एजेन्सी । अमेरिकी खर्बपति इलोन मस्कको स्पेसएक्सले आफ्नो व्यापारिक साम्राज्यको ठूलो हिस्सालाई एकताबद्ध गर्नका लागि साढे १२ खर्ब डलरको सम्झौता गरेका छन् । त्यसअन्तर्गत स्पेसएक्सले सामाजिक सञ्जाल र कृत्रिमता बुद्धिमत्ता (एआई) व्यवसाय एक्सएआई किनेको छ ।
सोमबार जारी गरिएको एक विज्ञप्तिमा मस्कले आफ्नो रकेट प्रक्षेपण गर्ने व्यवसायले मानवताको भविष्यलाई तीव्रता दिन सामाजिक सञ्जाल एक्स र ग्रोक च्याटबोट दुवैको स्वामित्व भएको एक्सएआई खरिद गरेको बताए ।
अर्बपति मस्कले यो एकीकरण तर्कसंगत रहेको बताउँदै एआईको प्रगति अन्तरिक्षमा डेटा सेन्टरहरू स्थापना गरेर मात्र सम्भव हुने र स्पेसएक्स त्यसका लागि विशिष्ट स्थितिमा रहेको बताए ।
स्पेसएक्सको वेबसाइटमा पोस्ट गरिएको एक विज्ञप्तिमा मस्कले लेखेका छन्, ‘एआईमा भइरहेका वर्तमान प्रगतिहरू विशाल स्थलगत डेटा सेन्टरहरूमा निर्भर छन् जसका लागि अत्यधिक मात्रामा ऊर्जा र कुलिङ (चिसो बनाउने प्रविधि) आवश्यक पर्छ । समुदाय र वातावरणलाई कठिनाइमा नपारी निकट भविष्यमा पनि एआईका लागि विश्वव्यापी बिजुलीको माग स्थलगत समाधानहरूबाट मात्र पूरा हुन सक्दैन ।’
‘दीर्घकालमा अन्तरिक्षमा आधारित एआई नै विस्तार गर्ने स्पष्ट रूपमा एकमात्र उपाय हो । हाम्रो सूर्यको ऊर्जाको १० लाखौं हिस्सा मात्र उपयोग गर्न पनि हाम्रो सभ्यताले हाल प्रयोग गरिरहेको भन्दा १० लाख गुणा बढी ऊर्जा आवश्यक पर्नेछ !’ उनले थपे ।
ब्लुमबर्गका अनुसार, यस सम्झौताले एकीकृत व्यवसायको मूल्य साढे १२ खर्ब डलर कायम गरेको छ ।
यो मर्जर यसै वर्षको उत्तरार्धमा अपेक्षित रहेको स्पेसएक्सको बहुप्रतीक्षित प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्काशन (आईपीओ) अगाडि भएको हो ।
यस एकीकरणले मस्क र उनका लगानीकर्ताहरूलाई कुनै समयको ट्विटर (हालको एक्स) मा गरिएको लगानीको कम्तीमा केही हिस्सा फिर्ता लिन अनुमति दिनेछ ।
लगानीकर्ताहरूलाई मस्कको विवादास्पद च्याटबोट र एक्सएआईको प्रमुख उत्पादन ग्रोकमा पनि लगानी गर्न आग्रह गरिनेछ । यस सेवाले सहमति बिनाका यौनजन्य तस्बिरहरू उत्पादन गरेको भन्दै बेलायतको अफकम र युरोपका नियामकहरूबाट अनुसन्धान सुरु गरिएको छ ।
यस सम्झौताको अर्थ एक्सएआई अमेरिकी सेयर बजारमा डेब्यु गर्ने पहिलो विशुद्ध लार्ज ल्यांग्वेज मोडल एआई व्यवसाय हुन सक्छ, यद्यपि च्याटजीपीटी निर्माता ओपनएआई पनि यसै वर्ष आईपीओमा जाने होडमा छ ।
यी सूचीकरणहरू एआई च्याटबोटहरूप्रति लगानीकर्ताहरूको चाहना मापन गर्ने कडी बन्नेछन् ।
