एजेन्सी । इरानले हिन्द महासागरमा रहेको डिएगो गार्सिया द्वीपस्थित अमेरिका–बेलायतको संयुक्त सैन्य अड्डातर्फ लामो दूरीका ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रहार गरेको छ । इरानको यो कदमलाई मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्व थप चर्किन सक्ने संकेतका रूपमा हेरिएको छ ।
यद्यपि लक्षित स्थानहरूमा आक्रमण सफल हुन सकेन, तर इसराइल डिफेन्स फोर्स (आईडीएफ)का अनुसार युद्ध सुरु भएयता पहिलोपटक यति लामो दूरीका मिसाइल प्रयोग गरिएको हो ।
इरानले हालसम्म आधिकारिक रूपमा मिसाइल प्रहार गरेको पुष्टि गरेको छैन र इरानी मिडियाले आफ्नो रिपोर्टिङमा मुख्यतः विदेशी स्रोतहरूलाई उद्धृत गरेको छ ।
विशेषज्ञहरूले अहिले यस असफल आक्रमणका प्रभावहरूको मूल्याङ्कन गरिरहेका छन्, जसमा सम्भावित लक्ष्यहरूको दायरा कति फैलिन सक्छ भन्ने पनि समावेश छ।
के भविष्यमा बर्लिन, पेरिस र लन्डनजस्ता युरोपेली शहरहरू पनि निशानामा पर्न सक्छन् ?
बेलायतका एक मन्त्रीले आईडीएफको यो दाबी पुष्टि गर्ने “कुनै ठोस मूल्याङ्कन” नभएको बताएका छन् । इरानसँग लन्डनसम्म पुग्न सक्ने लामो दूरीका मिसाइलहरूको दाबी पुष्टी नगर्ने उनको भनाइ छ।
इरानले आफ्नो मिसाइलहरूको मारक क्षमता (रेन्ज) मा आफैंले सीमा निर्धारण गरेको थियो, यद्यपि केही विश्लेषकहरूका अनुसार अब त्यो परिवर्तन भइसकेको हुन सक्छ।
बीबीसी न्युज पर्शियनकी गोनचेह हबीबियाजाद भन्छिन्, ‘इरानको मिसाइल कार्यक्रम लामो समयदेखि अन्तर्राष्ट्रिय निगरानीको केन्द्रमा रहेको छ । इरानले सधैं आफ्नो मिसाइल विकास कार्यक्रम पूर्ण रूपमा रक्षात्मक भएको र राष्ट्रिय प्रतिरोध (डिटरन्स) रणनीतिमा आधारित भएको बताउँदै आएको छ, तर आलोचकहरू भन्छन् कि लामो दूरी क्षमतामा भएको वृद्धि क्षेत्रीय सुरक्षाको सन्तुलन परिवर्तन गर्न सक्छ।’
अहिले एक महिना पनि पूरा भएको छैन, जब इरानको परमाणु महत्वाकांक्षालाई लिएर उठेका चिन्ताहरू कम गर्न वार्ता भइरहेको थियो, र थप वार्ताको सम्भावना पनि थियो। त्यही बेला इसराइल र अमेरिकाले इरानमाथि आक्रमण सुरु गरे।
चागोस द्वीपसमूह जसमा डिएगो गार्सिया पनि पर्छ यो इरानबाट करिब ३,८०० किलोमिटर टाढा छ।
‘वाल स्ट्रिट जर्नल’ र सीएनएनले अमेरिकी अधिकारीहरूलाई उद्धृत गर्दै मिसाइल प्रहार भएको खबर दिएका छन्, तर कुनै पनि हतियार लक्ष्यसम्म पुग्न सकेनन् ।
रिपोर्ट अनुसार, एउटा मिसाइल उडानकै क्रममा असफल भयो भने अर्को मिसाइललाई अमेरिकी युद्धपोतले बीचमै खसाल्यो।
