किमी के३ : अमेरिकासँगको एआई प्रतिस्पर्धामा चीनको ठूलो फड्को

काठमाडौं । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) मा अमेरिका र चीनबीचको प्रतिस्पर्धाले प्रविधिको भविष्य मात्र नभई विश्वको राजनीतिक र आर्थिक सन्तुलनलाई समेत प्रभावित गरिरहेको छ ।

केही समयअघिसम्म बेइजिङमा आयोजित विभिन्न कार्यक्रमहरूमा चीनका शीर्ष एआई विज्ञहरूले नै चीन यो दौडमा अमेरिकाभन्दा धेरै पछाडि रहेको स्वीकार गर्थे । उनीहरूका अनुसार, अमेरिकाका ओपनएआई र एन्थ्रोपिक जस्ता कम्पनीहरू चिनियाँ कम्पनीभन्दा कम्तीमा एक वर्ष अगाडि थिए ।

तर, चिनियाँ स्टार्टअप कम्पनी मुनशट एआईले अघिल्लो साता सार्वजनिक गरेको किमी के३ मोडलले यो भाष्यलाई पूर्णतः परिवर्तन गरिदिएको छ । यसले एआईको संसारमा ल्याएको तरंगका कारण विज्ञहरूले यसलाई किमी मोमेन्ट वा किमीको क्षण भन्न थालेका छन् ।

किमी के३ मोडलको सबैभन्दा बलियो पक्ष यसको प्राविधिक क्षमता र यसको विशाल आकार हो । २.८ ट्रिलियन (२८ खर्ब) प्यारामिटर भएको यो मोडल अहिले विश्वकै सबैभन्दा ठूलो ओपन–वेट मोडल बनेको छ ।

प्यारामिटर भनेको एआई मोडलभित्रको त्यो शक्ति हो जसले यसलाई जटिल समस्याहरू बुझ्न र समाधान गर्न सक्षम बनाउँछ । जति धेरै प्यारामिटर हुन्छ, एआई मोडल त्यति नै बुद्धिमान हुने सम्भावना रहन्छ ।

ओपन वेट मोडल भन्नाले यस्तो एआई मोडललाई बुझिन्छ जसको वेट्स वा तालिमप्राप्त प्यारामिटरहरू सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध गराइन्छ । च्याटजीपीटीको माउ कम्पनी ओपनएआईको जीपीटी जस्ता क्लोज्ड मोडलहरू कम्पनीको सर्भरमा मात्र सीमित हुन्छन् र तिनलाई चलाउन पैसा तिर्नुपर्छ । तर, किमी जस्ता ओपन वेट मोडललाई जोसुकैले डाउनलोड गरेर आफ्नै निजी सर्भर वा शक्तिशाली कम्प्युटरमा चलाउन सक्छन् ।

क्लाउड र जीपीटी जस्ता अमेरिकाका सबैभन्दा शक्तिशाली मोडलहरूसँग सीधा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने गरी चीनले यति छोटो समयमा यो मोडल तयार पार्नु आफैंमा एउटा ठूलो उपलब्धि हो । यसअघि चिनियाँ मोडलहरू अमेरिकी मोडलभन्दा झण्डै एक वर्ष पछाडि रहेको मानिन्थ्यो भने अहिले यो दूरी घटेर केवल दुईदेखि तीन महिनामा खुम्चिएको छ । चीनले प्रविधिमा आएको खाडललाई सोचेभन्दा निकै तीव्र गतिमा पुर्न सफल भइरहेको यसबाट प्रमाणित हुन्छ ।

प्रविधिको यो विकास अंकमा मात्र सीमित छैन । यसले काम गर्ने शैलीमा पनि ठूलो परिवर्तन ल्याएको छ । किमी के३ विशेषगरी कोडिङ र जटिल सफ्टवेयर निर्माणको क्षेत्रमा विश्वकै सर्वोत्कृष्ट मोडलको रूपमा उभिएको छ ।

एरिना जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय बेन्चमार्कहरूमा यसले अमेरिकाका दिग्गज मोडलहरूलाई समेत पछाडि पारेको छ । यो मोडल प्रयोगकर्ताको प्रश्नको उत्तर दिने च्याटबोट मात्र होइन । यसले स्वायत्त रूपमा सफ्टवेयरका ठूला फाइलहरू पढ्न, तिनलाई विश्लेषण गर्न र नयाँ कोडहरू लेख्न सक्छ ।

मुनशट एआईले अद्भुत प्रयोग पनि गरेको छ । त्यसअन्तर्गत किमी के३ ले ४८ घण्टासम्म लगातार आफैं काम गरेर एउटा फङ्सनल चिपको डिजाइन तयार पारेको थियो । यसले भविष्यमा एआईले मानव हस्तक्षेप बिना नै जटिल इन्जिनियरिङ कार्यहरू गर्न सक्छ भन्ने संकेत दिएको छ ।

