एजेन्सी । इरानका मिसाइलहरूले इजरायली आणविक अनुसन्धान केन्द्र नजिकैका अराद र डिमोना शहरहरूमा प्रहार गरेका छन् । इरानले यो आक्रमण इसफाहान प्रान्तमा रहेको आफ्नो नातान्ज आणविक केन्द्रमा इजरायलले गरेको हमलाको जवाफ भएको बताएको छ ।
शनिबारको यस आक्रमणमा कम्तीमा १८० जना घाइते भएका छन् र इजरायल–अमेरिकाले इरान विरुद्ध थालेको युद्ध झन् घातक चरणमा प्रवेश गरेसँगै ती रणनीतिक शहरहरूबाट सयौं मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ ।
इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले आफ्नो देशले हाम्रो भविष्यका लागि भइरहेको युद्धमा एक अत्यन्तै कठिन साँझ सामना गरेको बताएका छन् । स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार, फेब्रुअरी २८ मा युद्ध सुरु भएदेखि इजरायलमा कम्तीमा ४५ सय ६४ जना घाइते भइसकेका छन् ।
इजरायलले गाजा, अधीनस्थ वेस्ट बैंक, लेबनान र अन्य ठाउँमा नियमित रूपमा सैन्य अभियानहरू चलाउँदै आए पनि इजरायली जनताले पछिल्लो तीन हप्तामा जस्तो युद्धको प्रभाव महसुस गर्नु दुर्लभ कुरा भएको विश्लेषकहरू बताउँछन् ।
प्यालेस्टाइनी क्षेत्र, विशेषगरी गाजा, मा इजरायली सेनाले सशस्त्र समूहहरूका विरुद्ध अस्वाभाविक बल प्रयोग गरेको छ । उनीहरूले इजरायलमाथि प्रहार गर्न सामान्य रकेटहरू प्रयोग गर्छन् । गाजामा इजरायलको युद्धलाई विद्वानहरू र मानवअधिकार समूहहरूले नरसंहारको संज्ञा दिएका छन् ।
शनिबारको उच्च हताहतीसँगै अराद र डिमोनामा भएका आक्रमणहरूले एउटा प्रश्न खडा गरेका छन् । के इजरायलले इरानी सैन्य क्षमतालाई कम आँकेको हो ?
रक्षा विश्लेषकहरूले इरानको मिसाइल कार्यक्रमलाई पश्चिम एसियाकै सबैभन्दा ठूलो र विविधतापूर्ण कार्यक्रमका रूपमा वर्णन गरेका छन् । दशकौंदेखि विकसित यस कार्यक्रममा ब्यालिस्टिक र क्रुज मिसाइलहरू छन् जसलाई आधुनिक वायुसेनाको अभावका बावजुद तेहरानलाई टाढासम्म प्रहार गर्ने क्षमता प्रदान गर्न डिजाइन गरिएको हो ।
इरानसँग छोटो र मध्यम दूरीका मिसाइल प्रणालीहरू र लामो दूरीका ल्यान्ड–अट्याक र जहाजविरोधी क्रुज मिसाइलहरू छन् ।
इरानको छोटो दूरीका ब्यालिस्टिक मिसाइलहरूको दायरा करिब १५० देखि ८०० किलोमिटरसम्म छ जुन नजिकका सैन्य लक्ष्यहरू र तीव्र क्षेत्रीय आक्रमणका लागि निर्माण गरिएका हुन् । यसका मुख्य प्रणालीहरूमा फतेहका भेरियन्टहरू जोल्फाघार, कियाम–१ र पुराना शाहब–१÷२ मिसाइलहरू पर्छन् ।
मध्यम दूरीका प्रणालीहरूमा शाहब–३, इमाद, गाद्र–१, खोर्रमशाहर भेरिएन्टहरू र सेज्जिल समावेश छन् । तिनीहरूसँग खैबर शेकान र हज कासेम जस्ता नयाँ डिजाइनहरू पनि छन् ।
इरानका ल्यान्ड–अट्याक र जहाजविरोधी क्रुज मिसाइलहरूमा सुमार, या–अली र कुद्स भेरियन्टहरू, होवेइजेह, पावेह र रा’द पर्छन् । सबैभन्दा लामो दूरीको ब्यालिस्टिक मिसाइल सुमारको क्षमता २ हजारदेखि २५ सय किलोमिटरसम्म छ ।
यद्यपि, बिहीबार राति वा शुक्रबार बिहान हिन्द महासागरमा रहेको अमेरिका–बेलायतको संयुक्त सैन्य आधार क्षेत्र डिएगो गार्सियामा दुईवटा इरानी मिसाइल प्रहार भएको रिपोर्ट गरिएको थियो जुन इरानबाट ४ हजार किलोमिटर टाढा छ । बेलायतले उक्त आक्रमण असफल भएको बताएको छ भने इरानी अधिकारीले मिसाइल प्रहार गरेको कुरा अस्वीकार गरेका छन् ।
इरानका पूर्व सर्वोच्च नेता अली खामेनेईले यसअघि इरानी मिसाइलको दायरा २२ सय किलोमिटरमा सीमित गरेका थिए । तर, जुन महिनामा इजरायलसँग भएको १२ दिने युद्धपछि उक्त सीमा हटाएका थिए । अमेरिकाले पनि त्यस युद्धमा इजरायललाई साथ दिँदै इरानका तीन मुख्य आणविक केन्द्रहरूमा एक दिने आक्रमण गरेको थियो ।
