काठमाडौं । विश्व फुटबलको मानचित्रमा ‘जोगो बोनिटो’ अर्थात् सुन्दर खेलको पर्याय मानिने ब्राजिलका लागि सोमबार बिहान निकै भावुक अवस्था बन्यो ।
अमेरिका, मेक्सिको र क्यानडामा पहिलो पटक ४८ टोलीको फर्म्याटमा खेलाइएको जारी फिफा विश्वकप २०२६ को अन्तिम १६ मा नर्वेसँगको २–१ को हारले ब्राजिललाई प्रतियोगिताबाट मात्र बाहिर पठाएन बरु एक दशकभन्दा बढी समयदेखि ब्राजिलियन फुटबलको मेरुदण्ड रहेका नेयमार जुनियरको अन्तर्राष्ट्रिय करियरमा पनि पूर्णविराम लगाइदियो ।
मेटलाइफ स्टेडियमको मैदानमा आँसु पुछ्दै बाहिरिएका ३४ वर्षीय नेयमारको बिदाइले विश्वभरका फुटबल प्रेमीलाई स्तब्ध बनाएको छ ।
सन् १९९० पछिकै सबैभन्दा खराब विश्वकप प्रदर्शन गरेर बाहिरिएको ब्राजिलका लागि यो हारले कयौँ गम्भीर प्रश्नहरू खडा गरिदिएको छ । पाँच पटकको विश्व विजेता पेलेको देश ब्राजिलले पछिल्लो दुई दशकदेखि युरोपेली टोलीहरूको ‘ट्याक्टिकल’ फुटबलका अगाडि घुँडा टेक्दै आएको छ ।
सन् २००२ मा जर्मनीलाई हराएर पाँचौँ पटक उपाधि जितेयता ब्राजिलले विश्वकपको नकआउट चरणमा कुनै पनि युरोपेली टोलीलाई पराजित गर्न सकेको छैन । नर्वे विरुद्धको खेलमा पनि ७९औँ मिनेटसम्म खेल नियन्त्रणमा राखे पनि अन्तिम समयमा अर्लिङ हल्याण्डलाई रोक्न नसक्नु ब्राजिलको रक्षापङ्क्तिको ठूलो कमजोरी देखियो ।
पाँच पटकको विश्वकप विजेता ब्राजिल फुटबलको लागि मात्र होइन, विश्व खेलकुदकै लागि प्रतीक हो । पेले, जिको, रोमारियो, रोनाल्डो, रोनाल्डिन्हो जस्ता लेजेन्डहरूले दिएको ‘जोगो बोनिटो’ को विरासतले ब्राजिललाई सदैव फेभरेट बनाउँदै आएको थियो । तर जारी विश्वकपमा ब्राजिलको राउन्ड अफ १६ बाट बाहिरिएसँगै उसको विरासतलाई फेरि एक पटक प्रश्न गरिएको छ । कार्लो एन्सेलोटीको प्रशिक्षणमा आएको टिमले समूह चरणमा केही चमक देखाए पनि नकआउट चरणमा पुराना कमजोरीहरू उजागर भए ।
ब्राजिल फुटबलको विरासत र वर्तमान संकट
ब्राजिलले १९५८, १९६२, १९७०, १९९४ र २००२ मा विश्वकप जितेको छ । पेलेको जादू, १९७० को ‘सबैभन्दा राम्रो टिम’ को कला र २००२ को रोनाल्डो–रोनाल्डिन्हो युगले ब्राजिललाई ‘फुटबलको देश’ बनायो । तर पछिल्ला दशकमा यो विरासतमा दरार देखिन थालेको छ ।
२०१४ मा घरमै भएको विश्वकपमा जर्मनीसँग १–७ को लज्जास्पद हार, २०१८ र २०२२ मा क्वार्टरफाइनलमै बाहिरिनु र क्वालिफाइङमा अपेक्षाकृत कमजोर प्रदर्शनले ब्राजिलियन फुटबलमा संकटको संकेत दिइसकेको थियो ।
