काठमाडौं । क्रिस्टियानो रोनाल्डो र लियोनल मेस्सीको फुटबल मैदानको प्रतिद्वन्द्वीता जति रोचक छ उनीहरूले प्रतिनिधित्व गर्ने ‘ब्राण्ड’ बीचको युद्ध पनि उत्तिकै सनसनीपूर्ण छ ।
फुटबल केवल दुई खेलाडीको कथा मात्र होइन, यो विश्वका दुई ठूला स्पोर्ट्सवेयर जायन्ट नाइकी र एडिडास बीचको ‘अर्बौं डलरको लडाइँ’ पनि हो भन्दा फरक पर्दैन ।
यी दुई महान् खेलाडी कसरी यी ब्राण्डसँग जोडिए भन्ने बारे यो लेख केन्द्रित छ ।
सन् २००३ को कुरा हो । म्यान्चेस्टर युनाइटेडका तत्कालीन म्यानेजर सर एलेक्स फर्गुसनले एक पातलो र फुर्तिलो पोर्चुगिज ठिटोलाई ओल्ड ट्राफोर्ड भित्र्याए । ती थिए- क्रिस्टियानो रोनाल्डो ।
त्यसअघि रोनाल्डो स्पोर्टिङ लिस्बनमा हुँदा नै नाइकीको नजरमा परिसकेका थिए । तर, म्यान्चेस्टर युनाइटेडमा उनको उदयसँगै नाइकीले रोनाल्डो केवल एक खेलाडी मात्र नभइ एक ‘ग्लोबल आइकन’ बन्ने क्षमता राख्न सक्ने बुझ्यो । त्यसपछि नाइकीले उनलाई सन् २००३ मा अनुबन्ध गर्यो ।
रोनाल्डोको कार्यक्षमता, कहिल्यै नथाक्ने स्वभाव र उनको शारीरिक बनावट नाइकीको ‘Just Do It’ नारासँग पूर्ण रूपमा मेल खान्थ्यो । सन् २०१६ मा नाइकीले रोनाल्डोसँग आजीवन सम्झौता गरेको छ । बास्केटबल लेजेन्ड माइकल जोर्डन र लेब्रोन जेम्सपछि यस्तो सम्झौता गर्ने रोनाल्डो तेस्रो खेलाडी बने । आज रोनाल्डो नाइकीको ‘मर्कुरियल’ बुटको मुख्य अनुहार हुन् ।
अब मेस्सीका कुरा ।
धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ, मेस्सीले आफ्नो करियरको सुरुवातमा नाइकीकै बुट लगाउँथे । बार्सिलोनाको एकेडेमी ‘ला मासिया’ मा हुँदा मेस्सी नाइकीसँग जोडिएका थिए । तर, सन् २००६ को विश्वकपअघि एउटा नाटकीय मोड आयो ।
जर्मन ब्राण्ड एडिडासले मेस्सीको अद्भुत प्रतिभालाई पहिचान गर्यो र उनलाई आफ्नो बनाउन कम्मर कस्यो । त्यतिबेला नाइकी र मेस्सीको परिवारबीच केही असमझदारी भयो । मेस्सीका बुबाले मेस्सीका लागि थप खेलकुद सामग्री मागेका थिए जुन नाइकीले समयमा उपलब्ध नगराएको चर्चा चल्यो ।
एडिडासले मौकाको फाइदा उठाउँदै मेस्सीलाई आकर्षक अफर दियो । यो विषय स्पेनको अदालतसम्म पुग्यो । नाइकीले मेस्सीले सम्झौता उल्लंघन गरेको आरोप लगायो, तर अदालतले मेस्सीको पक्षमा फैसला गर्यो । फेब्रुअरी २००६ मा मेस्सी आधिकारिक रूपमा एडिडासको अनुहार बने । सन् २०१७ मा मेस्सीले पनि एडिडाससँग ‘आजीवन सम्झौता’ गरे । आज मेस्सी र एडिडास एकअर्काका पर्यायवाची जस्तै बनेका छन् ।
फुटबल साम्राज्यको जग: एडिडासको जन्म र दाजुभाइको दुश्मनी
एडिडासको कथा कुनै रोमाञ्चक चलचित्रको प्लटभन्दा कम छैन । यसको सुरुवात जर्मनीको एउटा सानो र शान्त सहर हर्जोगेनाउराचबाट हुन्छ, जहाँ एडोल्फ ‘एडि’ डास्लर र उनका दाजु रुडोल्फ ‘रुडि’ डास्लरले सन् १९२० को दशकमा जुत्ता बनाउन सुरु गरेका थिए । सुरुमा उनीहरूले आफ्नी आमाको लुगा धुने कोठाबाट ‘डास्लर ब्रदर्स शू फ्याक्ट्री’ स्थापना गरे । एडि एक सृजनशील शिल्पकार थिए, जसलाई जुत्ताको डिजाइन र प्राविधिक पक्षमा रुचि थियो, जबकि रुडि एक उत्कृष्ट सेल्सम्यान र मार्केटिङका माहिर थिए ।