प्रविधिप्रतिको उत्साहले अमेरिकी सेयर बजारलाई नयाँ उचाइमा पुर्याए पनि खर्चको दिगोपनका बारेमा चिन्ताहरू बढ्दै गएका छन् ।
एक्सएआईले आफ्नो एलएलएम विकास गर्न अर्बौं डलर खर्च गरिसकेको छ । सन् २०२५ को पहिलो ९ महिनामा मात्र उसले अनुमानित ७.८ अर्ब डलर खर्च गरेको छ ।
ब्लुमबर्गले देखेको आन्तरिक कागजातहरू अनुसार, सेप्टेम्बरदेखि सुरु भएको त्रैमासिकमा एक्सएआईले १.४६ अर्ब डलरको विशुद्ध घाटा बेहोरेको छ ।
एक्सएआई र स्पेसएक्सलाई मिलाएर मस्कले सन् २०२२ मा ४४ अर्ब डलरमा खरिद गरेको एक्समा आफ्नो लगानीको केही हिस्सा उठाउन पनि सक्षम हुनेछन् ।
ओरेकलका अर्बपति ल्यारी एलिसनले तत्कालीन ट्विटर खरिदमा १ अर्ब डलर लगानी गरेका थिए । तर, यस सम्झौताका लगानीकर्ताहरूले प्रतिफल पाउन संघर्ष गरिरहेका छन् र सम्झौताको जिम्मा लिएका बैंकहरू ठूलो ऋण बोक्न बाध्य भएका छन् ।
अर्बपति मस्कले मोडरेसन टोलीहरूलाई हटाएर साइटमा बढी स्वच्छन्द भावना लागू गर्न खोजेपछि उनको मातहतमा व्यवसायको मूल्य घटेको छ ।
मस्कको सोमबारको विज्ञप्तिमा एक्सलाई स्पेसएक्ससँग मिलाउनुको तर्कबारे कुनै उल्लेख गरिएको थिएन ।
विश्लेषकहरूले यस मर्जरले सेयर बजारका लगानीकर्ताहरूमाझ स्पेसएक्सको आकर्षणलाई हानि पुर्याउन सक्ने चेतावनी दिएका छन् ।
मोफेटनाथन्सनका विश्लेषक क्रेग मोफेटले भने, ‘स्पेसएक्सको प्रस्तावित मूल्यांकनबारे कुनै निर्णय नगरी भन्नुपर्दा त्यहाँ कम्तीमा नाफातर्फको स्पष्ट मार्ग छ ।’
‘यसको विपरीत एक्सएआई एउटा यस्तो अत्यधिक केन्द्रित बजारमा पछि परेको व्यवसाय हो जसले कुनै अन्त्य विना नै नगद खर्च गरिरहेको छ ।’
टेक्ससमा मुख्यालय रहेको स्पेसएक्सको स्थापना सन् २००२ मा अन्तरिक्षमा पहुँच सुधार गरेर र अन्ततः मंगल ग्रहमा बस्ती बसाल्न अनुमति दिएर मानव जीवनलाई बहुग्रहीय बनाउने लक्ष्यका साथ गरिएको थियो ।
वैज्ञानिक खोजलाई तीव्रता दिनु क्यालिफोर्नियामा रहेको र सन् २०२३ मा स्थापना भएको एक्सएआईको उद्देश्य हो ।
सोमबारको आफ्नो विज्ञप्तिमा मस्कले लेखेका छन्, ‘अन्तरिक्षमा आधारित डेटा सेन्टरहरूलाई वास्तविकतामा बदलेर हामीले जुन क्षमताहरू खोल्नेछौं, त्यसले चन्द्रमामा आफैं बढ्ने आधारहरू, मंगल ग्रहमा सम्पूर्ण सभ्यता र अन्ततः ब्रह्माण्डमा विस्तारका लागि बजेट र अनुमति प्रदान गर्नेछ ।’
यो मर्जरपछि टेस्ला मस्कको एक मात्र महत्त्वपूर्ण स्वतन्त्र व्यवसायको रूपमा बाँकी रहन्छ ।
प्रतिक्रिया