२०२६ मा एन्सेलोटी जस्ता अनुभवी प्रशिक्षक ल्याएर ब्राजिलले ‘हेक्सा’ (छैटौँ उपाधि) को सपना देखेको थियो । तर वास्तविकता फरक रह्यो । समूह चरणमा मोरक्कोसँग १–१ को बराबरी, हाइटी र स्कटल्याण्डमाथि सहज जित, जापानविरुद्ध अन्तिम मिनेटमा २–१ को जितपछि राउन्ड अफ १६ पुगेको ब्राजिल एर्लिङ हालान्डको दुई गोलको मद्दतमा नर्वेसँग पराजित भयो । यो हारले ब्राजिलको टिममा ट्यालेन्टको कमी नभई संरचना र सन्तुलनको अभाव रहेको देखायो ।
नेयमार युगको अन्त्य: एक युगको समापन
नेयमार ब्राजिलको ‘नेक्स्ट जिको’ वा ‘नयाँ पेले’ को रूपमा हेरिन्थे । उनको ड्रिब्लिङ, फिनिसिङ र क्रिएटिभिटीले ब्राजिललाई धेरै पटक बचाएको छ । तर ३४ वर्षको उमेर, बारम्बारको चोट र फिटनेस समस्याले २०२६ विश्वकपमा उनको भूमिका सीमित रह्यो । टिममा समावेश भए पनि पूर्ण रूपमा फिट नभएका नेयमारले अन्तिम मिनेटमा पेनाल्टी गोल गरे पनि टिमलाई बचाउन सकेनन् ।
यो विश्वकप नेयमार युगको अन्तिम अध्याय साबित भएको छ । उनीपछि ब्राजिलले भिनिसियस जुनियर, एन्ड्रिक, मार्टिनेल, कुनाजस्ता युवा प्रतिभाहरूमा निर्भर रहनुपर्नेछ । नेयमारको करियरले ब्राजिललाई चमक दियो तर टिमको समग्र विकासमा निर्भरता बढायो, जसले अहिले समस्या निम्त्याएको छ । नेयमार पछि ब्राजिलले ‘स्टार–डिपेन्डेन्ट’ बाट ‘सिस्टम–डिपेन्डेन्ट’ टिमतर्फ संक्रमण गर्नुपर्ने देखिएको छ ।
१३० खेलमा ८० गोल गर्दै ब्राजिलको इतिहासमै सर्वाधिक गोलकर्ता बनेका नेयमारले सन्न्यास लिँदा एउटा ठूलो खडेरी महसुस हुनेछ । ‘मैले धेरै प्रयास गरेँ, तर अब यो सकियो,’ भन्ने उनको भावुक अभिव्यक्तिले उनले राष्ट्रका लागि कति दबाब झेलिरहेका थिए भन्ने प्रस्ट पार्छ । क्लब फुटबलमा सबै थोक जितेका नेयमारका लागि सन् २०१३ को कन्फेडेरेसन कप र ओलम्पिक स्वर्णबाहेक सिनियर टोलीबाट विश्वकपको ट्रफी उचाल्ने सपना अधुरै रह्यो । उनको बिदाइसँगै ब्राजिलले आफ्नो सबैभन्दा ठूलो ‘पोस्टर ब्वाइ’ मात्र गुमाएको छैन, बरु एउटा युगको पनि अन्त्य भएको छ ।
समूह चरणमा ब्राजिलले आक्रामक फुटबल देखायो । भिनिसियस र कुनाले गोल र असिस्ट गर्दै टिमलाई अगाडि बढाए । केही खेलमा डिफेन्सले राम्रो नियन्त्रण गरेको थियो । तर मोरक्कोविरुद्धको बराबरीले प्रारम्भिक कमजोरी देखायो । फुल–ब्याक पोजिसनमा स्पेस, मिडफिल्डमा ग्याप र ट्रान्जिसन डिफेन्समा कमजोरी देखिन गयो ।
जापानविरुद्ध पछाडि परेर जित्नु सकारात्मक थियो तर यो ‘पावर अफ रियाक्सन’ ले मात्र विश्वकप जितिँदैनथ्यो । नर्वेविरुद्धको हार निर्णायक रह्यो । हालान्ड जस्तो शक्तिशाली स्ट्राइकरविरुद्ध ब्राजिलको डिफेन्सिभ लाइन र मिडफिल्डले पर्याप्त प्रतिरोध गर्न सकेन । एन्सेलोटीको ४–२–४ जस्तो आक्रामक फर्मेसनले आक्रमणमा चमक दियो तर डिफेन्समा ठूलो जोखिम बढायो ।
के हो समस्या ?
