नाकाबन्दी उल्लंघन गरेको भन्दै अमेरिकाले व्यापारिक जहाजमा गर्यो आक्रमण

एजेन्सी । अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्डले आफ्ना सैन्य बलहरूले इरानी समुद्री केन्द्रतर्फ जान खोजिरहेको गाम्बियाको झण्डा अंकित एउटा व्यापारिक जहाजलाई निष्क्रिय पारेको घोषणा गरेको छ ।

सामाजिक सञ्जाल एक्समा साझा गरिएको एक सार्वजनिक जानकारीमा, अमेरिकी सेनाले ‘ओमानको खाडीमा रहेको इरानी बन्दरगाहतर्फ अन्तर्राष्ट्रिय जलक्षेत्र हुँदै गइरहेको एम/भी लियान स्टारलाई देखेको र उक्त जहाजले अमेरिकी नाकाबन्दीको उल्लंघन गरिरहेको जानकारी दिँदै २० पटकभन्दा बढी चेतावनी जारी गरेको’ सेन्टकमले खुलासा गरेको छ ।

अमेरिकी सेनाले आफ्नो मार्ग रोक्न बारम्बार दिएको आदेशलाई जहाजका चालक दलले बेवास्ता गरेपछि जहाजको गति रोक्न अमेरिकी हवाई शक्तिले प्रत्यक्ष सैन्य कारबाही गरेको थियो ।

‘लियान स्टारका चालक दलले आदेश पालना नगरेपछि अमेरिकी विमानले जहाजको इन्जिन कक्षमा हेलफायर मिसाइल प्रहार गरी त्यसलाई निष्क्रिय पारेको छ । अब यो जहाज इरानतर्फ जाँदैन,’ सेन्टकमले भन्यो ।

यो आक्रामक हस्तक्षेप वाशिङटनले यस क्षेत्रमा सञ्चालन गरिरहेको व्यापक र अत्यन्तै कडा समुद्री कार्यान्वयन अभियानको एक हिस्सा हो । सेन्टकमका अनुसार, नाकाबन्दी पूर्ण रूपमा लागू गर्न अमेरिकी सेनाले हालसम्म पाँचवटा व्यापारिक जहाजहरूलाई निष्क्रिय पारेको छ र ११६ वटालाई अन्यत्र मोडिदिएको छ ।

तेहरानले रणनीतिक मार्ग प्रभावकारी रूपमा बन्द गरेपछि त्यसको प्रत्यक्ष प्रतिक्रिया स्वरूप यो कडा समुद्री नियन्त्रण अभियान अप्रिल १७ मा सुरु गरिएको थियो । फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलको समन्वित सैन्य आक्रमणबाट सुरु भएको क्षेत्रीय द्वन्द्वपछि उक्त मार्ग बन्द गरिएको थियो ।

मुख्य युद्धभूमि समुद्रमा भए पनि कूटनीतिक माध्यमहरूले यसको असरलाई अस्थायी रूपमा कम गर्ने प्रयास गरिरहेका छन् । जारी गतिरोधका बीच अप्रिल ७ देखि कमजोर युद्धविराम कायम रहन सफल भएको छ ।

जमिनमा देखिएको यो तुलनात्मक शान्तिले अब इरानको विवादित आणविक कार्यक्रमबारे नयाँ चरणको कूटनीतिक वार्ताका लागि युद्धविरामलाई ६० दिन थप गर्ने सम्झौता हुन सक्छ कि सक्दैन भन्नेतर्फ अन्तर्राष्ट्रिय ध्यान केन्द्रित गरेको छ ।

इरान र ओमानबीचको ढुवानी मार्गमा भएको गम्भीर अवरोधलाई हेर्दा यी कूटनीतिक प्रयासहरूको महत्त्व अत्यन्तै बढी छ । जारी शत्रुताले विश्व अर्थतन्त्रमा व्यापक अस्थिरता निम्त्याएको छ । यसका कारण पेट्रोलियम पदार्थ, तरल प्राकृतिक ग्यास र मल जस्ता महत्त्वपूर्ण कृषि सामग्रीका ठूला ढुवानीहरू अलपत्र परेका छन् ।

