रुस र इरानबीच छुट मूल्यमा कच्चा तेल उपलब्ध गराउन प्रतिस्पर्धा

एजेन्सी । भारतले खरिद कटौती गरेपछि रुसी र इरानी तेल उत्पादकहरूले चिनियाँ खरिदकर्ताहरूको एउटै सीमित समूहका लागि प्रतिस्पर्धा गर्दै गर्दा भारी छुटको अफर गरिरहेका छन् ।

राइस्ट्याड इनर्जीको एक परिदृश्य अनुसार, रुसबाट भारतको आयात जनवरीको तुलनामा ४० प्रतिशतले घटेर प्रतिदिन करिब ६ लाख ब्यारलमा पुग्न सक्छ । यसरी विस्थापित भएका धेरैजसो कार्गोहरू अब पूर्वतर्फ मोडिएका छन् जसले चिनियाँ निजी रिफाइनरहरूको रोजाइमा रहँदै आएका इरानी आपूर्तिकर्ताहरूसँग मूल्य युद्ध निम्त्याएको छ ।

यस्ता सम्झौताहरूबारे जानकार व्यापारीहरूका अनुसार, रुसको युराल्स ग्रेडको तेल ब्रेन्ट क्रुडको मूल्यभन्दा प्रति ब्यारल करिब १२ डलर सस्तोमा बिक्री भइरहेको छ जबकि गत महिना यो छुट १० डलर थियो ।

इरानी लाइट तेल विश्वव्यापी बेन्चमार्कभन्दा ११ डलरसम्म कममा बिक्री भइरहेको उनीहरूले बताए । सञ्चारमाध्यमसँग बोल्न आधिकारिक अनुमति नभएकाले उनीहरूले नाम नबताउन आग्रह गरे । यो छुट डिसेम्बरमा ८ देखि ९ डलर थियो ।

टिपोट्स भनेर चिनिने स्वतन्त्र चिनियाँ रिफाइनरहरूले ऐतिहासिक रूपमा तेल बजारको प्रेशर भल्भको रूपमा काम गरेका छन् जसले अरूले अस्वीकार गरेका तेलका ब्यारलहरू खरिद गर्ने गर्छन् । तर, तिनीहरूको क्षमता सीमित छ किनकि तिनीहरूले देशको कुल प्रशोधन क्षमताको लगभग एक चौथाइ मात्र हिस्सा ओगट्छन् र सरकारी आयात कोटाको अधीनमा पनि छन् ।

चीनले विस्थापित कच्चा तेल पूर्ण रूपमा खपत गर्न नसकेपछि बिक्री नभएको तेल एसियाली समुद्रमा थुप्रिएको छ र रुस तथा इरानसँग विकल्पहरू सकिँदै गएका छन् । क्रेमलिनले पहिले नै उत्पादन कटौती गर्न बाध्य भएको छ जसले गर्दा युक्रेन युद्धका लागि आवश्यक कोषमा कमी आएको छ ।

यसैबीच, इरानले अमेरिकाबाट हुनसक्ने सम्भावित आक्रमणको तयारी गर्दै गर्दा सकेसम्म धेरै तेल निर्यात गर्ने प्रयास गरिरहेको छ ।

‘चिनियाँ निजी रिफाइनरहरूको क्षमता सायद अन्तिम सीमामा पुगिसकेकाले उनीहरूले थप तेल लिन सक्दैनन्,’ इनर्जी एस्पेक्ट्सका विश्लेषक जियानान सुनले जमिन र समुद्र दुवैका भण्डारहरूमा प्रतिबन्धित तेल थुप्रिँदै गरेको संकेत गर्दै भने ।

चीनका प्रमुख सरकारी स्वामित्वका रिफाइनरहरू परम्परागत रूपमा इरानी कच्चा तेलबाट टाढै रहने गरेका छन् र पछिल्लो समयमा उनीहरूले रुसी व्यापारबाट पनि आफूलाई धेरै हदसम्म अलग राखेका छन् ।

अहिलेसम्म हेर्दा रुसले बजारमा आफ्नो पकड बढाउँदा इरानलाई घाटा भइरहेको देखिन्छ । ब्लुमबर्गले संकलन गरेको जहाज ट्य्राकिङ तथ्यांक अनुसार, फेब्रुअरीको पहिलो १८ दिनमा चिनियाँ बन्दरगाहमा रुसी तेलको आपूर्ति प्रतिदिन २०.९ लाख ब्यारल पुगेको छ । यो जनवरीको तुलनामा लगभग २० प्रतिशतको वृद्धि र डिसेम्बरको तुलनामा करिब ५० प्रतिशतको उछाल हो ।

यसको विपरीत, केप्लरका अनुसार इरानले यस वर्ष अहिलेसम्म चीनमा प्रतिदिन करिब १२ लाख ब्यारल तेल निर्यात गरेको छ जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा करिब १२ प्रतिशत कम हो ।

तथ्यांक फर्मको अनुमान अनुसार, फेब्रुअरीको सुरुमा करिब ३.३ करोड ब्यारल रहेको इरानी तेल अहिले समुद्रमा करिब ४.८ करोड ब्यारल पुगेको छ । यो वृद्धिको ठूलो हिस्सा पहेंलो सागर र सिंगापुर जलसंयोजकमा भइरहेको छ । यसैबीच, एसियाली समुद्रमा करिब ९५ लाख ब्यारल रुसी तेल थुप्रिएको छ ।

इरानका तेल सुविधाहरूलाई निशाना बनाइयो वा हर्मुज जलसंयोजक मार्फत हुने यातायात अवरुद्ध भयो भने अमेरिकाको ठूलो आक्रमणले देशको निर्यात जारी राख्ने क्षमतामा असर पार्न सक्छ ।

अमेरिकाले मध्यपूर्वमा ठूलो संख्यामा सेना तैनाथ गरेको छ र राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो प्राथमिकता कूटनीतिक सम्झौता गर्ने रहेको बताए पनि कुनै सम्झौता नहुनु तेहरानका लागि धेरै नराम्रो हुने चेतावनी दिएका छन् ।

युक्रेनमा सम्भावित युद्धविरामको आशाका कारण चिनियाँ खरिदकर्ताहरूका लागि इरानी कार्गोको तुलनामा रुसी तेलका ब्यारलहरूमा तुलनात्मक रूपमा कम जोखिम रहेको परामर्शदाता कम्पनी राइस्ट्याड इनर्जीका तेल बजार उपाध्यक्ष लिन येले बताए ।