मार्फत हामीले अझ व्यापक कुरा निर्माण गरेका छौँ- एउटा यस्तो फुटबल ब्रह्माण्ड जुन डिजिटल र वास्तविक जीवन दुवैमा जीवन्त छ।’
‘विशेष गरी यस अभियानको सफलता कति मानिसले फिल्म हेरे भन्ने कुराले मात्र मापन गरिने छैन, बरु हामीले प्रशंसक, खेलाडी र सिर्जनाकर्ताहरूलाई उनीहरू आफैँले व्याख्या गर्न, परिमार्जन गर्न र अगाडि बढाउन सक्ने केही कुरा कसरी दियौँ भन्ने कुराले गर्नेछ।’
‘जब त्यो हुन थाल्छ, तब तपाईँलाई थाहा हुन्छ कि यो काम विज्ञापनभन्दा माथि उठेर फुटबल संस्कृतिको हिस्सा बनिरहेको छ।’
एडीडास सन् १९७० देखि नै विश्वकपसँग जोडिएको छ, जब उनीहरूले प्रतियोगिताका लागि प्रतिष्ठित ‘टेलस्टार’म्याच बल बनाएका थिए।
मार्केटिङ कम्युनिकेसन, ब्रान्ड र पर्फर्मेन्सका उपाध्यक्ष फ्लोरियन आल्टले भने, ‘हाम्रो अभियान ‘ब्याकयार्ड लेजेन्ड्स’ ले फुटबल खेल्ने जो कोहीका लागि परिचित दृश्य प्रस्तुत गरेको छ – एउटा स्थानीय मैदान, एउटा अपराजित टोली र केही कथाहरू जो पछि गएर किंवदन्ती बन्छन्। र यस अभियान मार्फत हामी उपभोक्ताहरू जहाँ छन् त्यहीँ पुग्छौँ – चाहे उनीहरू टिभी हेरिरहेका हुन्, सामाजिक सञ्जालमा आफ्ना मनपर्ने खेलाडीहरूलाई पछ्याइरहेका हुन्, वा खेलद्वारा सिर्जना गरिएको संस्कृतिमा रमाईरहेका हुन् ।’
के न्युयोर्क शहरमा एडीडास अगाडि छ ?
विश्वकपको ध्यान तान्ने प्रतिस्पर्धा तीव्र भइरहँदा, एडीडासले न्युयोर्कमा सुरुवाती बलियो प्रभाव जमाएको देखिन्छ ।
सोहोमा, यी दुई खेलकुद क्षेत्रका दिग्गजहरू बीचको भिन्नता प्रस्ट देखिन्छ । एडीडास र नाइकीका मुख्य स्टोरहरू एकअर्काको ठिक विपरित दिशामा छन्, तर तीमध्ये एउटा मात्र पूर्ण रूपमा विश्वकपमय भएको महसुस हुन्छ ।
एडीडासले आफ्नो स्टोरलाई विश्वकप ब्रान्डिङले सजाएको छ, जहाँ फुटबल शर्टहरू र प्रतियोगिताका सामानहरू मुख्य आकर्षणका रूपमा राखिएका छन् । सडकको अर्कोतर्फ, नाइकीको ध्यान भने हालैको एनबीए उपाधि सफलतापछि स्वभाविक रूपमा न्युयोर्क निक्सतिर केन्द्रित छ ।
यद्यपि, यो भिन्नता यी दुई स्टोरहरूमा मात्र सीमित छैन।
म्यानहट्टन वरिपरि, विश्वकपका विशेष पप-अप स्टोरहरूदेखि साना प्रमोशनल स्ट्यान्ड र विज्ञापनहरूसम्म एडीडासको ब्रान्डिङ जताततै देखिन्छ । यसका गतिविधिहरू पनि बढी महत्त्वाकांक्षी महसुस हुन्छन्, जसले गर्दा प्रतियोगिताको माहोल साँच्चिकै यहाँ छ भन्ने अनुभूति गराउँछ।
यसको एउटा कारण एडीडासले मैदान बाहिरको फुटबल संस्कृतिलाई जसरी उपयोग गरेको छ, त्यो पनि हुन सक्छ ।
