निजी क्षेत्रले नैतिकतामा आधारित व्यापारिक अभ्यास अपनाउँदै कर दायित्व पूरा गर्नुपर्छ

सुहृदराज घिमिरे नेपाली व्यावसायिक क्षेत्रमा तीन दशकभन्दा लामो अनुभव बोकेका स्थापित उद्यमी हुन्। अटोमोबाइल तथा आपूर्ति क्षेत्रमा सक्रिय उनी कन्टिनेन्टल ट्रेडिङ इन्टरप्राइज प्रालिका अध्यक्ष हुन् ।

पछिल्लो समय विकसित ‘जेनजी’प्रदर्शन र त्यसले सिर्जना गरेको अनिश्चितताले समग्र निजी क्षेत्रको आत्मविश्वासमा ठूलो धक्का पुर्‍याएको छ । विशेषगरी अटोमोबाइल क्षेत्रले आफ्नो मुख्य सिजन (दशैँ–तिहार) मा बेहोर्नुपरेको आर्थिक क्षति, भौतिक आगजनी, र लगानीको खस्कँदो वातावरणबारे घिमिरेको अनुभव र विश्लेषण यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ । ‘जेनजी विद्रोहपछि लगानीकर्ताको आत्मविश्वास र व्यावसायिक वातावरण’ सम्बन्धी अध्ययनका लागि व्यावसायी घिमिरेसँग गरिएको कुराकानीको सम्पादित अंश:

जेनजी प्रदर्शनका क्रममा तपाईंको व्यवसायमा के–कस्तो भौतिक तथा आर्थिक क्षति भयो ?

म व्यापार तथा आपूर्ति क्षेत्रमा व्यवसाय गर्दै आएको व्यक्ति हुँ । रोजगारीमूलक संस्था भएकाले धेरैले रोजगारी पनि प्राप्त गरिरहेका छन् । हाम्रो व्यवसाय कोशी, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशमा सञ्चालित छ । व्यक्तिगत रूपमा ३० वर्षभन्दा बढी समयदेखि म यही व्यावसायिक क्षेत्रमा नै संलग्न छु । यस अवधिमा बजारका धेरै उतारचढाव भोग्ने तथा देख्ने मौका मिलेको छ ।
तर, पछिल्लो समय भएको जेनजी प्रदर्शनपछिको अनिश्चितता विशेष रूपमा फरक किसिमको छ । व्यक्तिगत रूपमा भन्नुपर्दा जेनजी प्रदर्शनका कारण हाम्रो व्यवसायमा भौतिक तथा आर्थिक दुबै किसिमको क्षति भयो । व्यक्तिगत तथा निजी सम्पत्तिमा भने कुनै क्षति पुगेन । व्यवसायमा भने मुख्य रूपमा आगजनीजन्य क्षति बेहोर्नुपर्‍यो । त्यसले भौतिक संरचना मात्र नभई सञ्चालन निरन्तरतामा समेत गम्भीर अवरोध सिर्जना हुन पुग्यो ।

जेनजी आन्दोलनले तपाईंको मनोबलमा कस्तो असर परेको छ ? लगानीको वातावरण कमजोर भएको छ वा छैन ?

जेनजी आन्दोलनले मेरो मनोबलमा ठूलो असर परेको छ । हुन त, मेरो मात्र नभई समग्र निजी क्षेत्र तथा संस्थाका व्यवस्थापक र कर्मचारीको मनोबल कमजोर भएको छ । व्यावसायिक सुरक्षाप्रति विश्वास कमजोर हुँदा थप लगानीको लागि उत्साहित हुने अवस्था छैन ।

मेरो अनुभवमा जेनजी प्रदर्शनपछि लगानीको वातावरण धेरै कमजोर भएको छ । अनिश्चितता बढ्दा दीर्घकालीन लगानी निर्णय लिन कठिन हुनु स्वाभाविक नै हो । म पनि थप लगानीका लागि अहिले ‘पर्ख र हेर’ को स्थितिमा नै छु ।

भदौ २३ र २४ गतेको जेनजी प्रदर्शनका क्रममा निजी क्षेत्रले कस्तो प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष क्षति बेहोर्नुपर्‍यो ? यसलाई कसरी मूल्यांकन गर्नुभएको छ ?

