ट्रम्पको सनकका कारण विश्व झन् अस्थिर

एजेन्सी । वर्तमान पुस्ताले देखेका सबैभन्दा अस्थिर अमेरिकाका राष्ट्रपति आफ्नो व्यक्तिगत सनकको लहरबाट झन् बढी निर्देशित हुँदैछन् ।

राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालको सुरुवाती महिनाहरूको अनुशासित कार्यसम्पादन, जहाँ राम्ररी मस्यौदा गरिएका कार्यकारी आदेशहरूले वाशिङटन र अमेरिकाका विश्वव्यापी प्राथमिकताहरूलाई नयाँ स्वरूप दिएका थिए, अहिले एउटा सम्झना मात्र बनेको छ ।

युएसएआईडी बन्द गर्नु, संघीय सरकारलाई कमजोर बनाउनु र आइभी लिगको पाठ्यक्रममाथि प्रहार गर्नु विवादास्पद हुन सक्छ । तर, ती कदमहरू ह्वाइट हाउसबाट ट्रम्पको चार वर्षे निर्वासनका क्रममा तयार पारिएको एक तर्कसंगत योजनाबाट आएका थिए ।

तर, पछिल्लो समय ट्रम्प पहिलेभन्दा बढी विना तयारी काम गरिरहेको देखिन्छ । र उनी झन् कट्टर बन्दै गइरहेका छन् ।

वाशिङटनमा उनको उग्र स्वभाव, जुन फ्लोरिडास्थित आफ्नो घरमा बिताउने सप्ताहान्तको शान्त मुडभन्दा ठीक विपरीत छ, दिनानुदिन थप चुनौतीपूर्ण र डरलाग्दो बन्दै गएको छ ।

प्रभुत्व जमाउने आफ्नो खोजमा उनी कति टाढासम्म जान्छन् भन्ने कुरा उनको बलियो शासक बन्ने शैली र उनलाई समय–समयमा नियन्त्रण गर्ने आन्तरिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक यथार्थहरूबीचको खिचातानीमा निर्भर रहनेछ ।

गत साता मात्र ट्रम्पले ह्वाइट हाउसको इतिहासकै सबैभन्दा रंगभेदी सन्देशमार्फत आक्रोश पैदा गरे जब उनको ट्रुथ सोसल अकाउन्टमा पुनः पोस्ट गरिएको एउटा कार्टुन भिडियोमा बाराक र मिसेल ओबामालाई बाँदरका रूपमा देखाइएको थियो ।

ट्रम्पले हालै फेरि निर्वाचनलाई निशाना बनाएका छन् जहाँ अमेरिकाकी शीर्ष गुप्तचर अधिकारी तुल्सी गाब्बार्ड सन् २०२० को चुनावमा धाँधली भएको भन्ने उनको गलत र भ्रमपूर्ण दाबी पुष्टि गर्न प्रमाण खोज्न जर्जिया पुगेकी छन् । उनले मतदानको राष्ट्रियकरणको माग गर्दै आगामी नोभेम्बरको मध्यावधि निर्वाचनलाई आफ्नो पक्षमा पार्ने प्रयास गर्ने नयाँ चिन्ता गत साता जगाए ।

एफबीआईले जनवरी २८ मा सन् २०२० को निर्वाचनको सम्बन्धमा जर्जियाको फुल्टन काउन्टी इलेक्सन हब र अपरेशन सेन्टरमा खानतलासी वारेन्ट जारी गरेको थियो ।

त्यसै समयमा मिनेसोटा पठाइएका संघीय एजेन्टहरूले दुई अमेरिकी नागरिकलाई गोली हानेपछि उनको आप्रवासी दमनको स्थितिबारे अन्योल बढेको छ । ट्रम्पले अहिले नरम दृष्टिकोण अपनाउन आह्वान गरिरहेका छन् ।