यसको हालैको अवे जर्सी डिजाइनहरूले फेसन र ‘स्ट्रिटवेयर’ प्रेमीहरू, विशेष गरी फुटबल डायस्पोरा समुदायका युवा प्रशंसकहरूमाझ राम्रो बजार पाएको छ ।
जापान र कुरासाओ जस्ता देशका जर्सीहरू खेलकुदका सामान मात्र नभएर पहिचानको प्रतीक बनेका छन्, जसले एडीडासलाई फुटबल पोशाक र दैनिक फेसन बीचको रेखा मेटाउन मद्दत गरेको छ ।
मैदानमा पनि, यी जर्सीहरू नाइकीका उत्पादनहरू भन्दा बढी देखिन्छन्, जबकि ओरेगनमा स्थापित नाइकीले नै अमेरिकी राष्ट्रिय टोलीको जर्सी उत्पादन गरिरहेको छ ।
यो केवल एउटा सुरुवाती दृश्य मात्र हो, तर नाइकीको आफ्नै देशमा एडीडास हाल ध्यान खिच्ने दौडमा अगाडि देखिएको छ ।
लामो समयदेखि हराएका साथीहरू
विश्वकपका विज्ञापनहरूले वर्षौंदेखि हाम्रो मनोरञ्जन गरिरहेका छन् र ब्रान्डको आम्दानी बढाउन मद्दत गरेका छन् ।
सन् १९९८ को फ्रान्स विश्वकपमा ब्राजिल टोलीको स्मरणीय विमानस्थलको दृश्य भएको विज्ञापन होस्, वा २००६ को एडीडासको ‘जोसे +१०’ विज्ञापन, जसमा दुई बच्चाहरूले आफ्ना मनपर्ने फुटबलरहरू छनोट गरेर आफ्नो सपनाको टोली बनाएका थिए ।
स्पोर्ट्स ब्रान्ड रणनीतिकार जेम्स किरखाम यस्ता विज्ञापनहरू अझै पनि प्रशंसकहरूको मनमा बस्ने बताउँछन् ।
‘हामी ती पुराना विज्ञापनहरूका बारेमा लामो समयदेखि हराएका साथीहरू, वा कुनै चलचित्र वा टिभी शो जस्तै कुरा गर्छौँ – तीप्रति हाम्रो एउटा नोस्टाल्जिया (पुरानो याद) छ,’ उनले भने, ‘आजकाल एडीडासको विज्ञापनमा टिमोथी चालमेट जस्ता हलिउड अभिनेताहरूले ट्याक्सी चलाएको देख्नु पूर्ण रूपमा सामान्य भइसकेको छ । फुटबल सबैलाई जोड्ने एउटा साझा आधार हो । यो संगीत जस्तै हो। यो मानिसहरूलाई जोड्ने अन्तिम माध्यम हो। यसले अविश्वसनीय रूपमा एकता ल्याउन सक्छ, तर साथसाथै यो लोकप्रिय संस्कृतिको केन्द्रमा पनि छ। अहिले संगीत, फेसन, बास्केटबल, गेमिङ र डिजाइन – यी सबै फुटबलको वरिपरि नै घुमिरहेका छन्।’
सामाजिक सञ्जालले पनि ठूलो भूमिका खेल्ने उनको भनाइ छ।
‘सबैजना भन्छन् कि टिभी मरिसक्यो, तर वास्तविकता यो हो कि टिभी नै सबैथोक हो । टिभी जताततै छ। अहिले हामीसँग लाखौँ ‘माइक्रो टिभी’ हरू छन्। इन्स्टाग्राम रिल, शर्ट्स, युट्युब, टिकटक आदिका कारण हामीसँग एउटा ‘क्लिप संस्कृति’छ । पहिले सबै कुरा विज्ञापनको अवधि र कति समय हेरियो भन्नेमा आधारित हुन्थ्यो। मलाई लाग्छ अहिले यो फरक छ। तपाईँसम्म केही कुरा पुग्छ र सम्भवतः तपाईँले त्यसको केही अंश मात्र हेर्नुहुन्छ।’
जर्सी, जुत्ता र हस्ताक्षर