ब्राजिलको मुख्य समस्या व्यक्तिगत खेलाडीमा नभई टिम संरचनामा छ । डानिलो जस्ता ३४ वर्षीय फुल–ब्याकको निर्भरता, कासमिरोको घट्दो गतिशीलता र फुल–ब्याकहरू आक्रमणमा जाँदा मिडफिल्ड र डिफेन्सबीचको ग्याप मुख्य कमजोरी देखिए । मोरक्को र नर्वेले यही स्पेस प्रयोग गरे । मिडफिल्डमा सन्तुलनको अभाव, उच्च प्रेसिङको कमी र सेट–पिसमा कमजोरी पनि देखियो ।
क्वालिफाइङमा ६ हार बेहोर्नु र विश्वकपअघिको कमजोर फर्मले टिमको आत्मविश्वासमा पनि प्रभाव पारेको थियो । एन्सेलोटीले राम्रो म्यान–म्यानेजमेन्ट गरे पनि छोटो समयमा गहिरो संरचनागत परिवर्तन गर्न मुस्किल भयो ।
ब्राजिलले अब २०३० विश्वकपलाई लक्षित गर्दै दीर्घकालीन योजना बनाउनुपर्छ ।
अब ब्राजिलका अगाडि सन् २०३० सम्मको लामो र कठिन यात्रा छ । यदि अर्को विश्वकपमा पनि ब्राजिलले उपाधि जित्न सकेन भने उनीहरू विश्वविजेता नबनेको २८ वर्ष पुग्नेछ, जुन फुटबलको यो महाशक्तिका लागि निकै लज्जास्पद रेकर्ड हुनेछ । प्रशिक्षक कार्लो एन्सेलोटीले खेलपछि भनेझैँ, अब ब्राजिलले ‘नयाँ विचार र नयाँ ऊर्जा’ खोज्नुपर्ने बेला आएको छ ।
आगामी दिनमा ब्राजिलले भिनिसियस जुनियर, रोड्रिगो र एन्ड्रिक जस्ता युवा प्रतिभाहरूलाई केन्द्रमा राखेर टोलीको पुनर्संरचना गर्नुपर्नेछ । केवल व्यक्तिगत सीपमा मात्र रमाउनुको सट्टा युरोपेली शैलीको अनुशासित डिफेन्स र बलियो मिडफिल्ड निर्माण गर्नु अबको प्राथमिकता हुनुपर्छ । कप्तान मार्किन्होसले भनेझैँ, यो नयाँ पुस्तालाई हुर्कन समय र फ्यानहरूको धैर्यताको खाँचो छ।
क्लब र युवा एकेडेमीबाट गतिशील फुल–ब्याक र मिडफिल्डरहरू तयार गर्न आवश्यक देखिएको छ । डानिलो र कासमिरोको युग समाप्त गर्दै नयाँ पुस्तालाई मौका दिन आवश्यक देखिएको छ ।
एन्सेलोटी वा नयाँ प्रशिक्षकले आक्रामकता र ठोस डिफेन्सबीच सन्तुलन कायम गर्ने फर्मेसन अपनाउन आवश्यक छ । प्रेसिङ र ट्रान्जिसन डिफेन्समा विशेष प्रशिक्षण आवश्यक छ ।
भिनिसियसलाई केन्द्रीय भूमिका दिएर टिमलाई नयाँ पहिचान दिन सक्नुपर्छ । स्टार निर्भरता घटाएर सामूहिक खेल विकासमा ब्राजिलले जोड दिन आवश्यक देखिएको छ ।
नियमित बलिया टिमसँग मैत्रीपूर्ण खेलहरू बढाउन जरुरी छ । ब्राजिलियन फुटबलको सौन्दर्यलाई आधुनिक युरोपेली दक्षता (फिजिकल, ट्याक्टिकल) सँग मिलाउन अति आवश्यक छ ।
पेलेको विरासत बोकेको यो देशले आफ्नो गुमेको साख फर्काउन अब भावनामा मात्र होइन, मैदानको रणनीतिमा पनि आमूल परिवर्तन गर्नुपर्नेछ ।
ब्राजिलसँग अझै विश्वकप जित्ने पर्याप्त प्रतिभा छ । २०२६ को हारले दिएको पाठलाई आत्मसात् गरेर उनीहरूले फेरि आफ्नो विरासत फर्काउन सक्छन् । नेयमार युगको अन्त्य नयाँ सुरुवातको अवसर हो यदि सही दिशामा लागियो भने । इतिहासले देखाएको छ कि ब्राजिल सधैँ फिनिक्स जस्तै खरानीबाट उठ्न सक्छ । ब्राजिलको फुटबल यात्रा अझै समाप्त भएको छैन- यो केवल एउटा अध्यायको अन्त्य हो ।
प्रतिक्रिया