‘इरानले इजरायलमाथिको आक्रमणमा क्लस्टर बम पनि प्रयोग गरेको छ । इरानीहरूसँग भएका हरेक प्रकारका वारहेडले क्लस्टर वारहेड प्रयोग गर्न सक्छन्,’ इजरायलको मिसाइल रक्षा कार्यक्रमका संस्थापक निर्देशक र जेरुसेलम इन्स्टिच्युट फर स्ट्राटेजी एन्ड सेक्युरिटीका सिनियर फेलो उजी रुबिनले मिडिया लाइनलाई बताए ।
एकैपटक एउटा मात्र विस्फोटक पदार्थ हुनुको साटो क्लस्टर वारहेडले धेरै साना बमहरू छर्ने गर्छ ।
रुबिनका अनुसार, मिसाइलको टुप्पोमा विस्फोटक पदार्थको ठूलो ब्यारल हुनुको साटो साना बमहरू राख्ने संयन्त्र हुन्छ । मिसाइल लक्ष्यको नजिक पुग्दा यसको बाहिरी तह खुल्छ र साना बमहरू भुइँमा खस्छन् । मिसाइल अनुसार इरानी क्लस्टर वारहेडमा २०–३० देखि ७०–८० सम्म साना बमहरू हुन सक्ने उनले थपे ।
यी हतियारहरू इरानका लागि नयाँ होइनन् । इरानले जुन महिनाको १२ दिने युद्धमा पनि क्लस्टर बम प्रयोग गरेको रिपोर्ट गरिएको थियो । एम्नेस्टी इन्टरनेशनलले त्यसबेला इरानले क्लस्टर बम प्रयोग गर्नुलाई अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुनको घोर उल्लंघन भनेको थियो जबकि इजरायलमाथि पनि लेबननमा क्लस्टर बम प्रयोग गरेको आरोप लागेको छ ।
क्लस्टर बमहरूलाई सन् २००८ मा कन्भेन्सन अन क्लस्टर मुनिसन्स मार्फत प्रतिबन्ध लगाइएको थियो । इरान र इजरायल दुवै यस महासन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने देश होइनन् ।
इजरायली सैन्य प्रवक्ताका अनुसार, सक्रिय पारिए पनि इजरायलको वायु रक्षा प्रणालीले अराद र डिमोनामा प्रहार गरेका केही इरानी मिसाइलहरूलाई रोक्न सकेन । उनले इरानका हतियारहरू विशेष वा अपरिचित नभएको र यसबारे अनुसन्धान भइरहेको बताए ।
यी क्लस्टर बमहरूले अहिले प्रभाव पार्नुका केही कारणहरू छन् । क्लस्टर बम जडित ब्यालिस्टिक मिसाइललाई रोक्नका लागि यसले साना बमहरू छोड्नुभन्दा पहिल्यै नष्ट गर्नुपर्छ । एकपटक बमहरू निस्किएपछि मिसाइल एउटा लक्ष्यबाट धेरै लक्ष्यमा परिणत हुन्छ जसले गर्दा यसलाई रोक्न गाह्रो हुन्छ ।
बिहीबार द टाइम्स अफ इजरायलले रिपोर्ट गरेअनुसार, इजरायली वायुसेनाले इन्टरसेप्टरहरू जोगाउन थाल्नेछ । सैन्य अधिकारीहरूका अनुसार, मानिसहरूले आश्रय लिएका छन् भने इरानी क्लस्टर बमले ठूलो क्षति पुर्याउने सम्भावना कम हुने भएकाले केही मिसाइलहरूलाई खसाल्नबाट जोगिन सकिन्छ ।
युद्धको अर्को चरणमा इरान, अमेरिका र इजरायलले महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारहरूलाई निशाना बनाउन जारी राख्न सक्छन् ।
इरानी आणविक ऊर्जा संगठनका अनुसार, अमेरिका र इजरायलले शनिबार इरानको नातान्ज आणविक केन्द्रमा प्रहार गरेका थिए । मध्य इरानमा रहेको यो केन्द्र तेहरानबाट २२० किलोमिटर दक्षिणपूर्वमा अवस्थित देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण युरेनियम संवर्धन केन्द्रहरूमध्ये एक हो ।
यसको जवाफमा इरानले इजरायलको मुख्य आणविक केन्द्र रहेको अराद र डिमोनामा आक्रमण सुरु गर्याे ।
इजरायलले यसअघि तेहरानमा रहेको इन्धन भण्डारण केन्द्रमा प्रहार गरेको थियो जसका कारण इरानी राजधानीमा विषालु धुवाँ फैलिएको थियो । आफ्नो तर्फबाट अमेरिकाले इरानको तेल निर्यात केन्द्र खार्ग टापुमा प्रहार गरेको थियो र फेरि प्रहार गर्ने धम्की दिएको छ ।
इरानले विश्वव्यापी ढुवानी र तेल ओसारपसारका लागि महत्त्वपूर्ण रहेको हर्मुजको जलयोजक लगभग बन्द गरिदिएको छ र अरब खाडी देशहरूका सैन्य आधार र महत्त्वपूर्ण ऊर्जा पूर्वाधारहरूलाई निशाना बनाएको छ ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले हर्मुज पुनः खोल्न माग गरेका छन् र इरानले पालना नगरे ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण गर्ने धम्की दिएका छन् ।
प्रतिक्रिया