जब विश्वकप किटहरूको कुरा आउँछ, नाइकीको १२ को तुलनामा एडीडास १४ टोलीसँग थोरै अगाडि छ । प्युमा ११ टोलीसहित एक कदम पछि छ, जबकि न्यु ब्यालेन् जस्ता अन्य ब्रान्डहरूले बाँकी संख्या पूरा गरेका छन् । ‘यो धेरै सामान्य छ कि युवा प्रशंसकहरूले कम्तीमा चार फरक राष्ट्रहरूलाई पछ्याउँछन् – उनीहरू पक्कै पनि व्यक्तिगत खेलाडीहरूलाई पछ्याउँछन् र यसले शर्टको बिक्रीमा मद्दत पुर्याउँछ,’ किरखाम भन्छन्,’फुटबल र फेसन अहिले पूर्ण रूपमा एकअर्कामा बुनिएका छन् । चाहे खेलाडीहरू ह्युगो लगाएर बाहिर निस्कियून, वा जुड बेलिङ्घमले गुच्ची लगाएका हुन्, यो मिश्रण जताततै छ। यो अपेक्षित र सामान्य हो – र फुटबल शर्टहरू यसको केन्द्रमा छन् ।’
जुत्ताको विज्ञापन सम्झौता दुवै ब्रान्डका लागि ठूलो व्यवसाय हो-र वास्तवमा धेरै अन्य ब्रान्डहरू पनि ठूला नामहरूलाई अनुबन्धित गर्न उत्सुक छन् ।
यी सबै कुरा शीर्ष खेलाडीहरूका लागि ठूलो पारिश्रमिकमा परिणत हुन्छन्।
वित्तीय जानकारी र मिडिया फर्म ब्लूमबर्गका अनुसार, क्रिस्टियानो रोनाल्डोको नाइकीसँग दशक लामो सम्झौता छ जसको मूल्य प्रति वर्ष करिब १ करोड ८० लाख डलर (२ अर्ब ७१ करोड ८० लाख नेपाली रुपैयाँ) रहेको छ ।
के विश्वकपभन्दा ठूलो अरू केही हुन सक्छ ?
‘फिफा विश्वकप यस ग्रहको सबैभन्दा ठूलो खेलकुद महोत्सव हो, त्यसैले स्पोर्ट्स ब्रान्डका रूपमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्नु हाम्रा लागि धेरै महत्त्वपूर्ण छ,’ एडीडासका आल्टले भने,’तर एडीडासका लागि सफलता भनेको तल्लो तहदेखि ठूलो मञ्चसम्म विभिन्न खेलका खेलाडीहरूलाई सहयोग गर्नु हो।’
नाइकीका लागि फुटबल स्पष्ट रूपमा महत्त्वपूर्ण छ। ‘जब ठूला फुटबल प्रतियोगिताहरू सुरु हुन्छन्, तथ्याङ्कले सधैँ एउटै कुरा सम्झाउँछ: फुटबल अझै पनि संसारको सबैभन्दा स्पष्ट विश्वव्यापी संवाहक हो। अरबौँ विरुद्ध करोडौँ,’ नाइकीका एन्ड्राडेले भने,’जब यी क्षणहरू सुरु हुन्छन्, संसार थामिन्छ। त्यसैले शुद्ध विश्वव्यापी मापन, भावनात्मक तीव्रता र सांस्कृतिक पहुँचमा फुटबल आफ्नै छुट्टै संसारमा रहन्छ।’
नबिर्सनुहोस्, नाइकी र एडीडास दुवै व्यापारिक संस्थाहरू हुन् जसको मुख्य उद्देश्य बजार हिस्सा र आम्दानी नै हो ।
कसले सबैभन्दा धेरै खेलकुद पोशाक बिक्री गरिरहेको छ भन्ने प्रश्नको जवाफ हामीले अहिले नै ठ्याक्कै मापन गर्न सक्दैनौँ। विश्वकपको ट्रफी प्रदान गरिएको लामो समय नभएसम्म यो पत्ता लगाउन सम्भव हुने छैन।
अन्ततः यो सधैँ संख्यामै आएर टुङ्गिन्छ ।
बीबीसीबाट अनुवाद
प्रतिक्रिया