काठमाडौं । पश्चिम एसियाको भूराजनीतिक सन्तुलनले हालैका दिनमा ठूलो हलचलको सामना गरिरहेको छ । संयुक्त अरब अमिरात (यूएई) ले अमेरिकी डलरको लामो समयदेखिको वर्चस्वलाई चुनौती दिन आफ्नो विशाल आर्थिक शक्तिको उपयोग गरिरहेको छ ।
एक साताअघि वाशिङटनमा यूएईका अधिकारी र अमेरिकी ट्रेजरी (अर्थ मन्त्रालयका) प्रतिनिधिहरूबीच भएको उच्चस्तरीय वार्ताको शृंखलामा यूएईले आश्चर्यजनक रूपमा अन्तिम चेतावनी दिएको खबर छ ।
फोर्चुन सञ्चारमाध्यममा प्रकाशित रिपोर्ट अनुसार, यूएईले आफ्नो तरलता स्थिर राख्नको लागि विशेष मुद्रा विनिमय रेखा (करेन्सी स्वाप लाइन) प्रदान नगरिएमा आफ्नो तेल बिक्री र अन्य महत्त्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारका लागि अमेरिकी डलरको साटो चिनियाँ युआन प्रयोग गर्न बाध्य हुने चेतावनी दिएको छ ।
यस विकासक्रमले पेट्रोडलर प्रणालीमाथि प्रत्यक्ष खतरा तेर्स्याएको छ । धेरै अर्थशास्त्रीहरू तेल कारोबारमा डलरको एकाधिकारलाई अस्वस्थ मान्छन् ।
विश्वव्यापी ऊर्जा व्यापारको ठूलो हिस्सा डलरमा हुने भएकोले युआनमा आधारित व्यापार गर्ने यूएईको यो खुला प्रस्ताव वाशिङटनको तत्काल ध्यान तान्न र अमेरिकी आर्थिक प्रभुत्वको व्यावहारिक विकल्पहरू अब अस्तित्वमा छन् भन्ने कुराको बोध गराउनका लाग डिजाइन गरिएको उम्दा चाल हो ।
यस तनावको प्राविधिक कारण यूएईले माग गरेको करेन्सी स्वाप लाइन हो । यो यस्तो संयन्त्र हो जहाँ दुई देशका केन्द्रीय बैंकहरूले संकटको समयमा तरलता सुनिश्चित गर्न निश्चित दरमा मुद्रा विनिमय गर्छन् । ह्वाइट हाउसले यस विषयमा गम्भीर विचारविमर्श गरिरहेको राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले पनि पुष्टि गरेका छन् ।
यूएई आर्थिक संकटमा रहेको जस्तो देखिए पनि हालैका तथ्यांकहरूले के संकेत गर्छन् भने यूएईको यो कदम कोषको लागि गरिएको हताश माग नभई एक रणनीतिक चाल हो
यूएईले आफ्नो मुद्रा दिरामलाई अमेरिकी डलरसँग स्थिर राखेकाले करेन्सी स्वापका लागि हतारो गरेको हो । स्थिरता कायम राख्न यूएईलाई डलरको निरन्तर आपूर्ति आवश्यक पर्छ । फेब्रुअरी २८ मा इरानमाथि भएको अमेरिकी–इजरायली सैन्य आक्रमणपछि क्षेत्रीय अस्थिरताका कारण डलरको पहुँचमा गम्भीर दबाब परेको छ ।
विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल ओसारपसार हुने हर्मुज जलयोजक बन्द भएकाले यूएईको राजस्वको मुख्य स्रोत नै रोकिएको छ । यो आर्थिक घाटा ‘अपरेसन एपिक फ्युरी’ को सैन्य क्षतिबाट झनै जटिल बनेको छ ।
इरानी मिसाइल र ड्रोनहरूले यूएईको जेबेल अली बन्दरगाह र दुबई अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल लगायत यूएईका नागरिक पूर्वाधारहरूलाई निशाना बनाएका छन् ।
