हर्मुज जलयोजकलाई बाइपास गर्न साउदी अरबले पाइपलाइन विस्तारमा काम गर्दै

एजेन्सी । हालैका घटनाक्रमहरूले खाडी क्षेत्रमा तेलको ढुवानी र निर्यातको भूराजनीतिमा नयाँ चरणको सुरुवात भएको संकेत गर्छ ।

पाँच स्रोतहरूका अनुसार, साउदी अरबले आफ्नो कच्चा तेलको पाइपलाइनको क्षमता पश्चिम लाल सागर तटसम्म विस्तार गर्ने विषयमा विचार गरिरहेको छ । यसले साउदी अरब र सम्भवतः छिमेकी देशहरूलाई हर्मुज जलयोजकको जोखिमबाट बच्दै बढी तेल ढुवानी गर्न सक्षम बनाउनेछ ।

सन् १९८० को दशकको सुरुमा निर्मित पूर्व–पश्चिम पाइपलाइन, इरान युद्धको सुरुवात र हर्मुज जलयोजक हुँदै जल यातायातमा आएको अवरोधपछि झनै महत्त्वपूर्ण बनेको छ ।

यस पाइपलाइनले लाल सागरको यानबु बन्दरगाहसम्म दैनिक ७० लाख ब्यारलसम्म कच्चा तेल बोक्न सक्छ । सरकारी तेल कम्पनी अरामकोका प्रमुख कार्यकारी अधिकृतले मे महिनामा बताएअनुसार, यसमध्ये करिब २० लाख ब्यारल पश्चिम तटमा रहेका रिफाइनरीहरूका लागि प्रयोग हुन्छ र बाँकी करिब ५० लाख ब्यारेल निर्यातका लागि हो ।

स्रोतहरूका अनुसार, साउदी अरबले पाइपलाइनको क्षमता दैनिक २० लाख ब्यारलसम्म बढाउने सम्भावित विस्तारका लागि आफ्ना केही छिमेकी मुलुकहरूसँग प्रारम्भिक छलफल गरिरहेको छ ।

अरामकोको योजनाबद्ध क्षमता विस्तारमा हालको पूर्वाधारमा सुधार गर्ने वा नयाँ पाइपलाइन निर्माण गर्ने कुरा समावेश रहेको स्पष्ट छैन । यस विस्तारमा तेल उत्पादनहरूका लागि एउटा सानो दोस्रो पाइप पनि समावेश हुने एक स्रोतले भनेको छ ।

कुवेत, बहराइन र कतारसँग हर्मुजलाई बाइपास गर्न सक्ने कुनै मार्ग छैन जबकि इराकको टर्कीसम्मको पाइपलाइन विवाद र बारम्बारको बन्दले गर्दा क्षमताभन्दा धेरै कम सञ्चालनमा छ ।

कुवेत पेट्रोलियम कर्पोरेसनका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत शेख नवाब अल–सबाहले गत महिना एट्लान्टिक काउन्सिल ग्लोबल इनर्जी फोरममा भनेका थिए, ‘हामी साउदी अरब र इमिरेट्समा रहेका हाम्रा भाइहरूसँग उनीहरूसँग भएको पाइपलाइन प्रणालीको विस्तार कसरी गर्ने भन्ने बारेमा छलफल गरिरहेका छौं ताकि कुवेती ब्यारलहरूलाई समायोजित गर्न सकियोस् ।’

दुई स्रोतका अनुसार, यो विस्तार दैनिक १० लाखदेखि २० लाख ब्यारलसम्म हुन सक्छ जसमा परिष्कृत उत्पादनहरू पनि विचार गरिनेछ । यसमा वर्षौं लाग्नेछ, अर्बौं डलर खर्च हुनेछ र साउदी कच्चा तेलको मूल्य निर्धारण संयन्त्रमा पनि परिवर्तन गर्नुपर्ने अर्को स्रोतले भनेको छ ।

इरानले जलयोजकमा गरेको नाकाबन्दीले खाडी उत्पादकहरूलाई १२ लाख ब्यारलसम्म उत्पादन रोक्न बाध्य पार्यो जसले मूल्यमा ठूलो वृद्धि गरायो । गत महिना भएको प्रारम्भिक अमेरिका–इरान सम्झौतापछि आंशिक रूपमा प्रवाह पुनः सुरु भएको छ तर यो युद्धपूर्वको स्तरभन्दा तल नै छ ।

इराकी उत्पादन मे महिनामा ४३ लाख ब्यारलबाट घटेर १५ लाख ब्यारलभन्दा कममा झरेको थियो । कुवेतले मार्चमा फोर्स मज्योर घोषणा गर्यो र बहराइनको सिद्रा रिफाइनरीमा इरानी मिसाइलहरूले धेरैपटक प्रहार गरेको थियो ।

लन्डनमा रहेको हार्डकासल एड्भाइजरीका प्रबन्ध साझेदार जैद बलबेगीले भने, ‘साउदी अरब, कुवेत र कतारसँग सम्बन्धित नयाँ पाइपलाइन करिडोरहरू बारेका हालका वार्ताहरूले व्यापक रणनीतिक यथार्थलाई प्रतिबिम्बित गर्छ । यस संघर्षले प्रायः हर्मुजमा मात्रै भर पर्दाको खतरामा क्षेत्रीय रूपमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ ।’

कतारले मुख्यतया एलएनजी निर्यात गर्छ । उसले ठूलो प्राविधिक अवरोधहरूको सामना गरिरहेको छ र साउदी अरब मार्फत जान सक्ने विकल्पहरू सहित धेरै सम्भावित विकल्पहरूमा विचार गरिरहेको छ, तीन स्रोतहरूले भने ।

हर्मुज बाइपास क्षमता भएको खाडी क्षेत्रको एक मात्र महत्वपूर्ण राष्ट्र संयुक्त अरब अमिरात (यूएई) ले नयाँ पश्चिम–पूर्व पाइपलाइनको आधा काम पूरा गरिसकेको छ जसले अर्को वर्ष सञ्चालनमा आउँदा फुजैराहसम्मको कच्चा तेलको क्षमता दोब्बर बनाउनेछ । यसको हालको अबु धाबी पाइपलाइनले दैनिक १८ लाख ब्यारलसम्म बोक्छ ।

साउदी अरबको विस्तारले युद्धपछि तेल उत्पादनमा साउदी–यूएई प्रतिस्पर्धाको अर्को चरण शीर्षमा पुग्ने दौड हुनेछ र त्यसैले मूल्यमा तल झर्ने दौड हुने संकेत गर्छ, एक उद्योग स्रोतले भन्यो ।