काठमाडौं । फुटबलको दुनियाँमा ‘ग्रेटेस्ट अफ अल टाइम’ (गोट) को बहसमा अर्जेन्टाइन स्टार लियोनल मेस्सी र पोर्चुगीज लेजेण्ड क्रिस्टियानो रोनाल्डोको नाम डेढ दशकदेखि अग्रपंक्तिमा छ । तर, के तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ, तपाईंले यी दुईमध्ये एकलाई रोज्दा तपाईंको राजनीतिक विचार, सामाजिक दृष्टिकोण र व्यक्तित्वको समेत खुलासा भइरहेको हुन्छ?
सिंगापुरको नान्याङ टेक्नोलोजिकल युनिभर्सिटी र स्पेनको कार्लोस द थर्ड विश्वविद्यालयका शोधकर्ताहरूले गरेको एउटा विश्वव्यापी अध्ययनले मेस्सी-रोनाल्डो प्रतिद्वन्द्वीता खेल मात्र नभएर मानिसको ‘आइडोलोजी’ अर्थात् विचारधारा बुझ्ने एउटा शक्तिशाली माध्यम भएको निष्कर्ष निकालेको छ ।
२६ देशका १० हजार ६६१ उत्तरदाताहरूमा गरिएको यो अध्ययनले सांस्कृतिक रुचि र राजनीतिक पहिचान कसरी एकअर्कामा मिसिएका छन् भन्ने कुराको उजागर गरेको छ ।
दुई खेलाडी, दुई फरक ‘व्यक्तित्व ब्रान्ड’
अध्ययनका अनुसार मेस्सी र रोनाल्डोको मैदानको प्रदर्शन झण्डै समान भए पनि उनीहरूले प्रतिनिधित्व गर्ने ‘छवि’ भने नितान्त भिन्न छ-
लियोनल मेस्सी: उनलाई ‘शान्त, शालिन, टिमलाई प्राथमिकता दिने र परिवार केन्द्रित’ खेलाडीका रूपमा हेरिन्छ । उनलाई एक ‘नेचुरल जिनियस’ मानिन्छ जो चर्चाबाट टाढा बस्न रुचाउँछन् ।
क्रिस्टियानो रोनाल्डो: उनलाई ‘आक्रामक, प्रभुत्व जमाउन खोज्ने, अत्यधिक आत्मविश्वास भएको र व्यक्तिगत उत्कृष्टताका लागि कठोर परिश्रम गर्ने’ खेलाडीका रूपमा हेरिन्छ । उनको छवि एक ‘सेल्फ-मेड’ सुपरस्टारको छ जो आफ्नो सफलताको खुल्ला प्रदर्शन गर्न हिचकिचाउँदैनन्।
यही ‘छवि’ को भिन्नताले गर्दा मानिसहरूले आफ्नो विचारधारासँग मिल्ने खेलाडीलाई छनोट गर्ने गरेको पाइएको छ ।
राजनीतिक विचारधारा: लिबरल भर्सेस कन्जरभेटिभ (उदारवादी भर्सेस रूढिवादी )
अनुसन्धानको मुख्य निष्कर्ष ‘राजनीतिक विचारधारा’ सँग जोडिएको छ ।
मेस्सी र उदारवाद: जो मानिसहरू राजनीतिक रूपमा बढी उदार छन्, उनीहरूले मेस्सीलाई बढी मन पराएको पाइयो । मेस्सीको ‘सामूहिक हित’ र ‘विनम्रता’ को भावलाई उदारवादी मूल्यमान्यतासँग नजिक मानिएको छ ।
रोनाल्डो र रूढिवाद: राजनीतिक रूपमा रूढिवादी वा दक्षिणपन्थी झुकाव राख्नेहरूले रोनाल्डोलाई प्राथमिकता दिएको देखियो । रोनाल्डोको ‘व्यक्तिगत शक्ति, प्रतिस्पर्धा र हायरार्की’ को प्रतिनिधित्वलाई कन्जर्भेटिभ विचार राख्नेहरूले आफ्नो आदर्श मान्ने गरेको पाइयो ।
व्यक्तित्व र मनोविज्ञानको भूमिका
अध्ययनले राजनीतिबाहेक अन्य चार मनोवैज्ञानिक पक्षहरूलाई पनि केलाएको छ:
सत्तावादी सोच: जो मानिसहरू ‘बलियो र कडा नेता’ चाहिन्छ भन्ने मान्यता राख्छन्, उनीहरूले रोनाल्डोलाई धेरै मन पराएको पाइयो ।