भदौ २३ र २४ गतेको जेनजी प्रदर्शनले अटोमोबाइल उद्योगसहित समग्र निजी क्षेत्रलाई गम्भीर असर पुर्‍याएको कुरामा हामी सबै जानकार नै छौं । अटोमोबाइल क्षेत्रको कुरा गर्दा प्रत्यक्ष रूपमा डिलरशिप र सर्भिस सेन्टरहरू बन्द हुन पुगे भने ढुवानी प्रणाली पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भयो ।

यसको अप्रत्यक्ष क्षति झनै ठूलो रहेको पाउन सकिन्छ । दशैंलाई लक्षित गर्दै व्यापार विस्तारको तयारी भइरहेका बेला बिक्रीको ग्राफलाई यही आन्दोलनले तीव्र रूपमा तल झार्यो ।

इन्भेन्टरी थन्किँदा पुँजीको लागत र सञ्चालन खर्च बढ्न पुगेको छ । यसले चाडपर्व सिजनमै ‘ग्रोथ कर्भ’मा दीर्घकालीन नकारात्मक असर पुर्‍याएको छ । सवारीसाधन बिक्रीको मुख्य सिजन मानिने दशैं तिहारको समयमा नै यस आन्दोलनले ठूलो क्षति पुर्याएको छ । व्यापार स्थिति कमजोर बनाएको छ ।

जेनजी प्रदर्शनले सिर्जित गरेको अनिश्चितताले सुदृढ हुँदै गरेको लगानी वातावरणमा धक्का दिएको हो ? यसमा तपाईंको धारणा के छ ?

जेनजी प्रदर्शनले सिर्जित गरेको अनिश्चितताले सुदृढ हुँदै गरेको लगानी वातावरणमा गम्भीर धक्का दिएको छ । यो कुरा हालको अवस्थालाई हेर्दा निकै सान्दर्भिक पनि छ । यद्यपि, यो प्रदर्शन दीर्घकालीन सुशासन र स्थिर सरकारको अभ्यासका लागि गरिएको थियो भन्ने हाम्रो बुझाइ छ ।

तर, दुर्भाग्यवश यसले तत्कालको व्यापारिक वातावरणमा ठूलो क्षति गरायो । आर्थिक शिथिलतापछि निजी क्षेत्रले बढाउँदै लगेको बजारको विश्वासमा आकस्मिक प्रदर्शनले ठूलो धक्का दिन पुग्यो । अटोमोबाइल जस्तो पुँजी–सघन उद्योगका लागि केही दिनको व्यापार बन्द आफैंमा उच्च जोखिमपूर्ण छ ।

अटो व्यवसायीले चाडपर्वमा बिक्रीका लागि गरेको सवारीसाधनको स्टक लगानी अपेक्षित रूपमा बिक्री हुन नसक्दा हाम्रो वित्तीय योजनामा असर परेको छ । यसले गर्दा कम्पनीहरू दीर्घकालीन विस्तार र नयाँ लगानीका निर्णयहरू गर्न हिचकिचाउने अवस्था सिर्जना भएको छ ।

तपाईंले व्यक्तिगत रूपमा वा आफ्ना कर्मचारीले तथा व्यावसायिक जगतले महसुस गरेको जेनजी प्रदर्शनपछिको डर, त्रास, असुरक्षा वा चुनौती के हुन् ?