तर, यो धेरै मतदाताहरूलाई टाढा पुर्याउने खालको दमनकारी छविलाई सुधार्ने एउटा प्रयास मात्र हुन सक्छ । र खाकी पोशाकमा सहरका सडकहरूमा पठाइएका संघीय एजेन्टहरू कानुन कार्यान्वयनलाई सैन्यकरण गर्ने ट्रम्पको अथक व्यक्तिगत मागकै प्रत्यक्ष परिणाम थिए ।

यसैबीच आफ्नो विरासतप्रतिको मोह र सबैतिर आफ्नो नाम राख्ने ट्रम्पको पागलपनले गत साता अर्को मोड लियो जब उनले डलेस अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र न्युयोर्क शहरको पेन स्टेशनको नाम आफ्नो नाममा राख्न चाहेको रिपोर्ट सार्वजनिक भयो ।

आइतबार उनले ट्रुथ सोसलमा अर्को आक्रोश पोख्दै प्योर्तो रिकन स्टार ब्याड बनीको सुपर बाउल हाफ टाइम शोलाई अमेरिकाको महानतामाथिको अपमान भनी आलोचना गरे । उनले भने, ‘यो मान्छेले के भनिरहेको छ कसैले एक शब्द बुझ्दैन र उसको नृत्य घृणित छ, विशेषगरी साना बच्चाहरूका लागि ।’

यसअघि राष्ट्रपतिले अमेरिकी ओलम्पिक खेलाडी हन्टर हेसमाथि पनि प्रहार गरेका थिए । हेसले भनेका थिए, ‘झण्डा लगाउँदैमा मैले अमेरिकामा भइरहेका सबै कुराको प्रतिनिधित्व गर्छु भन्ने हुँदैन ।’

ट्रम्पले लेखे, ‘त्यसो हो भने उसले टिमका लागि छनौट हुनै हुँदैनथ्यो र ऊ टिममा हुनु दुर्भाग्यपूर्ण हो ।’

कहिलेकाहीँ ट्रम्पले परम्परागत र रणनीतिक ढंगले पनि काम गर्छन् । उदाहरणका लागि, औषधिहरूको मूल्य घटाउन डिजाइन गरिएको ट्रम्पआरएक्स वेबसाइटको अनावरण । तर, यो योजना उनले दाबी गरेभन्दा धेरै बढी प्रतिबन्धात्मक छ ।

सामान्य मतदाताहरूको समस्याप्रति उदासीन रहँदै आफ्नै प्रायः अस्थिर लक्ष्यहरूमा केन्द्रित हुने राष्ट्रपतिको रूपमा उनको छवि झन् बढ्दै गएको छ । उदाहरणका लागि, आइतबार प्रसारित एनबीसी न्युजको सुपर बाउल अन्तर्वार्तामा उनले अर्थतन्त्रप्रति आफू धेरै गर्वान्वित रहेको बताए र उनले सबैतिर खाद्यान्नको मूल्य घटाएको भ्रामक दाबी गरे ।

सेयर बजार निकै राम्रो अवस्थामा रहे पनि (डाउ जोन्स इन्डस्ट्रियल एभरेज गत हप्ता पहिलोपटक ५० हजारमाथि पुगेर बन्द भएको थियो) ट्रम्पको अर्थतन्त्रले सबै आयस्तरका मानिसहरूलाई लाभ पुर्याउन अझै बाँकी छ ।

यस आवेगपूर्ण आत्ममोहको राजनीतिक मूल्य अब स्पष्ट हुँदैछ । गत महिनाको सीएनएन सर्वेक्षणमा ३६ प्रतिशत अमेरिकीहरूले राष्ट्रपतिका प्राथमिकताहरू सही रहेको बताए जुन उनको कार्यकालको सुरुमा ४५ प्रतिशत थियो । ट्रम्पले उनीहरूजस्ता मानिसहरूको वास्ता गर्छन् भन्ने विश्वास गरेको केवल एक–तिहाइ अमेरिकीहरूले बताए । त्यो गत मार्चमा ४० प्रतिशत थियो र यो उनको राजनीतिक करियरकै सबैभन्दा खराब रेटिङ हो ।