घटनापछि इसराइल डिफेन्स फोर्सले अब युरोप, एशिया र अफ्रिकाका धेरै शहरहरू खतरा भित्र पर्न सक्ने बताएको छ । साथै, उसले गत वर्ष नै इरानले यस्ता क्षमताका मिसाइल विकास गर्ने इरादा राखेको बताएको थियो ।
आईडीएफका चीफ अफ स्टाफ लेफ्टिनेन्ट जनरल एयाल जामीरले चागोस द्वीपसमूहतर्फ मिसाइल प्रहारपछि भिडियो सन्देशमार्फत कडा चेतावनी दिएका छन् ।
उनले भने, ‘इरानले ४,००० किलोमिटर रेन्जका अन्तरमहादेशीय ब्यालिस्टिक मिसाइल प्रहार गरेको छ। यी मिसाइल इसराइललाई लक्षित थिएनन्। यिनको दायरा युरोपका राजधानीसम्म पुग्छ। बर्लिन, पेरिस र रोम सबै सीधा जोखिममा छन्।’
अन्य विशेषज्ञहरूमा बेलायतको संयुक्त फोर्स कमान्डका पूर्व प्रमुख तथा रक्षा विश्लेषक जनरल सर रिचर्ड बैरन्स पनि छन् । उनले बीबीसीसँग भने, ‘यो घटनाले इरानको मिसाइल भण्डार र त्यसको पहुँचबारे पुनः मूल्याङ्कन गर्न बाध्य बनाएको छ।’
उनले थपे, ‘हामी पहिले इरानको मिसाइल दायरा २,००० किलोमिटर हो भन्ने मान्थ्यौँ, तर डिएगो गार्सिया ३,८०० किलोमिटर टाढा छ।’
इरानले लामो समयसम्म आफ्नो ब्यालिस्टिक मिसाइल कार्यक्रम १,२४० माइल (२,००० किमी) भित्र सीमित राखेको बताउँदै आएको थियो।
यसको अर्थ, इरानका मिसाइलहरूले इसराइलसम्म त पुग्थे, तर युरोपसम्म पुग्दैनथे।
हालैको आक्रमणमा मारिएका आयतुल्लाह अली खामेनेईले सन् २०२१ यो सीमा प्राविधिक नभई राजनीतिक निर्णय रहेको र यो निर्णय सैन्य नेतृत्व तथा इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) को असहमति हुँदाहुँदै लिइएको थियो।
उनको उद्देश्य इसराइलमाथिको खतरा कायम राख्नु थियो, तर युरोपलाई चिन्तित नबनाउनु, किनभने युरोप इरानको प्राथमिक निशाना थिएन।
तर, गत वर्ष सेप्टेम्बरमा एक इरानी सांसदले सरकारी टेलिभिजनमा आईआरजीसीले सफलतापूर्वक अन्तरमहादेशीय ब्यालिस्टिक मिसाइल परीक्षण गरेको बताएका थिए, यद्यपि उनले यसको दायरा खुलाएका थिएनन्।
यसका साथै अमेरिकी अधिकारीहरूले लामो समयदेखि आरोप लगाउँदै आएका छन् कि इरानले आफ्नो अन्तरिक्ष कार्यक्रममार्फत यस्ता प्रविधि विकास गरेको छ, जसले अन्तरमहादेशीय ब्यालिस्टिक मिसाइल बनाउन सहयोग गर्छ।
‘टाइम्स अफ इसराइल’ का अनुसार आवश्यक परे इरानले यस प्रविधिको प्रयोग गर्न सक्छ।
