युक्रेनको ड्रोन आक्रमणले रुसलाई हावाकावा खेलायो, युद्ध अन्त्य होला ?

एजेन्सी । युक्रेनको ड्रोन आक्रमण अहिले विश्वभर समाचारको मुख्य विषय बनेको छ । यसले नेटोको परम्परागत लगानीको अवधारणालाई समेत उल्ट्याइदिएको छ ।

चार वर्षको युद्धका क्रममा ड्रोन उत्पादन र क्षमतालाई निकै बढाएको युक्रेनले अहिले रुसको ऊर्जा पूर्वाधार र सैन्य सम्पत्तिहरूमाथि आक्रमण तीव्र पारेको छ । ऊर्जाबाट रुसले गर्ने आम्दानी रोक्ने उद्देश्यका साथ युक्रेनले ठूला शहरहरूमा रहेका मुख्य तेल प्रशोधन केन्द्रहरूलाई निशाना बनाइरहेको छ ।

रक्षा विज्ञ र रणनीतिकारहरूका अनुसार, युक्रेनको यस ड्रोन अभियानले रुसको सैन्य गतिलाई रोक्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ । तर, युक्रेनले रुसी भूभागको निकै भित्रसम्म गरेको सफल आक्रमणले युद्ध अझ उग्र हुने जोखिम पनि बढाएको उनीहरूले चेतावनी दिएका छन् । यसै हप्ता युक्रेनले रुसी भूभागको निकै भित्रसम्म अहिलेसम्मकै ठूलो मध्येको एक आक्रमण गरेको छ ।

रुसको ओम्स्क शहरमा रहेको एउटा मुख्य तेल प्रशोधन केन्द्रबाट कालो धूवाँको मुस्लो निस्किएको देखियो । त्यसका बारेमा बोल्दै युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले युक्रेनको उन्नत ड्रोन क्षमताले अब साइबेरिया समेत आफ्नो पहुँचमा रहेको घोषणा गरे ।

ओम्स्कमा रहेको यो केन्द्र युक्रेनी सीमाबाट करिब २५ सय किलोमिटर टाढा र कजाकस्तानसँगको सीमा नजिक पर्छ ।

रणमैदानमा देखिएको युक्रेनको यस प्रगतिले ड्रोनको प्रयोगले आधुनिक युद्धको स्वरूपलाई कसरी परिवर्तन गरिरहेको छ भन्ने स्पष्ट पार्छ । अहिलेको युद्ध अझ बढी स्वायत्त, एकआपसमा जोडिएको र तथ्यांकमा आधारित बन्दै गएको छ ।

रुसी भूभागको निकै भित्रसम्म लामो दूरीको ड्रोन आक्रमण गर्न युक्रेनलाई दुईवटा कुराले मद्दत गरेको छ । पहिलो, युक्रेनी सेनाले आफ्नै उत्पादन बढाउनुका साथै सफ्टवेयर र मशिन भिजनमा ठूलो सुधार गरेको छ जसले गर्दा भूउपग्रह नेभिगेसनमा अवरोध हुँदा पनि ड्रोनले सही निशाना लगाउन सक्छ ।

दोस्रो, युक्रेनलाई प्राप्त विदेशी सहयोगले पनि यसमा भूमिका खेलेको छ ।

रुसले युक्रेनी ड्रोनहरूलाई रोक्न जाली र इन्टरसेप्टरहरूको प्रयोग गरे पनि यसमा सीमित सफलता मात्र पाएको छ । रुसले आफ्ना हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीहरूलाई टावर र अग्ला भवनहरूमा समेत राख्न थालेको छ ।

तर, युक्रेनले आफ्नै देशमा निर्मित फ्लेमिंगो जस्ता क्रूज मिसाइलहरू मार्फत रुसी औद्योगिक क्षेत्र र हवाई प्रतिरक्षा उत्पादन केन्द्रहरूमा समेत प्रहार गरिरहेकाले मस्कोका लागि स्थिति निकै चुनौतीपूर्ण बनेको छ ।

तर, रुसको तेल क्षेत्रमा ठूलो क्षमता बाँकी रहेकाले यस अभियानले कत्तिको स्थायी क्षति पुर्याउँछ भन्ने हेर्न बाँकी नै छ । रुसले पनि जवाफमा आफ्नै ड्रोन उत्पादन बढाउन र सैन्य रणनीतिमा यसलाई एकीकृत गर्न थालेको छ ।