प्रशासनका केही नीतिहरूमा योजना र कार्यान्वयनको स्तर देखिएको छ, जस्तै भेनेजुएलामा राष्ट्रपति निकोलस मादुरोलाई सत्ताच्युत गर्ने कारवाही । तर, उनको पहिलो कार्यकालमा कोभिड–१९ महामारीको समयमा देखिएको जस्तै अराजकता र अनिश्चितता अहिले बढ्दै गएको छ ।

यस वर्ष एउटा दोहोरिरहेको प्रवृत्ति के देखिएको छ भने राष्ट्रपतिले कुनै अनौठो टिप्पणी वा आरोप लगाउँदा अधिकारीहरू उनको त्यस आवेगलाई जायज ठहराउन र कार्यान्वयन गर्न हतारिन्छन् ।

जनवरीमा डेनमार्कलाई ग्रीनल्यान्ड सुम्पन ट्रम्पले गरेको मागले नेटोलाई झन्डै टुक्य्राएको बेला पनि यस्तै भएको थियो । यो ट्रम्पको भन्सार शुल्कमाथिको निरन्तरको चलखेलमा पनि देखिन्छ ।

तर, कहिलेकाहीँ ट्रम्पले पनि अन्तर्राष्ट्रिय वा आन्तरिक यथार्थहरूको सामना गर्नुपर्छ भन्ने कुरा ग्रीनल्यान्डको घटनाले देखायो । युरोपेली प्रतिरोध र उनको ग्रीनल्यान्ड योजनाप्रति रिपब्लिकनहरूको आक्रोशका कारण स्विटजरल्यान्डको डाभोस भ्रमणपछि उनले पछि हट्नुपर्यो ।

अन्य समयमा राष्ट्रपतिको रूपमा उनको कमजोर हुँदै गएको राजनीतिक साखले उनलाई पुनर्विचार गर्न बाध्य तुल्याउँछ । जस्तो कि रिपब्लिकनहरूको आक्रोशपछि उनले आफ्नो ट्रुथ सोसल साइटबाट रंगभेदी भिडियो हटाउनुपरेको थियो ।

जवाफदेहिताविहीन शक्ति प्रयोग गर्ने ट्रम्पको इच्छा र उनका कार्यहरूमाथिको राजनीतिक तथा संवैधानिक अंकुशबीचको यो खिचातानी नै मध्यावधि निर्वाचन वर्षको राजनीतिको मुख्य विशेषता बनेको छ ।

यस निर्वाचनले देशभरका मतदाताहरू ट्रम्पलाई नियन्त्रण गर्न चाहन्छन् वा उनलाई अझै छुट दिन चाहन्छन् भन्ने देखाउनेछ । र, उनले उनीहरूको लोकतान्त्रिक फैसलालाई स्वीकार गर्छन् कि गर्दैनन् भन्ने पनि स्पष्ट हुनेछ ।

ट्रम्पले अब के गर्नेछन् कसैलाई थाहा छैन । शायद उनी आफैंलाई पनि थाहा छैन । तर, यो हप्ता देशले अपेक्षा गर्न सक्ने एउटा टकराव आइसको विषयमा हुनेछ ।

रेनी गुड र एलेक्स प्रेटीको हत्यापछि आइस एजेन्टहरूमाथि प्रतिबन्ध लगाउन डेमोक्रेटहरूले डिपार्टमेन्ट अफ होमल्यान्ड सेक्युरिटीको बजेट सम्बन्धी विवादलाई प्रयोग गर्ने आशा राखेका छन् जसले यसै साताको अन्त्यसम्ममा सरकारी कामकाज बन्द गराउन सक्ने जोखिम छ ।

