अमेरिका र बेलायतको सैन्य अड्डा रहेको डिएगो गार्सियामा मिसाइल प्रहार गरेर इरानले देखायो आफ्नो क्षमता

एजेन्सी । साउदी अरबले इरानका सैन्य सहचारी र कैयौं कूटनीतिकर्मीहरूलाई पर्सोना नन ग्राटा (अवाञ्छित व्यक्ति) घोषणा गर्दै निष्काशन गर्न आदेश दिएको छ ।

यसले इरान–जीसीसी (खाडी सहयोग परिषद्) सम्बन्धमा तीव्र गिरावट आएको संकेत गर्छ र जारी सैन्य द्वन्द्वसँगै राजनीतिक तनाव पनि बढ्दै गएको देखाउँछ ।

सीएनएनले रिपोर्ट गरे अनुसार, अमेरिकी र इजरायली आक्रमणहरूले इरानका भूमिगत मिसाइल केन्द्रका प्रवेशद्वारहरूलाई निशाना बनाएका छन् । त्यसमा ज्ञात सुरुङ मार्गका करिब ७७ प्रतिशत प्रवेश बिन्दुहरूमा प्रहार गरिएको छ ।

यी आक्रमणहरू मिसाइल कार्यक्रम नै नष्ट गर्नुभन्दा पनि मिसाइल प्रक्षेपण कार्यमा बाधा पुर्याउने उद्देश्यले गरिएको देखिन्छ जुन धेरै गाह्रो काम हो । यसले क्षमता समाप्त पार्नुको साटो आक्रमणको गतिलाई सीमित गर्ने रणनीतिलाई संकेत गर्छ ।

तर, यी केन्द्रहरू अझै सुरक्षित रहेका र मर्मत गर्न सकिने भएकाले इरानले समयसँगै मिसाइल अपरेशनहरू जारी राख्न सक्ने सम्भावना छ । यसले के संकेत गर्छ भने यस अभियानले इरानको मुख्य प्रहार क्षमतालाई सीमित त गरिरहेको छ तर निर्णायक रूपमा कमजोर बनाउन सकेको छैन ।

इरानले इजरायलको डिमोना क्षेत्रतर्फ ठूलो ब्यालिस्टिक मिसाइल आक्रमण गरेको छ जसमा अराद नजिकै भएको कम्तीमा एउटा प्रहारले मानवीय क्षति पुर्याएको छ । यस आक्रमणको स्तर र प्रभावकारिताले इरानको मिसाइल परिचालन अझै सक्षम रहेको र यसको सटीकता वा प्रवेश क्षमतामा सुधार भइरहेको देखाउँछ ।

आईआरजीसी एरोस्पेस फोर्सका कमान्डर लगायत इरानी अधिकारीहरूले सार्वजनिक रूपमा मिसाइल प्रभुत्वको दाबी गरेका छन् र आगामी आक्रमणहरूका लागि नयाँ रणनीति र प्रणालीहरूको घोषणा गरेका छन् । यस सन्देशले बढ्दो आत्मविश्वास झल्काउँछ र इरानले आफ्नो मिसाइल अभियानलाई निरन्तरता दिन वा अझ तीव्र बनाउन तयारी गरिरहेको संकेत गर्छ ।

इरानले डिएगो गार्सिया बेसतर्फ पनि मिसाइल प्रहार गरेको खबर छ जुन दूरीको हिसाबले एक दुर्लभ कदम हो । कुनै ठोस क्षति पुष्टि नभए पनि यस प्रक्षेपणले इरानको लामो दूरीको प्रहार क्षमता प्रदर्शन गर्न र क्षेत्रीय शक्तिहरूका साथै युरोपेली संलग्नतालाई पनि रोक्ने उद्देश्य राखेको देखिन्छ ।