यूएई आर्थिक संकटमा रहेको जस्तो देखिए पनि हालैका तथ्यांकहरूले के संकेत गर्छन् भने यूएईको यो कदम कोषको लागि गरिएको हताश माग नभई एक रणनीतिक चाल हो । सन् २०२५ को अन्त्यको आर्थिक रिपोर्टहरूमा उल्लेख भएअनुसार, यूएईसँग २८५ अर्ब डलरको विशाल वैदेशिक मुद्रा सञ्चिति थियो र उसको कुल डलर सम्पत्ति दायित्वभन्दा करिब १० खर्ब डलरले बढी छ ।
यसले यूएईलाई विश्वकै सबैभन्दा बलियो अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ताको स्थिति प्रदान गर्छ । यसबाहेक गत महिना एसएन्डपी ग्लोबलले रिपोर्ट गरेअनुसार, यूएईले उच्चतम सम्भावित छोटो अवधिको क्रेडिट रेटिङ र लगभग पूर्ण दीर्घकालीन रेटिङ कायम राखेको छ जसलाई एजेन्सीले ठूलो वित्तीय, आर्थिक, बाह्य र नीतिगत लचिलोपन भनेको छ ।
पश्चिम एसियामा चलिरहेको युद्धको कोलाहलका बीच पनि अबु धाबीका सार्वभौम सम्पत्ति कोष (सोभरेन वेल्थ फन्ड्स) हरूले आक्रामक सम्झौताहरू जारी राखेका छन् । गत साता मात्र जोर्डनसँग गरिएको २.३ अर्ब डलरको कारोबार पनि यसमा समावेश छ ।
फलस्वरूप, अमेरिकाका अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले टिप्पणी गर्दै यस्तो विशाल होल्डिङ भएका देशहरूलाई अमेरिकी सम्पत्तिहरूको अव्यवस्थित बिक्री गर्नबाट रोक्नु स्वाप लाइनको उद्देश्य हो भनेका थिए । यही खतरालाई विचार गर्दै यूएईले करेन्सी स्वापलाई टेबलमा राखेको छ ।
यस असन्तुष्टिको जड गहिरो रूपमा राजनीतिक छ । यूएईले अमेरिका–इरान द्वन्द्व रोक्न खोजेको भए पनि युद्धका क्रममा अन्यायपूर्ण रूपमा आफू दण्डित भइरहेको अनुभव गरिरहेको छ । पूर्ण–स्तरको युद्ध सुरु हुनुअघि यूएईका अधिकारीहरूले तेहरान र वाशिङटनलाई संयम अपनाउन आग्रह गर्दै कूटनीतिक पहल थालेको थिए ।
मुद्रा विनिमय रेखाको माग र युआनको धम्की अन्तिम सम्झौतामा आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्ने यूएईको हतियार हो
रिपोर्टहरूका अनुसार, अमिरातीहरूले आफ्नो भूमि इरान विरुद्धको आक्रमणका लागि प्रयोग हुन नदिने स्पष्ट आश्वासन दिएका थिए । तैपनि युद्ध सुरु भएदेखि यूएईले अन्य कुनै पनि क्षेत्रीय राज्यभन्दा बढी इरानका आक्रमणहरू बेहोरेको छ ।
एबीसी न्युजसँगको अन्तर्वार्तामा यूएईकी अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगमन्त्री रीम अल–हाशिमीले इरानी आक्रमणको करिब ९० प्रतिशत हिस्सा नागरिक पूर्वाधारहरूमा केन्द्रित रहेको खुलासा गरिन् । यसले यूएईलाई कठिन परिस्थितिमा पुर्याएको छ । आफ्नो तेल राजस्व समुद्री नाकाबन्दीले गर्दा रोकिएको बेला यूएईले महँगो रक्षा र ऊर्जा प्रणालीहरू पुनर्निर्माण गर्नुपरेको छ ।
अमेरिकाका लागि यूएईका राजदूतले अमेरिकी अर्थतन्त्रमा १४ खर्ब डलर लगानी गर्ने प्रतिबद्धता दोहोर्याइरहँदा अमेरिकी सैन्य नीतिको सबैभन्दा ठूलो अप्रत्यक्ष क्षति पनि यूएईले नै भोगिरहनु परेको विडम्बना अबु धाबीका लागि असह्य बनेको छ ।