फलस्वरूप, यो प्रणालीगत समुद्री अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय उपभोक्ता र कृषि उत्पादकहरूमा आर्थिक दबाब निकै बढाएको छ ।
जारी आर्थिक क्षति नै यो समुद्री घेराबन्दीको मुख्य उद्देश्य हो जसको माध्यमबाट अमेरिकाले इरानको स्वतन्त्र निर्यात क्षमतालाई सीमित पार्न खोजिरहेको छ । व्यापारिक पहुँचलाई व्यवस्थित रूपमा बन्द गरेर वाशिङटनले तेहरानको मौद्रिक सञ्चितिमा पहुँच घटाउन चाहन्छ । यसले देशको लामो समयदेखि कमजोर रहेको अर्थतन्त्रमा थप आर्थिक संकट थप्नेछ ।

यो गतिरोध अन्त्य गर्ने प्रयासहरू सिधै ह्वाइट हाउस पुगेका छन् जहाँ अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले शुक्रबार आफ्ना शीर्ष नीति सल्लाहकारहरूसँग स्थितिको मूल्यांकन गर्न उच्चस्तरीय ब्रिफिङ गरे ।

तर, आर्थिक गम्भीरताका बावजुद प्रशासनले वर्तमान युद्धविराम लम्ब्याउने र बन्द गरिएको जलमार्ग पुनः खोल्ने सम्झौतामा अघि बढ्ने वा नबढ्ने भन्नेबारे अझै निर्णय गरिसकेको छैन ।

तेहरानले पनि सम्भावित कूटनीतिक समाधानप्रति सतर्कता अपनाएको छ र वाशिङटनकै हिचकिचाहटलाई प्रतिबिम्बित गर्दै प्रस्तावित सम्झौतालाई अझै अन्तिम रूप नदिइएको बताएको छ ।

तर, औपचारिक सम्झौताको बारेमा छलफल भइरहँदा पनि व्यावसायिक यातायात भने जलमार्गबाट सुस्त रूपमा चलिरहेकै छ । सबै समुद्री पारवहनका लागि आफ्नो औपचारिक स्वीकृति अनिवार्य हुनुपर्ने इरानको स्पष्ट अडानका बावजुद यो आवागमन जारी छ । तर, व्यापारिक जहाजहरूको संख्या द्वन्द्व सुरु हुनुभन्दा पहिलेको तुलनामा निकै कम छ ।

यी जारी पारवहनहरूमा आफ्नो अधिकार पुनः स्थापित गर्न इरानको संयुक्त सैन्य कमान्डले शनिबार कुनै पनि अवज्ञाविरुद्ध कडा चेतावनी जारी गरेको छ । कमान्डले सरकारी टेलिभिजन मार्फत घोषणा गर्दै आफ्नो रेखदेखमा हस्तक्षेप गर्न खोज्ने कुनै पनि सैन्य जहाजहरूलाई आक्रामक रूपमा निशाना बनाइने स्पष्ट पारेको छः ‘यी नियमहरूको कुनै पनि उल्लंघनले तिनीहरूको पारवहनको सुरक्षालाई गम्भीर जोखिममा पार्नेछ ।’

तेहरानको क्षेत्रीय नियन्त्रणका लागि यो पूर्ण प्रयासले जलमार्ग कसरी सञ्चालन हुनुपर्छ भन्ने विषयमा क्षेत्रीय सहमतिलाई जटिल बनाएको छ । जलमार्गको नियन्त्रणलाई लिएर बढ्दै गएको गतिरोधका बीच कतारका उपप्रधानमन्त्री शेख साउद बिन अब्दुर्रहमान बिन हसन बिन अली अल थानीले शनिबार पारवहन वित्तपोषण बारे आफ्नो देशको धारणा स्पष्ट पारे ।

दोहाले संरचनागत ढुवानी शुल्कको कडा विरोध गरे पनि विशिष्ट सञ्चालन परिस्थितिहरूमा छोटो अवधिको सम्झौताका लागि तयार रहेको उल्लेख गर्दै कतारी मन्त्रीले भने, ‘तर, निश्चित समयका लागि उनीहरूले यसलाई सुरुङ हटाउन प्रयोग गर्नेछन् वा अस्थायी समयका लागि ती शुल्कहरू प्रयोग गर्नेछन् भन्छन् भने यो वार्ता गर्न सकिने विषय हो । यसले हर्मुज जलयोजकको पारवहनलाई पुनः सामान्य अवस्थामा फर्काउन मद्दत गर्न सक्छ ।’