काठमाडौं । फुटबलमा ‘द क्याच’, बेसबलमा ‘द सट हर्ड राउन्ड द वर्ल्ड’ र बास्केटबलमा ‘द ब्लक’ जस्ता ऐतिहासिक क्षणहरू छन् ।
फुटबलका लागि त्यस्तै एउटा क्षण हो डिएगो म्याराडोनाको ‘ह्यान्ड अफ गड’ गोल । यो यस्तो घटना हो, जसको नाम सुन्नासाथ आज पनि समर्थकहरूको मनमा लाखौं भावना जाग्छन् ।
यसको प्रभाव यति ठूलो छ कि गोल भएको ३६ वर्षपछि नोभेम्बर १६, २०२२ मा, उक्त गोलमा प्रयोग भएको बल २४ लाख अमेरिकी डलरमा लिलामीमा बिक्री भयो ।
त्यसो भए, नियमअनुसार गोल मानिनु नपर्ने यो गोल किन यति धेरै महत्त्वपूर्ण बन्यो?
सबैभन्दा पहिले, यो गोल विवादका कारण चर्चित बन्यो ।
यो गोल अर्जेन्टिनाका महान् खेलाडी डिएगो म्याराडोनाले सन् १९८६ को विश्वकपको क्वार्टरफाइनलमा इंग्ल्यान्डविरुद्ध गरेका थिए । खेलको दोस्रो हाफ चलिरहेको थियो र दुवै टोलीले गोल गर्न सकेका थिएनन् । अर्जेन्टिनाले इंग्ल्यान्डको पेनाल्टी बक्स वरिपरि आक्रमण गरिरहेको थियो ।
इंग्ल्यान्डका मिडफिल्डर स्टिभ होजले बल क्लियर गर्न खोजे, तर बल धेरै माथि गयो । सामान्य अवस्थामा गोलकिपरले त्यो बल सजिलै समात्ने अपेक्षा गरिन्थ्यो, विशेषगरी पाँच फिट पाँच इन्च अग्ला म्याराडोनाविरुद्ध । तर कुनै न कुनै रूपमा बल जालीभित्र पुग्यो।
सुरुमा म्याराडोनाले टाउकोले गोल गरेको जस्तो देखियो । तर रिप्लेमा उनले आफ्नो मुठ्ठीले बललाई जालीतर्फ धकेलेको स्पष्ट देखियो । त्यतिबेला फुटबलमा भिडियो असिस्टेन्ट रेफ्री (भीएआर) प्रणाली थिएन । त्यसैले निर्णय पुनः हेर्ने कुनै व्यवस्था पनि थिएन। रेफ्रीको तर्फबाट देखिने दृश्य अवरुद्ध भएको थियो । उनले सहायक रेफ्रीतर्फ हेरे, तर सहायक रेफ्रीले पनि कुनै गल्ती देखेनन् । त्यसैले गोललाई मान्यता दिइयो ।
खेलपछि म्याराडोनाले पत्रकारहरूसँग भने, ‘यो गोल अलिकति म्याराडोनाको टाउकोले र अलिकति भगवानको हातले भयो।’ त्यसपछि ‘ह्यान्ड अफ गड’ भन्ने वाक्यांश संसारभर चर्चित बन्यो र त्यहीसँगै यो गोल पनि इतिहासमा अमर बन्यो ।
तर वास्तविक चर्चा त्यसपछि आएको दोस्रो गोलको पनि हो ।
सन् १९८६ को अर्जेन्टिना टोली कुनै असाधारण टोली थिएन। त्यो एउटा सामान्य टोली थियो, जसमा त्यस समयका विश्वकै उत्कृष्ट खेलाडी र धेरैको नजरमा इतिहासकै सबैभन्दा प्रतिभाशाली फुटबलर म्याराडोना थिए ।
यदि म्याराडोनालाई टोलीबाट हटाइयो भने इंग्ल्यान्ड सम्भवतः बलियो टोली थियो। त्यसैले इंग्ल्यान्डका डिफेन्डरहरूले उनलाई जसरी पनि रोक्ने योजना बनाए। मैदानका अधिकांश खेलाडीलाई म्याराडोनालाई पछ्याउने र अगाडि बढ्न नदिने जिम्मेवारी दिइएको थियो। उनीहरूले प्रयास त गरे, तर उनलाई रोक्न सकेनन् ।
पहिलो गोलको चार मिनेटपछि म्याराडोनाले बल लिएर तीव्र गतिमा तीन डिफेन्डर र गोलकिपरलाई छलाउँदै अर्को गोल गरे । सन् २००२ मा फिफाको मतदानमार्फत त्यो गोललाई ‘२०औँ शताब्दीको उत्कृष्ट गोल’ घोषणा गरिएको थियो ।
त्यसपछि अर्जेन्टिनाले विश्वकपको उपाधि जित्यो र त्यो प्रतियोगिता आज पनि ‘म्याराडोनाको विश्वकप’ भनेर चिनिन्छ ।