यसले यूएईलाई चीन कार्ड खेल्न प्रेरित गरेको छ । यस कदमको महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक उदाहरण छ । सन् २०२३ मा साउदी अरबले चिनियाँ तेल खरिदका लागि युआन स्वीकार गर्न थाल्यो । त्यसले अमेरिकाको तत्कालीन बाइडन प्रशासनलाई रियादप्रतिको सुरक्षा प्रतिबद्धताहरू थप मजबुत बनाउन बाध्य पारेको थियो ।
अबु धाबीले अहिले त्यस्तै रणनीति अपनाइरहेको छ । यूएईका क्राउन प्रिन्स खालिद बिन मोहम्मद बिन जायेद अल नाह्यानले दुई साताअघि गरेको बेइजिङ भ्रमणका क्रममा आर्थिक र व्यापारिक सम्बन्ध बढाउन दर्जनौं सम्झौताहरू भएका छन् । त्यसले अमेरिकाको राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिलाई कमजोर बनाउन सक्ने संकेत गर्छ ।
युआनमा तेलको कारोबार गर्ने धम्की दिएर यूएईले वाशिङटनको सबैभन्दा कमजोर ठाउँमा प्रहार गरिरहेको छ ।
यसो हुँदाहुँदै पनि यूएई आफ्नो संरक्षक पूर्ण रूपमा बदल्न खोजिरहेको छैन । तर, वर्तमान युद्धले निम्त्याएको मानवीय र आर्थिक क्षतिको पहिचान वाशिङटनले गरोस् भन्ने आशा यूएईले गरिरहेको छ ।
अमेरिका र इरानबीचको ठूलो मतान्तरले बजारमा अस्थिरता र मूल्यवृद्धि गराइरहँदा क्षेत्रीय अस्थिरताको निष्क्रिय शिकार बनेर नबस्ने कुरा यूएईले स्पष्ट पारेको छ
अमेरिकासँगको यूएईको गठबन्धन हाल उनीहरूको सुरक्षाको लागि रणनीतिक सम्पत्ति बन्नुको साटो बोझ बनिरहेको कुरामा यूएईका अधिकारीहरू सजग छन् ।
अमेरिकाले युद्ध अन्त्य गर्ने वार्ताका लागि पाकिस्तानमा प्रतिनिधि पठाउनका लागि टोली पठाउन अनिच्छा व्यक्त गर्दै इरानीहरूले चाहेमा हामीलाई फोन गर्न सक्छन् भनेका छन् । अमेरिका युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा रनभुल्ल परेको अवस्थामा यूएईलाई बेइजिङमार्फत फाइदा उठाउने आफ्नो संकल्पमा थप बल पुर्याएको छ ।
मुद्रा विनिमय रेखाको माग र युआनको धम्की अन्तिम सम्झौतामा आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्ने यूएईको हतियार हो । रीम अल–हाशिमीले एबीसी न्युजमा व्याख्या गरेझैं इरानसँगको कुनै पनि समाधान राम्रो सम्झौता हुनुपर्छ जसले स्थायी शान्ति ल्याओस् । उनका अनुसार, यसले आणविक महत्त्वाकांक्षा मात्र नभई हर्मुज जलयोजकको शस्त्रीकरण र ड्रोन तथा मिसाइलहरूको विस्तारलाई पनि सम्बोधन गर्नुपर्छ ।
वाशिङटनसँगको सम्बन्धलाई पुनः परिभाषित गर्ने सामर्थ्य आफूसँग रहेको कुरा यूएईले बुझेको छ । स्वाप लाइन सम्बन्धी कुराकानी ऋणको लागि गरिएको याचना नभई यूएईको आर्थिक स्थिरतालाई सम्मान गर्ने रणनीतिक साझेदारीको माग हो ।
अमेरिका र इरानबीचको ठूलो मतान्तरले बजारमा अस्थिरता र मूल्यवृद्धि गराइरहँदा क्षेत्रीय अस्थिरताको निष्क्रिय शिकार बनेर नबस्ने कुरा यूएईले स्पष्ट पारेको छ । त्यसका लागि विश्वव्यापी डलरमा आधारित व्यवस्थाको जग नै हल्लाउनुपरे पनि यूएई पछाडि नहट्ने देखिएको छ ।
प्रतिक्रिया