जेनजी प्रदर्शनपछिका सुरुवाती सातामा कर्मचारी तथा व्यावसायिक जगतले धेरै नै असुरक्षित र असहज स्थितिको महसुस गरे । सो समयमा सबैभन्दा प्रमुख तनाव भनेको आन्दोलन पुनरावृत्तिको डर थियो । सुरक्षाको भावनामा कमी र बजार अनिश्चितताको कारणले वित्तीय योजनामा गम्भीर दबाब सिर्जना भएको थियो ।

यसले मेरो कम्पनीका कर्मचारीमा एक प्रकारको मानसिक अलमल सिर्जना गरेको थियो । त्यसले तत्कालको कार्यसम्पादनमा असर पुर्यायो । यद्यपि, हालैका दिनहरूमा हाम्रो टोलीले देखाएको दृढता र उच्च मनोबल कम्पनीको सकारात्मक पक्ष हो ।
कर्मचारीहरूको सामूहिक प्रयास र सकारात्मकताले हामीलाई ग्राहक सम्बन्ध सुदृढ गर्दै सवारीसाधन बिक्री पुनर्जीवित गर्न र बिक्रीको वृद्धि ग्राफलाई सफलतापूर्वक पुनरुत्थान गर्न मद्दत गरिरहेको छ ।

जेनजी प्रदर्शनपछि व्यावसायिक वातावरण जोगाउन सरकारले गरेका प्रयास कति प्रभावकारी देख्नुहुन्छ ?

जेनजी प्रदर्शनपछिको व्यावसायिक वातावरण जोगाउन सरकारले सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने र निजी क्षेत्रसँग छलफल गर्ने जस्ता सामान्य प्रयासहरू मात्र गरेको छ । यद्यपि, यो सरकार मुख्यतया चुनावी तयारीमा केन्द्रित रहेको हुँदा ठोस आर्थिक हस्तक्षेप अपेक्षित रूपमा प्रभावकारी हुन सकेन ।

अटोमोबाइल जस्ता उद्योगहरूले बेहोरेको विशेष क्षतिलाई सम्बोधन गर्ने गरी ब्याज छुट वा कर सहुलियत जस्ता कुनै पनि विशिष्ट राहत प्याकेज घोषणा गरिएन । फलतः सरकारका प्रयासहरू औपचारिकतामा सीमित भए । त्यसले गर्दा लगानी वातावरणलाई वास्तविक रूपमा सुदृढ गर्न सकेको अवस्था छैन ।

जेनजी प्रदर्शनपछि व्यावसायिक वातावरण जोगाउन सरकारले के गर्नुपर्छ ? तपाईंका सुझाव के छन् ?

सरकारले दीर्घकालीन सुशासन स्थापना गर्ने प्रयासहरूमा हामी (निजी क्षेत्र) पूर्ण सहयोग गर्न तयार छौं । हाम्रो यस सहयोगको बदलामा सरकारले पनि व्यावसायिक वातावरणको प्रवर्द्धनमा दृढतापूर्वक प्रतिफल दिनुपर्छ भन्ने भनाइ हाम्रो छ ।
तत्कालका लागि, जेनजी प्रदर्शनले अटोमोबाइल जस्ता उद्योगहरूलाई पारेको विशेष क्षतिलाई सम्बोधन गर्न बैंक ब्याजमा निश्चित समयका लागि सहुलियत दिने र कर भुक्तानीमा लचकता अपनाउने जस्ता ठोस आर्थिक राहतहरू घोषणा गर्नुपर्छ भन्ने आवाज हामीले उठाउँदै आएका छौं ।

भविष्यमा यस्तो अनिश्चितता दोहोरिन नदिन र व्यापारिक गतिशीलतामा बाधा पुर्याउने अव्यवस्थित प्रदर्शन नियन्त्रण गर्न स्पष्ट नीति ल्याई स्थिर तथा अनुमानयोग्य नीतिगत वातावरण सुनिश्चित गर्नु अपरिहार्य छ । हरेक आन्दोलनमा निजी क्षेत्र निशानामा पर्ने स्थिति अन्त्य हुनुपर्छ ।

भविष्यमा निजी क्षेत्रमाथि आक्रमण हुन नदिन वा यस्ता प्रदर्शनबाट निजी क्षेत्रलाई टाढै राख्नका लागि सरकार, व्यवसायी आफैं र अन्य सरोकारवालाहरूबाट के कस्तो पहलको आवश्यकता छ ?