किमी के३ को एउटा अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष यसको मिक्सचर अफ एक्सपर्ट्स (एमओई) वास्तुकला हो । यसलाई सजिलो गरी बुझ्दा यो एउटा यस्तो प्रणाली हो जहाँ एआईभित्र धेरै विज्ञहरू हुन्छन् र कुनै पनि काम गर्दा सबै सक्रिय नभई सम्बन्धित विशेषज्ञले मात्र काम गर्छन् ।

यसले गर्दा यति ठूलो र शक्तिशाली मोडल भए तापनि यो चलाउन लाग्ने खर्च र ऊर्जा निकै कम हुन्छ । अमेरिकाले चीनमाथि अत्याधुनिक चिप्सको निर्यातमा कडा प्रतिबन्ध लगाएको समयमा चीनले यस्तो दक्ष प्रविधि विकास गर्नुले चिनियाँ वैज्ञानिकहरूको सिर्जनशीलतालाई दर्शाउँछ । उनीहरूले धेरै कम्प्युटिङ पावरको साटो प्रविधिको एफिसिएन्सी वा दक्षतामा ध्यान दिएर यो सफलता हात पारेका हुन् ।

चीनले आफ्नो यति शक्तिशाली मोडललाई ओपन–सोर्स वा खुला स्रोतको रूपमा सार्वजनिक गर्ने निर्णय गरी विश्व एआई बजारमा ठूलो वैचारिक बहस सिर्जना गरेको छ । सामान्यतया अमेरिकाका ठूला कम्पनीहरू आफ्ना उत्कृष्ट मोडलहरू गोप्य राख्छन् र तिनको प्रयोगका लागि महँगो शुल्क लिन्छन् । तर, चीनले आफ्ना मोडलहरू सबैका लागि निःशुल्क वा निकै सस्तोमा उपलब्ध गराउँदा अमेरिकी कम्पनीहरूको एकाधिकारमाथि ठूलो चुनौती थपिएको छ ।

केही विज्ञहरूका अनुसार, चीन सरकारले एआईलाई बजारमा पठाउने सामान्य उत्पादन भन्दा पनि डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधारको रूपमा हेरिरहेको छ । जसरी सडक र बिजुली सबैका लागि उपलब्ध हुन्छ, त्यसरी नै एआई पनि सबैको पहुँचमा हुनुपर्छ भन्ने चीनको धारणा देखिन्छ । यसले गर्दा साना स्टार्टअप र व्यक्तिगत विकासकर्ताहरूलाई ठूलो फाइदा पुग्नेछ ।

तर, यो खुला स्रोतको नीतिलाई लिएर अमेरिकामा भने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ । ओपनएआई जस्ता कम्पनीका अधिकारीहरूका अनुसार, यस्ता शक्तिशाली मोडलहरू खुला गर्दा तिनको दुरुपयोग हुन सक्छ ।

हुन त अमेरिकी कम्पनीहरूले आफ्नो नाफा जोगाउनका लागि मात्र यस्तो तर्क गरिरहेको भनी अर्को पक्षका विश्लेषकहरू बताउँछन् । उनीहरूका अनुसार, प्रविधिको वास्तविक विकास तीव्र प्रतिस्पर्धामा मात्र हुन्छ ।

कुनै कम्पनीले आफ्नो प्रविधि निःशुल्क उपलब्ध गराएमा अन्य कम्पनीहरूले आफूलाई टिकाउन अझ नयाँ र राम्रो आविष्कार गर्नुपर्ने दबाब सिर्जना हुन्छ । यस अर्थमा चीनको यस कदमले विश्वव्यापी एआई विकासको गतिलाई झन् बढाउने देखिन्छ ।
किमी के३ को प्रभाव प्रविधिमा मात्र नभई वित्तीय बजारमा पनि व्यापक रूपमा देखिएको छ । यसको घोषणा हुनासाथ विश्वभरका क्रिप्टोकरेन्सी र एआईसँग सम्बन्धित सेयरहरूको मूल्यमा गिरावट आयो । यसलाई किमी झड्काको रूपमा लिइएको छ ।

डीपसीक क्रान्ति: चीनको ठूलो फड्को, अमेरिकी दम्भमा चोट

विशेषगरी, भविष्यमा एआईका लागि डेटा सेन्टर उपलब्ध गराएर नाफा कमाउने योजना बनाएका बिटकोइन खानी चलाउने कम्पनीहरूका लागि किमी नराम्रो खबर साबित भएको छ । चीनले यस्ता शक्तिशाली मोडलहरू खुला गरिदियो भने एआई चलाउन लाग्ने खर्च घट्नेछ र ती ठूला डेटा सेन्टरहरूको माग घट्न सक्छ । यसले गर्दा एआईबाट हुने नाफाको ग्यारेन्टी अब पहिलेजस्तो रहेन भनी लगानीकर्ताहरूमा त्रास फैलिएको छ ।

