भेनेजुएलामा अमेरिकाको आक्रमणपछि चीनलाई हौसला, तत्कालै ताइवानविरुद्ध जाइलाग्ने सम्भावना कम

एजेन्सी । भेनेजुएलामाथि अमेरिकाले गरेको आक्रमणले चीनलाई ताइवान र दक्षिण चीन सागरका केही भागमा आफ्नो क्षेत्रीय दाबीलाई बलियो बनाउन प्रोत्साहित गर्नेछ ।

तर, चीनले ताइवानमा तत्काल आक्रमण गर्ने सम्भावना नरहेको विश्लेषकहरू बताउँछन् ।

ताइवानका बारेमा चीनका राष्ट्रपति सी चिनपिङको सोच र उनको समयसीमा दक्षिण अमेरिकाको स्थितिभन्दा भिन्न रहेको र यो अमेरिकी कदमभन्दा पनि चीनको आफ्नै घरेलु स्थितिबाट बढी प्रभावित रहेको उनीहरूको भनाइ छ ।

तैपनि विश्लेषकहरूका अनुसार, शनिबार भेनेजुएलाका नेता निकोलस मदुरोलाई पक्राउ गर्ने राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पको साहसी प्रयासले चीनलाई एक अप्रत्याशित अवसर प्रदान गरेको छ । त्यसलाई बेइजिङले निकट भविष्यमा वाशिङटनको आलोचनालाई तीव्र पार्न र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा आफ्नो स्थिति बलियो बनाउन प्रयोग गर्ने सम्भावना छ ।

दीर्घकालीन रूपमा बेइजिङले ताइवान, तिब्बत र पूर्वी तथा दक्षिण चीन सागरका टापुहरू सहितका क्षेत्रीय मुद्दाहरूमा अमेरिका विरुद्ध आफ्नो अडानको बचाउ गर्न ट्रम्पको यो कदमलाई प्रयोग गर्न सक्छ ।

‘चिनियाँ कार्यहरूले अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको उल्लंघन गरिरहेका छन् भनी वाशिङटनको निरन्तर र लामो समयदेखिको तर्क रहँदै आएको छ । तर, अहिले उनीहरू आफैं त्यसलाई क्षति पुर्याइरहेका छन्,’ ब्रसेल्सस्थित गैरसरकारी संस्था इन्टरनेशनल क्राइसिस ग्रुपका विश्लेषक विलियम याङले बताए ।

‘यसले वास्तवमै भविष्यमा चिनियाँहरूका लागि अमेरिकाविरुद्ध प्रतिकार गर्न धेरै अवसरहरू र सस्तो गोलाबारुद सिर्जना गरिरहेको छ,’ उनले थपे ।

चीनले ताइवानलाई आफ्नो प्रान्तको रूपमा दाबी गर्ने गरेको छ । त्यस दाबीलाई ताइवानले अस्वीकार गरिरहेको छ । दक्षिण चीन सागरको लगभग सबै भागमा चीनले आफ्नो हक दाबी गरेको छ । त्यस अडानले यसलाई महत्त्वपूर्ण व्यापारिक मार्गका केही भागहरूमा दाबी गर्ने धेरै दक्षिणपूर्वी एसियाली राष्ट्रहरूसँग विवादमा राखेको छ ।

चीनको विदेश मन्त्रालय र ताइवान मामिला कार्यालय तथा ताइवानको राष्ट्रपतीय कार्यालयले टिप्पणीका लागि गरिएका अनुरोधहरूको तुरुन्तै जवाफ दिएनन् ।

बेइजिङले भेनेजुएलामा ट्रम्पको आक्रमणको निन्दा गर्दै यसले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको उल्लंघन गरेको र ल्याटिन अमेरिकाको शान्ति र सुरक्षालाई खतरामा पारेको बताएको छ । यसले अमेरिकालाई न्युयोर्कमा मुद्दाको प्रतीक्षामा थुनामा रहेका मदुरो र उनकी पत्नीलाई रिहा गर्न माग गरेको छ ।

पक्राउ पर्नुभन्दा केही घण्टाअघि मदुरोले काराकासमा एक उच्च स्तरीय चिनियाँ प्रतिनिधिमण्डलसँग भेट गरेका थिए ।

चीनको विदेश मन्त्रालयले दक्षिण अमेरिका र क्यारिबियाली मामिलाका लागि चीनका विशेष प्रतिनिधि च्यू सियाओकी समेत सम्मिलित उक्त प्रतिनिधिमण्डलको अवस्थितिका बारेमा टिप्पणीको अनुरोधलाई तुरुन्तै जवाफ दिएन ।

