इरानमाथि आक्रमण गर्ने निर्णयमा कसरी पुगे ट्रम्प ?

एजेन्सी । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले शनिबार इजरायलसँगको संयुक्त अपरेशनको रूपमा इरानमाथि आक्रमणहरू सुरु गरेका छन् ।

आक्रमणको विषयमा भएको छलफलमा संलग्न दुई व्यक्तिहरूका अनुसार, इरानका नेताहरू र मुल्लाहरूलाई एकैसाथ निशाना बनाउन सकिन्छ भन्ने गुप्तचरी सूचना प्राप्त भएपछि यो कदम चालिएको थियो ।

इजरायलीहरूले इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह खमेनीको आवतजावतलाई पछ्याइरहेका थिए र उनीहरू भेला भएको समयमा आक्रमण गर्ने एउटा उपयुक्त अवसर फेला पारेको ती व्यक्तिहरूले बताए ।

इरानको रिभोलुसनरी गार्ड खमेनीप्रति निकै बफादार भए तापनि उनको मृत्युको अवस्थामा उनीहरूले उनका कुनै पनि उत्तराधिकारीलाई त्यस स्तरमा समर्थन गर्ने छैनन् भन्ने विश्वास इरानी शासनलाई नेतृत्वविहीन बनाउनु पछाडिको सोचका रूपमा रहेको थियो ।

जारी अपरेशनका संवेदनशील विवरणहरूका बारेमा कुरा गर्दै यी दुई व्यक्तिले नाम नछाप्ने शर्तमा यो जानकारी दिएका हुन् । इजरायली सैन्य तयारीबारे जानकारी पाएका अर्का एक व्यक्तिले भने, ‘त्यो बिहान धेरै ठाउँमा भेलाहरू भइरहेका थिए र उनीहरूले ती सबैलाई निशाना बनाए ।’

शनिबार दिउँसो एक अमेरिकी अधिकारीले तेहरानको एउटा परिसरमा भएको इजरायली आक्रमणमा खमेनी र ५ देखि १० जना शीर्ष इरानी नेताहरू मारिएको विश्वास अमेरिकाले गरेको पुष्टि गरे । ट्रम्पले पछि ट्रुथ सोसलमा खमेनी मारिएको कुरा पोस्ट गरे । उनको मृत्युको पुष्टि पछि इरानको सरकारी सञ्चारमाध्यमले पनि गरेको थियो ।

शनिबार एक भिडियोमार्फत केही दिनसम्म चल्न सक्ने यस अपरेशनको घोषणा गर्दा अमेरिकाले किन आक्रमण सुरु गरेको भन्ने विषयमा ट्रम्पले स्पष्ट कारण दिएका थिएनन् । तर, खमेनीलाई निशाना बनाउने अवसरले आक्रमणको समयतालिकालाई थप तीव्रता दिएको ती व्यक्तिहरूले बताए ।

वार्ताका लागि मध्यस्थता गर्न सहयोग गरेका ओमानका विदेशमन्त्रीले यी आक्रमणहरूको निन्दा गरेका छन् । बदर अल्बुसैदीले सामाजिक सञ्जाल एक्समा पोस्ट गर्दै भने, ‘म निराश छु । सक्रिय र गम्भीर वार्ताहरूलाई फेरि एकपटक कमजोर बनाइएको छ । यसबाट न त अमेरिकाको हित हुन्छ, न त विश्व शान्तिको ।’

यो आक्रमण एक हप्ताको द्रुत घटनाक्रमपछि भएको हो । द गार्डियनले पहिलोपटक रिपोर्ट गरे अनुसार, ट्रम्पका विशेषदूतहरू स्टिभ विट्कोफ र जारेड कुश्नरले जेनेभामा इरानका राजदूतको निवासमा भएको वार्तामा इरानले समय मात्र टारिरहेको निष्कर्ष निकालेपछि यो स्थिति आएको हो ।