केही विश्लेषकहरू पनि यससँग सहमत छन्। लन्डनस्थित रॉयल युनाइटेड सर्भिसेज इन्स्टिच्युटकी पूर्व महानिर्देशक डा. क्यारिन भोन हिप्पेलले बीबीसीसँग भनिन्, ‘यदि मानिन्छ कि मिसाइलहरू डिएगो गार्सियासम्म पुग्न सक्छन् भने, इरानले १०,००० किलोमिटरसम्म दायरा भएका अन्तरमहादेशीय मिसाइल पनि विकास गरिरहेको हुन सक्छ, यद्यपि हामीले अहिलेसम्म सैन्य कारबाहीमा ती देखेका छैनौँ।’
यसको अर्थ, इरानबाट प्रहार गरिएका मिसाइलहरू सैद्धान्तिक रूपमा अमेरिकाको मुख्य भूभागसम्म पनि पुग्न सक्छन्।
अब पर्यवेक्षकहरू भन्छन् कि हिन्द महासागरतर्फको प्रस्तावित आक्रमणले इरानले पहिले तय गरेको सीमा हटाएको संकेत दिन्छ।
तर केहीको भनाइमा, मिसाइलहरूलाई अवरोध नगरिएको भए पनि ती लक्ष्यमै पुग्थे कि भन्ने शंका छ।
बेलायतका आवास मन्त्री स्टीभ रिडले बीबीसीसँग भने, “इरानले बेलायतलाई निशाना बनाउँदैछ भन्ने कुनै ठोस प्रमाण छैन, वा त्यसो गर्न उससँग क्षमता छ भन्ने पनि स्पष्ट छैन।”
सबैभन्दा ठूलो प्रश्न भनेको इरानले यति लामो दूरीका आक्रमण सफलतापूर्वक गर्न आवश्यक सञ्चालन प्रविधिमा महारत हासिल गरिसकेको छ कि छैन भन्ने हो-विशेषगरी यति टाढासम्म मिसाइल नियन्त्रण र निर्देशन गर्ने क्षमतामा।
यसमा मनोवैज्ञानिक पक्ष पनि देखिन्छ।
केही विश्लेषकहरूका अनुसार इरानको उद्देश्य वास्तविक आक्रमण गर्नु नभई स्पष्ट चेतावनी र प्रतिरोध सन्देश दिनु थियो।
तेल अभिवस्थित इन्स्टिच्युट फर नेशनल सेक्युरिटी स्टडीजसँग सम्बन्धित तथा इसराइली सैन्य गुप्तचरका पूर्व अधिकारी डैनी सिट्रिनोविचले ‘द इन्डिपेन्डेन्ट’ सँग भने, ‘उनीहरू भोलि नै लन्डन वा पेरिसमा आक्रमण गर्ने सोचमा छैनन्, तर यो उनीहरूको प्रतिरोध क्षमतालाई अझ बलियो बनाउने एउटा माध्यम हो।’
यस साता हिन्द महासागरमा भएका घटनामा इसराइलको प्रतिक्रिया पनि एक प्रकारको अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन जुटाउने प्रयासको रूपमा हेरिएको छ।
युरोपमा नेटोका पूर्व उपकमाण्डर जनरल सर रिचर्ड शिर्रेफले बीबीसीसँग भने, ‘निस्सन्देह, इसराइलले यस्तो भनाइ दिनेछ, किनभने उसलाई युद्धको दायरा विस्तार गरेर अमेरिका र इसराइलसँग अरू देशहरूलाई पनि जोड्नुपर्ने आवश्यकता छ।’
उनले थपे, ‘हामीले यसको विरोध गर्नुपर्छ। यो ट्रम्पको युद्ध हो, जसको कुनै स्पष्ट अन्त्य वा रणनीति छैन, र यो क्रमशः दलदलमा परिणत हुँदैछ। छ महिना अघि हामीलाई भनिएको थियो कि परमाणु क्षमताहरू पूर्ण रूपमा नष्ट भइसकेका छन्। यस विषयमा वासिङ्टनबाट आउने कुनै पनि कुरामा विश्वास गर्न सकिँदैन।’
बीबीसी हिन्दीबाट
प्रतिक्रिया