सेन्टकमले हालै दक्षिणी इरानी केन्द्रहरूमा गरिएका आक्रमणले हर्मुज जलयोजकमा खतरा उत्पन्न गर्ने इरानको क्षमतालाई कमजोर बनाएको बताएको छ । यद्यपि, निरन्तरको ड्रोन गतिविधि र टाढाबाट जहाजहरूमा प्रहार गर्ने इरानको क्षमताले यी प्रयासहरूको बाबजुद खतरा अझै कायमै रहेको संकेत गर्छ ।

इरानका विदेशमन्त्रीले जापानले तेहरानसँग सिधै समन्वय गरेमा हर्मुज जलयोजकबाट सुरक्षित आवतजावतको अनुमति पाउन सक्ने संकेत दिएका छन् जसरी टर्की र भारत जस्ता केही अन्य देशहरूले गरेका थिए । इरान पूर्ण रूपमा बाटो बन्द गर्नुभन्दा वार्तामार्फत आवागमनलाई नियमन गर्न र आफ्नो व्यावहारिक नियन्त्रणलाई बलियो बनाउन चाहन्छ भन्ने यो अर्को संकेत हो ।

द्वन्द्वका बाबजुद इरानले खार्ग टापुमा तेल ट्यांकरहरू भर्ने काम जारी राखेको छ र ४० लाख ब्यारल तेल निर्यात भइरहेको खबर छ । तेहरानले छनौटपूर्ण अवरोध र ऊर्जा प्रवाहको नियन्त्रित निरन्तरताको दोहोरो रणनीति अपनाइरहेको यसले देखाउँछ ।

ऊर्जा क्षेत्रमा परिरहेको व्यापक प्रभाव विस्तार हुँदैछ । रिपोर्टहरूका अनुसार, युद्ध सुरु भएदेखि नौवटा देशका कम्तीमा ३९ वटा तेल र ग्यास केन्द्रहरूमा क्षति पुगेको छ जसले पूर्वाधारहरूलाई निशाना बनाउने क्रम बढ्दै गएको कुरालाई उजागर गर्छ ।

रोयटर्सले रिपोर्ट गरेअनुसार, इराकले फोर्स मज्योर (काबु बाहिरको परिस्थिति) घोषणा गरेको छ र विदेशी कम्पनीहरूद्वारा सञ्चालित क्षेत्रहरूमा उत्पादन रोकेको छ । यसले समुद्री मार्गमा अवरोध र क्षेत्रीय अस्थिरताले अब इरान बाहिर पनि ऊर्जा उत्पादनलाई प्रत्यक्ष रूपमा सीमित गरिरहेको कुरा झल्काउँछ ।

अमेरिकी सैन्य स्रोतसाधनको कमी हुने चिन्ता बढ्दै गएको छ । ताइवान र युक्रेन दुवै देशले मध्यपूर्वमा इन्टरसेप्टर मिसाइलहरूको अत्यधिक प्रयोगले अन्य क्षेत्रहरूमा प्रतिरोध र रक्षा क्षमतालाई कमजोर पार्न सक्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरिरहेका छन् ।

इरानको सरकारी सञ्चारमाध्यमले खार्ग टापुमा गरिने कुनै पनि आक्रमणले लाल सागर र बाब अल–मान्डेबमा अस्थिरता निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिएको छ । यसलाई यमन मोर्चा सक्रिय हुन सक्ने अहिलेसम्मकै स्पष्ट संकेतको रूपमा व्यापक रूपमा व्याख्या गरिएको छ जसले अर्को एउटा समुद्री अवरोध बिन्दु खोल्नेछ ।

इजरायली आक्रमणहरूले इरानको रक्षा र अनुसन्धान कार्यक्रमहरूसँग सम्बन्धित मालेक अश्तर विश्वविद्यालयसँग जोडिएका भवनहरूलाई निशाना बनाएको बताइएको छ । यसले विशुद्ध परिचालन लक्ष्यहरू भन्दा बाहिर गएर इरानको रणनीतिक र प्राविधिक पूर्वाधारलाई कमजोर बनाउने निरन्तरको प्रयासलाई संकेत गर्छ ।