बिहीबार दिनभर चलेको वार्तामा विट्कोफ र कुश्नरले इरानलाई फोर्डो, इस्फाहान र नातान्जमा रहेका आफ्ना तीन मुख्य आणविक संवर्धन केन्द्रहरू नष्ट गर्न दबाब दिएका थिए । गत वर्ष ट्रम्पको बमबारी अभियानको निशानामा ती केन्द्रहरू परेका थिए । साथै, उनीहरूले इरानसँग बाँकी रहेको भण्डार अमेरिकालाई बुझाउन पनि माग गरेका थिए ।

उनीहरूले कुनै पनि सम्झौता सधैंका लागि हुनुपर्ने र सन् २०१५ को ओबामा प्रशासनसँगको सम्झौतामा जस्तो प्रतिबन्धहरू बिस्तारै हटाउने सनसेट प्रोभिजन (समयसीमा) हुन नहुने कुरामा जोड दिएका थिए । ट्रम्पले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा उक्त सम्झौताबाट हात झिकेका थिए ।

तर विट्कोफ र कुश्नर त्यो दिन निराश भएर फर्किए । पछि, ट्रम्पलाई जोइन्ट चिफ्स अफ स्टाफका अध्यक्ष जनरल ड्यान केन र अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्डका कमान्डर एडमिरल ब्राड कुपरले सैन्य विकल्पहरूबारे जानकारी दिएका थिए ।

वरिष्ठ अमेरिकी अधिकारीहरूले शनिबार ट्रम्पले आक्रमणका लागि धेरै कारकहरूमाथि विचार गरेको बताए । एक अधिकारीका अनुसार, मुख्य कारण इरानको परम्परागत मिसाइलहरूको भण्डार थियो जसलाई उनीहरूले अमेरिकाका लागि असह्य खतरा भनेका छन् । त्यसलाई सम्बोधन गर्न इरानले अस्वीकार गरेको थियो ।

‘उनीहरूले ब्यालिस्टिक मिसाइलहरूको बारेमा कुरा गर्न पटक–पटक अस्वीकार गरे,’ अधिकारीले भने, ‘उनीहरू यस विषयमा हामीसँग वा हाम्रा क्षेत्रीय साझेदारहरूसँग कुरा गर्नै चाहँदैनन् ।’

अर्का एक अधिकारीले इरानको आणविक संवर्धन शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि हो भन्ने दाबीमा अमेरिकालाई शंका रहेको बताए । अमेरिकाले सधैंका लागि निःशुल्क आणविक इन्धन प्रस्ताव गरेको थियो तर त्यसलाई इरानले अस्वीकार गर्यो । अधिकारीले यसलाई वार्ताकारहरूका लागि एउटा ठूलो संकेत भएको बताए ।

गत वर्ष ट्रम्पको अपरेशन मिडनाइट ह्यामरमा नष्ट गरिएका संवर्धन केन्द्रहरू इरानले पुनः निर्माण गरिरहेको गुप्तचरी सूचना अमेरिकाले प्राप्त गरेको ती अधिकारीले बताए । इरानले आंशिक रूपमा संवर्धित युरेनियम भण्डारण गरिरहेको र वास्तवमा कुनै सम्झौता गर्न नचाहेको अमेरिकाको विश्वास थियो ।

‘साँच्चै भन्नुपर्दा राष्ट्रपतिसँग अर्को विकल्प थिएन । यी मानिसहरूसँग मिसाइल मात्र नभई महिनाको १०० वटा मिसाइल बनाउन सक्ने क्षमता भएको संसारमा हामी बस्न सक्दैनौं,’ अधिकारीले भने, ‘हामी उनीहरूको बन्धक बन्ने छैनौं र हामी उनीहरूले हामीलाई पहिले आक्रमण गरून् भनेर चुप लागेर बस्ने छैनौं ।’

ट्रम्प शुक्रबार आफ्नो मार–ए–लागो क्लब पुगेका थिए । उनी एयर फोर्स वानबाट ओर्लिंदा त्यही सेतो यूएसए लेखिएको बेसबल क्याप लगाएको देखिएका थिए जुन उनले इरान अपरेशनको घोषणा गर्ने भिडियोमा लगाएका थिए ।