आइतबार चीनको आधिकारिक सिन्ह्वा समाचार एजेन्सीले अमेरिकी आक्रमणलाई नग्न प्रभुत्ववादी व्यवहार भन्यो ।

‘अमेरिकाको मुखमा झुण्डिएको कथित नियममा आधारित अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्था वास्तवमा अमेरिकी स्वार्थमा आधारित एउटा शोषणकारी व्यवस्था मात्र भएको अमेरिकी आक्रमणले थप स्पष्ट गराइदिएको छ,’ सरकारी समाचार एजेन्सी सिन्ह्वाले भनेको छ ।

विशेषगरी ताइवानले बेइजिङबाट बढ्दो दबाबको सामना गरिरहेको छ । चीनले गत साता ताइवानलाई हालसम्मकै सबैभन्दा व्यापक सैन्य अभ्यासअन्तर्गत घेराबन्दी गरेको थियो । त्यसले द्वन्द्वको अवस्थामा ताइवानलाई बाह्य सहयोगबाट विच्छेद गर्न सक्ने बेइजिङको क्षमता प्रदर्शन गरिदियो ।

तर, विश्लेषकहरूले भेनेजुएलाको परिस्थितिको फाइदा उठाएर चीनले ताइवानमा छिट्टै आक्रमण गर्ने अपेक्षा नगरेको बताए ।
‘ताइवानलाई नियन्त्रणमा लिनु चीनको विकासोन्मुख तर अझै पनि अपर्याप्त क्षमतामा निर्भर गर्दछ, ट्रम्पले टाढाको महादेशमा के गरे भन्नेमा होइन,’ बेइजिङको रनमिन विश्वविद्यालयका अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका प्राध्यापक सी यिनहोङले बताए ।

एसिया सोसाइटीका अनुसन्धाता नील थोमसका अनुसार, चीनले ताइवानलाई आन्तरिक मामिलाका रूपमा हेर्छ र त्यसैले कुनै पनि क्रस–स्ट्रेट सैन्य आक्रमणका लागि भेनेजुएला विरुद्धको अमेरिकी कार्यलाई नजिरको रूपमा उल्लेख गर्ने सम्भावना कम छ ।

‘बेइजिङले वाशिङटनसँग स्पष्ट भिन्नता देखाउन चाहनेछ ताकि शान्ति, विकास र नैतिक नेतृत्वको पक्षमा आफ्नो दाबीलाई अगाडि बढाउन सकोस्,’ थोमसले भने, ‘सीलाई चीनको भन्दा भेनेजुएलाको बढी चिन्ता छैन । उनले यो अमेरिकाका लागि एउटा दलदल बनोस् भन्ने आशा गरिरहेका हुनेछन् ।’

ताइवानको सत्तारुढ दलका वरिष्ठ सांसद वाङ टिङ–युले अमेरिकाको उदाहरण पछ्याएर चीनले ताइवानमा आक्रमण गर्न सक्छ भन्ने कुरालाई अस्वीकार गरे ।

‘चीनसँग ताइवानप्रति शत्रुताको कहिल्यै कमी छैन तर उससँग वास्तवमै सम्भाव्य साधनहरूको अभाव छ,’ वाङले फेसबुकमा लेखे, ‘चीन अमेरिका होइन र ताइवान पक्कै पनि भेनेजुएला होइन । चीनले वास्तवमै यो गर्न सक्ने भए उसले धेरै पहिले नै गरिसक्ने थियो !’

तैपनि, यस स्थितिले ताइवानका लागि जोखिम बढाउँछ र ताइपेईलाई ट्रम्प प्रशासनबाट थप समर्थन खोज्न दबाब दिन सक्ने कतिपय पर्यवेक्षकहरूले बताए ।

चीनको सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म वेइबोमा आइतबार अमेरिकी आक्रमणको चर्चा निकै भयो । ट्रम्पले जे गरे त्यसबाट बेइजिङले सिक्नुपर्छ त्यहाँ धेरै प्रयोगकर्ताहरूले भनेका थिए ।

नेशनल ताइवान युनिभर्सिटीका राजनीतिशास्त्रका प्राध्यापक लेभ नाचम्यानले ताइवान सरकारले भेनेजुएलामा अमेरिकी कदमप्रति हल्का शब्दमा समर्थन व्यक्त गर्ने अपेक्षा गरेको बताए । ताइवानले अहिलेसम्म कुनै आधिकारिक वक्तव्य दिएको छैन ।

‘मलाई के लाग्छ भने ट्रम्पका कदमहरूले भविष्यमा ताइवानविरुद्धको कारबाहीका लागि थप औचित्य सिर्जना गर्न सी चिनपिङको भाष्यलाई मद्दत गर्न सक्छ,’ उनले भने ।