भूराजनीतिक दृष्टिकोणबाट हेर्दा किमी के३ को उदयले अमेरिकी नीति निर्माताहरूलाई नयाँ चुनौती दिएको छ । अमेरिकाले चीनलाई प्रविधिमा रोक्न खोजेको भए तापनि चीनले आफ्नै बाटोबाट सफलता प्राप्त गरिरहेको छ ।

अब अमेरिकी प्रशासनले चिनियाँ खुला स्रोत मोडलहरूको प्रयोगमा प्रतिबन्ध लगाउने वा ती मोडलहरूमा सुरक्षा खतरा रहेको भन्दै नकारात्मक प्रचार गर्ने रणनीति लिन सक्ने सम्भावना छ ।

तर, प्रविधिलाई सिमानामा रोक्न निकै कठिन हुन्छ । कुनै विकासकर्ताले राम्रो र सस्तो मोडल फेला पारेपछि राजनीतिको साटो आफ्नो कामको सहजतालाई प्राथमिकता दिन्छ । यसले गर्दा अमेरिकी कम्पनीहरूलाई अब आफ्नो सेवाको गुणस्तर र मूल्यमा ठूलो सम्झौता गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ ।

मुनशट एआईको यस सफलताले एआईको भविष्य मोडलको आकारमा मात्र नभई त्यसको वास्तविक उपयोगितामा रहेको कुरालाई प्रस्ट पारेको छ । अबको प्रतिस्पर्धा कसले ठूलो मोडल बनाउने भन्दा पनि कसले बढी प्रभावकारी एआई बनाउने भन्नेमा केन्द्रित हुनेछ ।

किमी के३ ले विशेषगरी कोडिङ र स्वायत्त कार्यहरूमा जुन क्षमता देखाएको छ, त्यसले भविष्यमा सफ्टवेयर इन्जिनियरिङ र डिजिटल निर्माणको क्षेत्रमा क्रान्ति ल्याउने निश्चित छ । चिनियाँ कम्पनीहरूले अब एआईलाई च्याट गर्नका लागि मात्र नभई वास्तविक औद्योगिक उत्पादन र विकासका लागि प्रयोग गर्न थालेका छन् ।

किमी के३ को आगमनले एआईको संसारमा नयाँ युगको सुरुवात गरेको भन्न सकिन्छ । यसले प्रविधिको लोकतान्त्रीकरणमा सहयोग पुर्याएको छ भने अर्कोतर्फ ठूला प्रविधि कम्पनीहरूको व्यापारिक मोडलमा प्रश्न उठाएको छ । प्रतिबन्ध र दबाबका बावजुद नवप्रवर्तनलाई रोक्न सकिँदैन भन्ने कुरा चीनको प्रगतिले प्रमाणित गरेको छ ।

चीनको किमी के३ को विकास र यसको ओपन–वेट रणनीतिबाट नेपालले महत्त्वपूर्ण पाठहरू सिक्न सक्छ । पहिलो, सीमित स्रोत र साधनका बावजुद प्रविधिमा कसरी फड्को मार्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण यसले प्रस्तुत गरेको छ ।

नेपाल जस्तो विकासोन्मुख देशका लागि अमेरिकाका महँगा र बन्द (क्लोज्ड) मोडलहरूमा सधैंभरि निर्भर रहन आर्थिक रूपमा कठिन छ । यस्तोमा किमी के३ जस्ता शक्तिशाली ओपन–वेट मोडलहरू नेपालका स्टार्टअप र सूचना प्रविधि क्षेत्रका लागि वरदान साबित हुन सक्छन् ।

नेपालका विकासकर्ताहरूले यी मोडलहरूलाई निःशुल्क डाउनलोड गरी नेपाली भाषा, संस्कृति र स्थानीय आवश्यकता अनुसार फाइन–ट्युन गरेर आफ्नै एआई उपकरणहरू बनाउन सक्छन् । यसले नेपालको डिजिटल सार्वभौमिकतालाई बलियो बनाउँछ र डेटाको गोपनीयता पनि आफ्नै देशभित्र सुरक्षित राख्न मद्दत गर्छ ।

यसको प्रभावको कुरा गर्दा नेपालको सफ्टवेयर निर्यात क्षेत्रले किमी के३ को उच्च कोडिङ क्षमता प्रयोग गरेर आफ्नो उत्पादकत्व र गुणस्तरमा उल्लेख्य वृद्धि गर्न सक्छ । यसले नेपाली प्रोग्रामरहरूलाई विश्व बजारमा अझ प्रतिस्पर्धी बनाउनेछ ।

नेपालले अब ठूला विदेशी प्रविधि कम्पनीहरूको भाडाको ग्राहक मात्र बन्नुको साटो यस्ता ओपन–सोर्स प्रविधि अपनाएर आफ्नै एआई इकोसिस्टम विकास गर्नमा लगानी गर्नुपर्छ । सरकारी स्तरबाटै ओपन–सोर्स एआई नीति र आवश्यक पूर्वाधारमा ध्यान दिएमा नेपालले यो विश्वव्यापी प्रविधि क्रान्तिबाट ठूलो आर्थिक लाभ लिन सक्छ ।