भविष्यमा निजी क्षेत्रमाथि हुने आक्रमण रोक्न र यसलाई अस्थिरताबाट टाढै राख्नका लागि सरकार, व्यवसायी आफैं र सरोकारवालाहरूबाट सामूहिक पहल आवश्यक छ । सरकारले सर्वप्रथम व्यापारिक गतिशीलतामा बाधा नपुग्ने गरी प्रदर्शन नियन्त्रण गर्ने स्पष्ट र कडा नीति ल्याउनुपर्छ । यसका लागि लगानीको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुपर्छ ।

व्यवसायी आफैंले सामाजिक उत्तरदायित्वका कार्यहरूलाई पारदर्शी र प्रभावकारी बनाई नाफा कमाउने संस्था मात्र नभई रोजगारी सिर्जना गर्ने र राष्ट्रको विकासमा योगदान पुर्याउने साझेदारको रूपमा आफ्नो छवि स्थापित गर्नुपर्छ । यसो भएमा नागरिकले व्यवसायीलाई हेर्ने दृष्टिकोण बदलिन्छ ।

यस्तै, अन्य सरोकारवालाहरूले निजी क्षेत्रको योगदानको महत्त्वबारे सकारात्मक वकालत गर्दै सुशासन र नैतिक व्यापारिक अभ्यास लाई प्रोत्साहन दिनुपर्छ । त्यसो गर्दा सर्वसाधारणको नकारात्मक मनोवृत्ति हट्दै जान्छ ।

नेपालमा लगानीमैत्री वातावरण बनाउन कसले कस्तो भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ला ?

नेपालमा लगानीमैत्री वातावरण बनाउन सरकारको भूमिका मुख्य र नेतृत्वदायी हुन्छ । सरकारले लगानीको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नका लागि स्थिर नीतिगत वातावरण कायम गर्नुपर्छ ।

अव्यवस्थित प्रदर्शन नियन्त्रण गर्नुपर्छ र ‘ईज अफ डुइङ बिजनेश’ लाई बढाउनका लागि सम्पूर्ण प्रक्रियाहरूलाई सरलीकरण र डिजिटाइज गर्नुपर्छ । निजी क्षेत्र (व्यवसायी आफैंले) नैतिकमा आधारित व्यापारिक अभ्यास अपनाउने, कर दायित्व पूरा गर्ने र पारदर्शी ढंगले सामाजिक उत्तरदायित्वका काम गर्ने जिम्मेवारी लिनुपर्छ ।

अन्य सरोकारवालाहरू (बैंक, मिडिया, नागरिक समाज) ले पनि वित्तीय सरलता, दक्ष जनशक्ति विकास र सकारात्मक सूचना प्रवाहमार्फत लगानीको वातावरण सुदृढ गर्न रचनात्मक सहयोग पुर्याउनु आवश्यक छ । यसो भएमा नेपालमा लगानीमैत्री वातावरण तयार गर्न सहयोग पुग्छ ।

(प्रस्तुत अन्तर्वार्ता ‘जेनजी विद्रोहपछि लगानीकर्ताको आत्मविश्वास र व्यावसायिक वातावरण’ अध्ययन प्रतिवेदन निर्माण गर्ने क्रममा सोधिएका प्रश्नहरुमा कन्टिनेन्टल ट्रेडिङ इन्टरप्राइज प्रालिका अध्यक्ष सुहृदराज घिमिरे दिएको जवाफका आधारमा तयार पारिएको हो ।)