युद्धको मोर्चाभन्दा बाहिर युक्रेनको यस ड्रोन अभियानले नेटोको रक्षा खर्च योजनालाई समेत प्रभावित पारेको छ । नेटोका महासचिव मार्क रुटले आधुनिक युद्धको चरित्रलाई ड्रोनले मौलिक रूपमा परिवर्तन गरेको र यो रणमैदानमा निर्णायक कारक बनेको बताएका छन् ।

यसै सन्दर्भमा उनले नेटो ड्रोन एज पहलको घोषणा गरेका छन् जसअन्तर्गत नेटो सदस्य राष्ट्रहरूले आगामी पाँच वर्षमा ड्रोन विरोधी क्षमता विकास गर्न ४० अर्ब डलरभन्दा बढी लगानी गर्नेछन् ।

नेटोले अहिले अत्याधुनिक प्रविधिहरूको प्रयोग गर्दै र युक्रेनको युद्धभूमिबाट सिकेका पाठहरूलाई आत्मसात गर्दै ड्रोनमैत्री गठबन्धन निर्माण गरिरहेको छ । रुसको ऊर्जा आम्दानी बन्द गर्ने मात्र नभई यो अभियानको उद्देश्य राष्ट्रपति पुटिनलाई युद्ध अन्त्य गर्न बाध्य पार्नु पनि हो ।

रणमैदानमा युक्रेनको सफलताले विश्वले यसलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा परिवर्तन ल्याएको छ । सुरक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार, युक्रेन अब सैन्य सहयोग लिने मात्र नभई आफ्ना सहयोगीहरूलाई अत्याधुनिक प्रविधि र अनुभव बाँड्न सक्ने देशको रूपमा उदाएको छ ।

युक्रेनले ड्रोन र काउन्टर–ड्रोन प्रणालीमा यस्तो दक्षता हासिल गरेको छ जुन धेरै नेटो सदस्यहरूसँग पनि छैन । युक्रेनसँग अहिले रुसी सेनासँग कसरी लड्ने भन्ने महत्त्वपूर्ण तथ्यांक र प्रणालीहरू छन् ।

आधुनिक युद्धको स्वरूप अहिले महँगो र परम्परागत प्रविधिबाट हटेर फुर्तिलो र विकेन्द्रित मोडलतर्फ मोडिएको छ जसमा युक्रेन विश्वकै नेतृत्वदायी भूमिकामा पुगेको छ । यो प्रगति कुनै विलासिता नभई युक्रेनको आवश्यकताले जन्माएको हो ।

युक्रेनको वास्तविक आविष्कार प्रविधि मात्र नभई यसको खरिद र विकासको मोडल पनि हो । परम्परागत रक्षा कम्पनीहरूले वर्षौं लगाउने काम युक्रेनले सेना, स्वदेशी स्टार्टअप र निजी उद्योगहरूको सहकार्यमा केही हप्तामै सम्पन्न गरेर युद्धभूमिमा प्रयोग गरिरहेको छ ।

यसले गर्दा आगामी दुई–तीन वर्षमा रक्षा क्षेत्रमा ठूलो लगानी बढ्ने र सन् २०२८ पछि यसले व्यापक आम्दानी दिने अपेक्षा गरिएको छ ।

फिनल्यान्डका राष्ट्रपति अलेक्ज्याण्डर स्टबका अनुसार, जेलेन्स्कीसँग अब रुसी तेल प्रशोधन केन्द्रहरूमा प्रहार गरेर रुसको उत्पादन र निर्यात क्षमता ४० प्रतिशतले घटाउन सक्ने क्षमता छ । यसले रुसी नागरिकहरूमा पहिलोपटक युद्धप्रति नकारात्मक धारणा पैदा गरिरहेको छ । त्यसले रुसको रणनीतिक सोचमा असर पार्न सक्छ ।

तर, युक्रेनलाई आफ्नो रक्षाका लागि अझै पनि हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीको खाँचो रहेको उनले औंल्याएका छन् ।

यसैबीच अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले पुटिन र जेलेन्स्की दुवैसँग कुराकानी गर्दै यो द्वन्द्वको समाधान मानिसहरूले सोचेभन्दा नजिक रहेको बताएका छन् ।