डिमोना क्षेत्रमा इरानको प्रहारलाई इजरायलको आणविक पूर्वाधार विरुद्धको प्रतिशोधात्मक संकेतको रूपमा व्याख्या गरिएको छ । दुवै पक्षले रणनीतिक सम्पत्तिहरूलाई निशाना बनाउने वा तिनको सन्दर्भ जोड्ने क्रम बढ्दै गएको यसले प्रतिबिम्बित गर्छ ।

इराकमा शिया सशस्त्र समूह र इरानी कूटनीतिक स्थलहरूमा दबाब कम गर्ने शर्तमा अमेरिकी लक्ष्यहरूमा आक्रमण सीमित गर्ने बारे छलफल भइरहेका रिपोर्टहरू आएका छन् । तर, इरानी मूल्यांकनहरूले यस्तो विरामले अमेरिकामाथिको दबाब कम गर्ने र पछि शिया समूहहरूलाई असुरक्षित छोड्ने चेतावनी दिएका छन् ।

आयातोल्लाह अली अल–सिस्तानीले युद्धको निन्दा गर्दै र इरान तथा लेबनानसँग एक्यबद्धताका लागि आह्वान गर्दै कडा बयान जारी गरेका छन् । सैन्य परिचालनका लागि आह्वान नगरे पनि उनको स्वरमा आएको यस परिवर्तनले व्यापक शिया समुदायभित्र बढ्दो चिन्तालाई संकेत गर्छ ।

डिएगो गार्सियातर्फ इरानी मिसाइल प्रहार भएको खबरपछि साइप्रसले चिन्ता व्यक्त गर्दै बेलायती सैन्य आधारहरू आक्रमणका लागि प्रयोग नगरिने आश्वासन खोजेको छ । यसले इरानको आक्रमण सुरु हुने स्थानहरूलाई धम्की दिने रणनीतिले क्षेत्रीय समीकरणहरूलाई प्रभाव पारिरहेको देखाउँछ ।

अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले हर्मुज जलयोजकलाई सुरक्षित गर्ने प्रयासमा सहभागी नभएको भन्दै नेटो सहयोगीहरूको फेरि आलोचना गरेका छन् र अमेरिकाले ग्रीनल्यान्ड सम्बन्धी आफ्नो अडानमा पुनर्विचार गर्न सक्ने संकेत दिएका छन् । यसले अमेरिकाको बढ्दो निराशालाई संकेत गर्छ र यो द्वन्द्व कसरी व्यापक ट्रान्सएट्लान्टिक तनावमा परिणत हुन थालेको छ भन्ने देखाउँछ ।

इरानभित्र नतान्जमा भएका आक्रमणहरूपछि आणविक नीतिबारे बहस पुनः सतहमा आएको छ । केही आवाजहरूले एनपीटीबाट बाहिरिनुपर्ने माग गरे पनि महत्त्वपूर्ण राजनीतिक, रणनीतिक र अन्तर्राष्ट्रिय बाधाहरूले यस्तो कदमलाई रोकिरहेका छन् ।

इरानी अधिकारीहरूले युद्धविरामका प्रस्तावहरूलाई अस्वीकार गर्दै पूर्ण रूपमा युद्धको अन्त्य, क्षतिपूर्ति र भविष्यमा द्वन्द्व नहुने ग्यारेन्टीको माग गरिरहेका छन् । यी मागहरू यस क्षेत्रबाट अमेरिकी सैन्य उपस्थिति घटाउने वा हटाउने व्यापक उद्देश्यसँग जोडिएका छन् ।

समग्रमा, इरान युद्धको २२ औं दिनले दुवै पक्ष थप कठिन आगामी चरणका लागि तयारी गरिरहेका छन् भन्ने संकेत गर्छ । अमेरिकी र इजरायली आक्रमणहरूले इरानको क्षमतालाई सीमित पारिरहेको भए पनि तेहरानले आफ्नो मिसाइल शक्तिलाई सुदृढ गर्दै थप मोर्चाहरूमा विस्तार हुन सक्ने संकेत दिएर परिस्थितिसँग अनुकूलन गरिरहेको छ ।