तर यो खेललाई केवल फुटबलको दृष्टिले मात्रै हेर्न सकिँदैन। यसको पछाडि राजनीतिक पृष्ठभूमि पनि जोडिएको थियो ।
सन् १९८२ मा अर्जेन्टिनाले फकल्याण्ड टापु, जसलाई अर्जेन्टिनामा माल्भिनास भनिन्छ, आफ्नो नियन्त्रणमा ल्याउने प्रयास गरेको थियो । यो बेलायतको विदेशी भूभाग हो, जुन अर्जेन्टिनाको तटबाट करिब ३०० माइल टाढा पर्छ ।
यी टापु सन् १८३३ देखि बेलायतको नियन्त्रणमा थिए । तत्कालीन बेलायती प्रधानमन्त्री मार्गरेट थ्याचरले ती टापु पुनः नियन्त्रणमा लिन ८ हजार माइल टाढासम्म सैनिक पठाएकी थिइन् । बेलायतले त्यहाँका बासिन्दाको आत्मनिर्णयको अधिकारको रक्षा गर्न यो कदम चालेको दाबी गरे पनि, मूल्यवान् माछा मार्ने अधिकार र अन्टार्कटिक क्षेत्रको प्रशासनमा आफ्नो प्रभाव कायम राख्ने उद्देश्य पनि रहेको बताइन्छ ।
धेरै तटस्थ देशका नागरिकले भने यसलाई बेलायतको औपनिवेशिक सोचको निरन्तरता मानेका थिए र अर्जेन्टिनाप्रति सहानुभूति राखेका थिए ।
यो हारले अर्जेन्टिनाको सैनिक शासन कमजोर बनायो र लोकतन्त्र पुनःस्थापनाको बाटो खुल्यो। तर त्यससँगै धेरै अर्जेन्टिनी नागरिकमा इंग्ल्यान्डप्रति असन्तुष्ट रहे । उनीहरू आज पनि माल्भिनास अर्जेन्टिनाकै भूभाग हो भन्ने विश्वास गर्छन्। यही भावना सन् १९८६ को खेलअघि पनि स्पष्ट देखिएको थियो ।
म्याराडोनाले आफ्नो आत्मकथा ‘यो सोय एल डिएगो’ मा लेखेका छन्, ‘हामीले जे–जे पीडा भोगेका थियौँ, त्यसको जिम्मेवार नै इंग्ल्यान्डका खेलाडी हुन् भन्ने महसुस गर्थ्यौँ। हामी आफ्नो झण्डा, युद्धमा ज्यान गुमाएका युवाहरू र बाँचेका सैनिकहरूको सम्मानका लागि खेलिरहेका थियौँ ।’
अन्ततः, यो सबै म्याराडोनाकै महानताको कथा पनि हो।
विश्वकपमा म्याराडोनाजस्तो प्रभाव छोड्ने खेलाडी निकै कम छन्। इंग्ल्यान्डविरुद्धको उनको प्रदर्शन उनको महानताको सबैभन्दा ठूलो प्रमाण हो। ‘ह्यान्ड अफ गड’ भन्ने वाक्यांशले उनको नामलाई भगवानसँगै जोडिदियो। त्यो केवल एउटा खेलको कथा थिएन। पूरा प्रतियोगिताभर उनले आफ्नो असाधारण प्रतिभा देखाए र अन्त्यमा विश्वकपको ट्रफी पनि उचाले ।
तर म्याराडोना केवल महान् खेलाडी मात्र थिएनन्। उनी संघर्षपूर्ण जीवन बाँच्ने असाधारण प्रतिभाका धनी व्यक्ति पनि थिए। ब्युनस आयर्सको गरिब बस्तीमा जन्मिएका उनले जीवनभर आफूले उचित सम्मान नपाएको महसुस गरिरहे । खेल जीवनभर कडा ट्याकलका कारण धेरै पीडानाशक औषधि सेवन गर्नुपरेको र त्यसकै प्रभावले लागुऔषधको लत लागेको हुन सक्ने चर्चा पनि गरिन्छ। पछि उनी कोकिनको कुलतमा फसे ।
इतिहासमा यस्ता खेलाडी निकै कम हुन्छन्, जसको कथा सही वा गलतको सीमाभन्दा धेरै माथि पुग्छ। उनीहरूका कामहरू प्राचीन ग्रीक महाकाव्यका नायकहरूजस्तै पुस्तौँसम्म सम्झिइरहन्छन् । डिएगो म्याराडोना त्यस्तै एक खेलाडी हुन् । एकिलिस वा ओडिसियसजस्तै उनको नाम पनि ‘ह्यान्ड अफ गड’ गोलसँगै सधैंका लागि अमर बनेको छ।
प्रतिक्रिया