सन् १९३६ को बर्लिन ओलम्पिकमा उनीहरूले एउटा ठूलो जोखिम मोले । उनीहरूले अमेरिकी धावक जेसी ओवेन्सलाई आफ्ना जुत्ता लगाउन मनाए । ओवेन्सले त्यस ओलम्पिकमा चारवटा स्वर्ण पदक जितेपछि डास्लर दाजुभाइको व्यापार रातारात चम्कियो । तर, सफलतासँगै उनीहरूबीचको सम्बन्धमा दरार आउन थाल्यो । दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा वैचारिक मतभेद र पारिवारिक कलह यति बढ्यो कि सन् १९४८ मा उनीहरूले आफ्नो बाटो छुट्ट्याउने निर्णय गरे ।
एडि डास्लरले आफ्नो नामको सुरुको अक्षर ‘Adi’ र थर ‘Dassler’ लाई जोडेर ‘Adidas’ (एडिडास) स्थापना गरे । रुडोल्फले पनि आफ्नै कम्पनी खोले, जसलाई सुरुमा ‘रुडा’ भनियो तर पछि त्यसलाई परिवर्तन गरेर पुमा बनाइयो । यो फुट यति भयानक थियो कि हर्जोगेनाउराच सहर नै दुई भागमा विभाजित भयो । एउटा गुटले एडिडास लगाउँथ्यो भने अर्कोले पुमा । यो दुश्मनीले नै एडिडासलाई फुटबलमा संसारकै उत्कृष्ट बन्न प्रेरित गर्यो । सन् १९५४ को विश्वकपमा जर्मनीले ‘मिरेकल अफ बर्न’ भनिने ऐतिहासिक जित निकाल्दा एडिडासकै स्क्रु-इन स्टड्स भएका जुत्ता लगाएको थियो, जसले एडिडासलाई फुटबलको निर्विकल्प राजा बनायो ।
नयाँ शक्तिको उदय: नाइकी र ‘वाफल’ मेसिनको जादु
एडिडासले फुटबलमा राज गरिरहेका बेला, सन् १९६० को दशकको मध्यतिर अमेरिकाको ओरेगनमा एउटा नयाँ सोचको जन्म भइरहेको थियो । युनिभर्सिटी अफ ओरेगनका धावक फिल नाइट र उनका प्रशिक्षक बिल बोवरम्यानले ‘ब्लु रिबन स्पोर्ट्स’ नामको कम्पनी सुरु गरे । सुरुमा उनीहरूले जापानी जुत्ताहरू अमेरिकामा आयात गरेर आफ्नो गाडीको डिकीमा राखेर एथलेटिक्स ट्र्याकहरूमा बेच्ने गर्थे ।
तर नाइकीको वास्तविक क्रान्ति तब सुरु भयो जब प्रशिक्षक बिल बोवरम्यानले एक बिहान आफ्नी श्रीमतीले वाफल बनाइरहेको मेसिन देखे । उनलाई लाग्यो कि यदि जुत्ताको सोल यस्तै वाफल जस्तै बुट्टेदार भयो भने धावकहरूले ट्र्याकमा अझ राम्रो ग्रिप पाउनेछन् । उनले आफ्नै भान्साको वाफल मेसिनमा रबर हालेर जुत्ताको सोले बनाए । यही ‘वाफल ट्रेनर’ नै नाइकीको पहिलो ठूलो सफलता बन्यो ।
सन् १९७१ मा उनीहरूले आफ्नो ब्रान्डको नाम ‘नाइकी’ राखे, जुन ग्रीक पौराणिक कथाकी विजयकी देवीको नाम हो । क्यारोलिन डेभिडसन नामकी एक विद्यार्थीले मात्र ३५ डलरमा डिजाइन गरेको स्वोश लोगो आज संसारकै सबैभन्दा मूल्यवान् लोगोमध्ये एक हो ।
नाइकीले सुरुमा बास्केटबलमा माइकल जोर्डनसँग मिलेर ठूलो सफलता पायो । तर, फुटबलको विश्वव्यापी बजार कब्जा नगरी संसारको नम्बर एक स्पोर्ट्स ब्रान्ड बन्न असम्भव छ भन्ने बुझेपछि नाइकीले सन् १९९० को दशकदेखि फुटबलमा आक्रामक लगानी सुरु गर्यो । उनीहरूले ब्राजिलको राष्ट्रिय टोलीसँग सम्झौता गरे र रोनाल्डो नाजारियो जस्ता स्टारहरूलाई आफ्नो अनुहार बनाए ।