आत्मसम्मान: उच्च आत्मसम्मान भएका र ‘विजयी’ छविसँग आफूलाई जोड्न चाहनेहरू रोनाल्डोको पक्षमा देखिए ।
तार्किक चिन्तन: अध्ययनका अनुसार गहिरो विश्लेषण गर्ने र स्वभावैले चिन्तनशील व्यक्तिहरूमा मेस्सीप्रतिको झुकाव केही बढी देखियो, यद्यपि यो प्रभाव तुलनात्मक रूपमा कम थियो ।
समानुभूति: अचम्मको कुरा, समानुभूति (अरूको भावना बुझ्ने क्षमता) ले भने कुन खेलाडी रोज्ने भन्नेमा खासै ठूलो भूमिका खेलेको देखिएन ।
टिकटक र छोटो भिडियोको जादु
आधुनिक सञ्चार माध्यमको प्रभाव पनि यो रोजाइमा निर्णायक देखिएको छ। टिकटक, इन्स्टाग्राम रिल्स र युट्युब सर्ट्स जस्ता ‘सर्ट-फर्म भिडियो’ धेरै हेर्ने मानिसहरूमा रोनाल्डोप्रतिको क्रेज बढी पाइयो ।
रोनाल्डोको खेल शैली र उनको जीवनशैली छोटो र आकर्षक भिडियोहरूमा धेरै प्रभावशाली देखिने भएकाले सोसल मिडियाले उनको लोकप्रियतालाई एक विशिष्ट वर्गमा बढावा दिएको अनुसन्धानको ठहर छ ।
उमेरको ग्याप: युवा पुस्तामा बढी ‘ध्रुवीकरण’
यो अध्ययनको सबैभन्दा गम्भीर पक्ष भनेको उमेरसँगको सम्बन्ध हो । राजनीति र खेलाडी रोजाइको यो कडी युवा पुस्तामा निकै बलियो देखिएको छ । उमेर बढ्दै जाँदा राजनीतिक विचारले खेलको रोजाइलाई खासै प्रभाव पारेको देखिएन । यसको अर्थ, आधुनिक युगमा हुर्किएका युवाहरूमा हरेक कुरालाई (खेलकुदलाई समेत) राजनीतिक चस्माले हेर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ, जसलाई समाजशास्त्रीहरू ‘आइडेन्टिटी सर्टिङ’ भन्छन् ।
विश्वव्यापी नक्सा: कुन देश कता ?
अध्ययनले २६ देशलाई तीन भागमा विभाजन गरेको छ:
मेस्सीलाई मनपराउने देशहरू : अर्जेन्टिना, दक्षिण कोरिया, फिनल्याण्ड, स्पेन, बेलायत, नर्वे, अमेरिका र क्यानडा । यी देशमा मेस्सीको लोकप्रियता रोनाल्डोको तुलनामा निकै बढी छ । विशेष गरी दक्षिण कोरियामा रोनाल्डोलाई सबैभन्दा कम रेटिङ दिइएको छ ।
रोनाल्डोलाई मन पराउने देशहरू: इन्डोनेसिया, मलेसिया, इजिप्ट, टर्की, मेक्सिको, पोर्चुगल, सिंगापुर, चीन, फ्रान्स, भारत र नाइजेरिया ।
इन्डोनेसिया र मलेसिया रोनाल्डोका सबैभन्दा ठूला समर्थक देशका रूपमा देखिए ।
तटस्थ देशहरू: दक्षिण अफ्रिका, जापान, फिलिपिन्स, ब्राजिल, अष्ट्रेलिया, जर्मनी र नेदरल्याण्ड्समा दुवै खेलाडीको लोकप्रियता लगभग बराबरी छ ।
निष्कर्ष: खेलभन्दा माथि राजनीति?
यस अनुसन्धानले एउटा ठूलो प्रश्न खडा गरेको छ- के हामी साँच्चै खेलाडीको खेल हेरेर उनलाई मन पराउँछौँ कि हाम्रो आफ्नै संस्कार र विचारको प्रतिविम्ब उनीहरूमा खोज्छौँ ? अध्ययनका लेखकहरू भन्छन्, ‘फुटबल अब केवल ९० मिनेटको खेल रहेन, यो हाम्रो पहिचान र विचारधाराको एउटा ठूलो हिस्सा बनिसक्यो ।’
यसले के देखाउँछ भने समाजमा बढ्दो राजनीतिक ध्रुवीकरण अब संसद र चुनावमा मात्र सीमित छैन, यो हाम्रो लिभिङ रुम र फुटबल रंगशालासम्म पुगिसकेको छ ।
प्रतिक्रिया