‘आइस पूर्ण रूपमा नियन्त्रण बाहिर रहेको हामीलाई थाहा छ,’ डेमोक्रेटिक हाउस माइनोरिटी लिडर हकिम जेफ्रिजले आइतबार सीएनएनलाई बताए, ‘तिनीहरू धेरै अघि बढिसकेका छन् र अमेरिकी जनता उनीहरूलाई नियन्त्रणमा राख्न चाहन्छन् किनकि आप्रवासी कानुनको कार्यान्वयन निष्पक्ष, न्यायपूर्ण र मानवीय हुनुपर्छ ।’

तर, ट्रम्पको नरम दृष्टिकोणको आह्वान र गत हप्ता मिनेसोटामा आइस अधिकारीहरूलाई बडी क्यामेरा वितरण गरिएको भए पनि रिपब्लिकनहरूले यसको विरोध गरिरहेका छन् ।

डेमोक्रेटहरूले ट्रम्पप्रतिको बढ्दो जनअन्तुष्टिलाई उनको नीतिहरूमा अर्थपूर्ण प्रतिबन्ध लगाउन प्रयोग गर्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने कुरा यस टकरावले फेरि एकपटक यो परीक्षण गर्नेछ ।

गत साता ट्रम्प प्रशासनले मिनेसोटाबाट ७०० आइस एजेन्टहरू फिर्ता बोलाउने बताएको थियो । ‘हामी फिर्ता हुनुको कारण यो हो कि हामीले त्यहाँ उत्कृष्ट काम गरेका छौं,’ ट्रम्पले एनबीसी न्युजको सुपर बाउल अन्तर्वार्तामा भने ।

आफ्नो ट्रुथ सोसल साइटमा पोस्ट गरिएको रंगभेदी भिडियोको लागि माफी माग्न ट्रम्पले गरेको अस्वीकारले उनको अनौठो आचरणको इतिहासले उनलाई आफ्ना कार्यहरूको परिणामबाट कसरी बचाएको छ भन्ने कुरालाई उजागर गर्छ । यस्तो सामग्री पोस्ट गर्ने कुनै पनि सीईओले आफ्नो जागिर गुमाउनुपर्ने हुन सक्थ्यो । तर, ह्वाइट हाउसले सुरुमा यसको विरोधको दोष आपत्तिजनक सामग्रीलाई होइन बरु त्यसबाट चित्त दुखाउनेहरूलाई नै लगायो ।

एक मात्र अश्वेत रिपब्लिकन सिनेटर टिम स्कटको निन्दासहित उक्त पोस्टप्रति रिपब्लिकनहरूको आक्रोशले ह्वाइट हाउसको त्यस अडानको राजनीतिक जगलाई तुरुन्तै कमजोर बनाइदियो । उक्त सामग्री हटाइयो र त्यसलाई पोस्ट गरेकोमा एक कर्मचारीलाई दोष दिइयो । ट्रम्पले आफूले आपत्तिजनक भाग नदेखेको दाबी गरे । तर, उनले माफी माग्न अस्वीकार गर्दै आफूले केही गलत नगरेको बताए ।

उनको यस हठले आइतबार आलोचनाको नयाँ लहर पैदा गर्यो ।

‘उनले निश्चित रूपमा माफी माग्नुपर्छ । यो एक घृणित भिडियो थियो,’ जेफ्रिजले स्टेट अफ द युनियनमा भने, ‘देशभरका मानिस, डेमोक्रेटहरू र केही रिपब्लिकनहरूले समेत राष्ट्रपतिको यस्तो तल्लो स्तरको व्यवहारको कडा निन्दा गरेका छन् ।’

न्युयोर्कका रिपब्लिकन प्रतिनिधि माइक ललरले पनि उक्त पोस्टको निन्दा गरे । ललरले एबीसीलाई भने, ‘मलाई लाग्छ कहिलेकाहीँ म माफी चाहन्छु भन्नु र राम्रो काम गर्नु नै उत्तम हुन्छ ।’

तर, ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा यस्तो कट्टरपन्थी सोच एक प्रमुख विशेषता बनेको प्रमाणहरू बढ्दै गएका छन् ।