क्रिस्टियानो रोनाल्डो र नाइकी: एउटा ‘लाइफटाइम’ विरासत
जब सन् २००३ मा क्रिस्टियानो रोनाल्डो म्यान्चेस्टर युनाइटेडमा अनुबन्धित भए, नाइकीले तुरुन्तै चिन्यो कि यो केटा फुटबलको अर्को ठूलो आइकन हुनेछ । रोनाल्डोको व्यक्तित्व नाइकीको ‘जस्ट डु इट’ दर्शनसँग ठ्याक्कै मेल खान्थ्यो । उनी कडा परिश्रम गर्ने, कहिल्यै हार नमान्ने र सधैं पूर्णता खोज्ने खेलाडी थिए ।
नाइकीले रोनाल्डोका लागि ‘मर्कुरियल’ सिरिजका जुत्ताहरूलाई विशेष बनायो । रोनाल्डोको गति र पावरलाई ध्यानमा राखेर नाइकीले वर्षौंसम्म दर्जनौं विशेष डिजाइनका किट र बुटहरू उपलब्ध गरायो ।
रोनाल्डोको लागि नाइकीले उनको करियरको हरेक सफलतालाई प्रतिनिधित्व गर्ने ‘सीआर ७ च्याप्टर’ सिरिजका सातवटा विशेष बुटहरू डिजाइन गर्यो । यी बुटहरूमा रोनाल्डोको जन्मथलो मडेइराको ज्वालामुखीदेखि उनको गोल्डेन बल जित्ने क्षणसम्मका कथाहरू कुँदिएका थिए ।
नाइकी र रोनाल्डोको सम्बन्ध यति प्रगाढ बन्यो कि सन् २०१६ मा उनीहरूले ‘आजीवन सम्झौता’ गरे । यो सम्झौताको मूल्य १ अर्ब डलरभन्दा बढी रहेको बताइन्छ । अहिले सन् २०२६ को विश्वकपमा रोनाल्डो ४१ वर्षको उमेरमा पनि पोर्चुगलको जर्सीमा मैदानमा उत्रिँदा उनले नाइकीले विशेष रूपमा तयार पारेको ‘गोल्ड एन्ड डाइमन्ड’ थिमको मर्कुरियल बुट लगाएका छन् । यो जुत्ता केवल खेलका लागि मात्र होइन, यो उनको दुई दशक लामो ऐतिहासिक करियरको सम्मानमा बनाइएको एउटा मास्टरपिस हो ।
लियोनल मेस्सी र एडिडास: एउटा ‘जीनियस’ को प्रेम कथा
लियोनल मेस्सी र एडिडासको सम्बन्धको कथा झन् रोचक छ । धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ, मेस्सीले आफ्नो करियरको सुरुवाती दिनमा नाइकीकै बुट लगाउँथे । बार्सिलोनाको युवा टोलीमा हुँदा मेस्सी नाइकीको ‘स्वोश ‘ लोगो भएको जुत्तामा मैदान उत्रन्थे ।
तर सन् २००६ को विश्वकपअघि एउटा यस्तो घटना भयो जसले फुटबलको व्यापारिक इतिहास नै बदलिदियो ।
मेस्सीका बुबा र नाइकीबीच केही स-साना मागहरूलाई लिएर विवाद भयो । एडिडासले यही मौकाको पर्खाइमा थियो । उनीहरूले मेस्सीलाई फुटबलको भविष्यको रूपमा देखेका थिए । एडिडासले मेस्सीलाई ठूलो रकम र उनको आफ्नै व्यक्तिगत ब्रान्डिङको अफर दियो । यो कुरा अदालतसम्म पुग्यो, तर अन्त्यमा मेस्सी एडिडासको परिवारमा सामेल भए । यो एडिडासको इतिहासकै सबैभन्दा सफल निर्णय साबित भयो ।
एडिडासले मेस्सीका लागि ‘एफ५० एडिजेरो’ र पछि ‘निमिजिज’ जस्ता विशेष बुटहरू बनायो । मेस्सीको खुट्टाको बनावट र उनको बल नियन्त्रण गर्ने शैलीलाई ध्यानमा राखेर एडिडासले ‘मेस्सी फ्रेम’ र ‘एजिलिटी व्यान्डेज’ जस्ता प्रविधिहरू विकास गर्यो।
सन् २०२२ को कतार विश्वकपमा मेस्सीले अर्जेन्टिनालाई च्याम्पियन बनाउँदा लगाएको ‘लिएन्डा’ बुट, जुन सुनौलो रङको थियो, फुटबल इतिहासकै सबैभन्दा धेरै बिक्री भएको बुटमध्ये एक बन्यो ।
