अमेरिकी प्रतिबन्धका कारण कच्चा तेलको निर्यात रोकिएपछि इरानलाई भण्डारणको समस्या

एजेन्सी । अमेरिकाले इरानी तेल प्रवाहमा आफ्नो नाकाबन्दीलाई कडा पार्दै लगेपछि तेहरान बढी भएको कच्चा तेल व्यवस्थापन गर्न बारम्बार संघर्ष गरिरहेको छ । उसको प्रमुख निर्यात केन्द्र खार्ग टापु भण्डारण सीमाको नजिक पुगेको छ ।

तेहरानले अहिले ३० वर्ष पुरानो कच्चा तेलवाहक जहाज एम/टी नाशालाई पुनः सक्रिय गराएर खार्ग टापुमा कच्चा तेलको भण्डारण विस्तार गर्न खोजिरहेको बताइएको छ । यसले प्रतिबन्धका कारण निर्यात सुस्त भएपछि उसको तेल पूर्वाधारमा बढ्दो दबाबलाई संकेत गर्छ ।

पुरानो ट्यांकरलाई फिर्ता ल्याउने यस कदमले आपूर्ति र मागबीचको बढ्दो असन्तुलनलाई झल्काउँछ । गल्फ न्युजका अनुसार, समुद्री विश्लेषकहरूले प्रतिबन्धका कारण बाहिर जाने ढुवानीमा अवरोध आए पनि खार्ग टापुमा कच्चा तेलको प्रवाह अझै जारी रहेको बताएका छन् ।

अनुमान अनुसार, जमिनमा करिब १ करोड ३० लाख ब्यारल मात्र भण्डारण क्षमता बाँकी छ जबकि तेलको आगमन दैनिक करिब १० देखि ११ लाख ब्यारलको गतिमा भइरहेको छ । यही गतिमा बाँकी क्षमता झण्डै दुई हप्ताभित्र समाप्त हुन सक्छ जसले टर्मिनललाई पूर्ण रूपमा भरिने अवस्थामा पुर्याउनेछ ।

यस दबाबलाई घटाउन इरानले जमिनमा रहेका केन्द्रहरूमा मात्र भर नपरी बढी भएको कच्चा तेललाई समुद्रमा राख्नका लागि एम/टी नाशा जस्ता तेल ट्यांकरहरूको प्रयोग गर्दै फ्लोटिङ स्टोरेज (पानीमा तैरिने भण्डारण) तर्फ मोडिएको छ ।

एम/टी नाशा सन् १९९६ मा बनेको धेरै ठूलो कच्चा तेलवाहक जहाज हो र यो इरानी झण्डामुनि सञ्चालित छ । ३३० मिटरभन्दा बढी लम्बाइ भएको यो जहाज सेवामा फिर्ता ल्याइनुअघि वर्षौंदेखि ठूलो मात्रामा निष्क्रिय रहेको थियो ।

यद्यपि, विश्लेषकहरूले यो अस्थायी समाधान मात्र भएको चेतावनी दिएका छन् । फ्लोटिङ स्टोरेज सीमित र खर्चिलो हुन्छ । यसले ठूलो मात्राको जमिनमा रहेको पूर्वाधारलाई पूर्ण रूपमा प्रतिस्थापन गर्न सक्दैन ।

खार्ग टापु इरानको तेल अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो जसले देशको कच्चा तेल निर्यातको झण्डै ९० प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ । पर्सियाली खाडीमा अवस्थित यस टापुको गहिरो पानीले विशाल सुपरट्यांकरहरूलाई किनारमा लाग्न र मुख्यतया एसियाली बजारका लागि तेल भर्न अनुमति दिन्छ ।

यस टर्मिनलले अबुजार, फोरुजान र दुरुद जस्ता प्रमुख समुद्री तेल क्षेत्रहरूबाट आउने कच्चा तेल प्रशोधन गर्छ जसले यसलाई इरानको उत्पादन र निर्यात श्रृंखलाको केन्द्र बनाउँछ । खार्गमा हुने कुनै पनि अवरोध वा भीडभाड तत्काल राष्ट्रिय आर्थिक चुनौतीमा परिणत हुन्छ ।

वर्षौंको प्रतिबन्धका बावजुद इरानले ट्यांकी मर्मत आयोजनाहरूमार्फत लाखौं ब्यारल क्षमता थप्दै यस ठाउँको भण्डारण क्षमता विस्तार गरेको छ ।

खार्ग टापुको भण्डारण पूर्ण क्षमतामा पुग्यो भने इरान तेलका कुवाहरू बन्द गर्न बाध्य हुन सक्छ । यस्तो बन्दले तेलका स्रोतहरूमा दीर्घकालीन क्षति पुर्याउन सक्छ र भविष्यको उत्पादन क्षमता घटाउन सक्छ ।

यसले तेहरानका लागि एक कठिन विकल्प सिर्जना गर्छ । कि त उत्पादन घटाएर आर्थिक नोक्सानी बेहोर्ने कि त तेल निकाल्ने कार्य जारी राखेर भण्डारणको अवरोध सामना गर्ने जसले सम्पूर्ण प्रणालीलाई नै प्रभावित पार्छ ।

इरानी तेल निर्यातलाई रोक्न अमेरिकी प्रयासहरू तीव्र भइरहेका बेला यो वर्तमान दबाब आएको हो । इरानी कच्चा तेल ढुवानीका लागि दिइएको छुटहरू जारी रहने सम्भावना छैन जसले प्रभावकारी रूपमा नाकाबन्दीलाई कडा बनाएको छ भनी अधिकारीहरूले स्पष्ट पारेका छन् ।

जारी द्वन्द्वका बीच पनि इरानले खार्गमार्फत कच्चा तेलको प्रवाह जारी राखेको छ जहाँ सुरक्षा जोखिम र क्षेत्रमा आक्रमणका खबरहरूका बाबजुद ट्यांकरहरूले तेल भर्ने काम जारी राखेका छन् ।

फ्लोटिङ स्टोरेजले छोटो अवधिको राहत प्रदान गरे पनि यसले प्रतिबन्धित निर्यातको मूल समस्यालाई समाधान गर्दैन ।

नाकाबन्दी जारी रह्यो र ढुवानी सीमित रह्यो भने अन्ततः इरानले उत्पादनमा ठूलो कटौती गर्नुपर्नेछ वा आफ्नो तेल पूर्वाधारमा क्षति पुग्ने जोखिम मोल्नुपर्नेछ ।