अहिले २०२६ को विश्वकपमा, जब मेस्सी अमेरिकाकै मैदानमा अर्जेन्टिनाको रक्षा गर्दैछन्, एडिडासले उनका लागि ‘ट्रियुन्फु इस्टेलर’ नामको विशेष बुट डिजाइन गरेको छ । यसमा मेस्सीले जितेका तीनवटा विश्वकपका ताराहरू र उनको व्यक्तिगत ‘गोट’को लोगो कुँदिएको छ ।
सन् २०२६ को विश्वकप: नकआउट चरणको रणभूमि
अहिले हामी सन् २०२६ को जुलाईमा छौं । अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोका सडकहरू फुटबलमय भएका छन् । ‘राउन्ड अफ ३२’ का खेलहरू सुरु भएसँगै मैदानमा नाइकी र एडिडासको प्रतिस्पर्धा पनि उत्कर्षमा पुगेको छ । यो विश्वकपमा पहिलो पटक ४८ टोलीहरू भिडिरहेका छन्, जसले गर्दा यी दुई कम्पनीका लागि व्यापारको ढोका झन् फराकिलो भएको छ ।
नाइकीले यो विश्वकपका लागि विशेष ‘एयर’ प्रविधि भएका बुटहरू ल्याएको छ, जसले खेलाडीलाई थप गति प्रदान गर्ने दाबी गरिएको छ ।
नाइकीका प्रमुख अनुहारहरू जस्तै केलियन एमबाप्पे र क्रिस्टियानो रोनाल्डोले लगाउने जर्सीहरूमा ‘ड्राइ-फिट एडीभी’ प्रविधि प्रयोग गरिएको छ, जसले उत्तर अमेरिकाको गर्मीमा खेलाडीको शरीरलाई चिसो राख्न मद्दत गर्छ ।
तथ्याङ्क अनुसार, यो विश्वकप सुरु भएदेखि नाइकीको अनलाइन स्टोरमा रोनाल्डोको पोर्चुगल जर्सीको माग यति धेरै छ कि उनीहरूले हरेक मिनेटमा सयौं जर्सीहरू विश्वभर डेलिभरी गरिरहेका छन् ।
अर्कोतर्फ, एडिडासले यो विश्वकपलाई दिगोपनको उत्सवको रूपमा मनाइरहेको छ । मेस्सीले लगाउने अर्जेन्टिनाको जर्सी र यो विश्वकपको आधिकारिक बल ‘एडिडास ट्रायोन्डा’ यो ६० प्रतिशत पोलियुरेथेन र ४० प्रतिशत रिसाइकल गरिएको पोलिएस्टरको मिश्रणबाट बनेको छ ।
एडिडासले मेस्सीको सम्मानमा अमेरिकाका प्रमुख सहरहरूमा ‘मेस्सी म्युजियम’ र विशेष फ्यान जोनहरू बनाएको छ, जसले गर्दा एडिडासको व्यापारिक ग्राफ यो वर्ष अहिलेसम्मकै उच्च बिन्दुमा पुगेको छ ।
अन्त्यहीन प्रतिस्पर्धा र विरासत
नाइकी र एडिडास बीचको यो युद्ध केवल जुत्ता र जर्सीको व्यापार मात्र होइन । यो दुई फरक दर्शनको लडाइँ हो । नाइकीले सधैं ‘विद्रोही’, ‘शक्तिशाली’ र ‘आधुनिक’ छवि बनाउन खोज्छ, जबकि एडिडासले आफ्नो ‘ऐतिहासिक विरासत’, ‘शुद्धता’ र ‘प्रविधि’ मा जोड दिन्छ ।
अहिले नकआउट चरणका खेलहरू चल्दै गर्दा, करोडौं मानिसहरूले टिभी स्क्रिनमा ती दुई लोगोहरू देखिरहेका छन् ।
मेस्सीको जादुमयी ड्रिब्लिङ होस् वा रोनाल्डोको शक्तिशाली जम्प, उनीहरूको खुट्टामा भएका ती विशेष डिजाइनका जुत्ताहरूले विश्वका करोडौं युवाहरूलाई सपना देख्न प्रेरित गरिरहेका छन् ।
भोलि मेस्सी र रोनाल्डोले सन्यास लेलान्, तर नाइकी र एडिडासको यो कथा अन्त्य हुने छैन । उनीहरूले २०२६ को यो विश्वकपलाई आफ्नो इतिहासको एउटा स्वर्णिम पानाको रूपमा सुरक्षित गरिसकेका छन् ।
मैदानमा कसले जित्छ, त्यो फाइनलको दिन थाहा होला, तर व्यापार र ब्रान्डिङको यो महाकुम्भमा नाइकी र एडिडास दुवैले पहिले नै जितिसकेका छन् । हजारौं शब्दमा अटाउन नसकिने यो महागाथा फुटबल रहेसम्म जीवितै रहनेछ ।
प्रतिक्रिया