एजेन्सी । पश्चिम एसियाको युद्धका कारण ग्यास आपूर्तिमा कटौती भएसँगै कृषिप्रधान देश भारतको मल उत्पादनमा संकट आउन थालेपछि भारतले चीनलाई केही युरिया कार्गो बिक्री गर्नका लागि अनुमति दिन आग्रह गरेको छ ।
यस मामिलाका जानकार व्यक्तिहरूका अनुसार, विस्तार भइरहेको द्वन्द्वले मल उत्पादनको मुख्य कच्चा पदार्थका रूपमा रहेको तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) को आपूर्ति अस्तव्यस्त पारेपछि र दक्षिण एसियाली राष्ट्र भारतका केही मल उत्पादकहरूलाई कारखाना बन्द गर्न बाध्य पारेपछि भारतीय अधिकारीहरूले आफ्ना चिनियाँ समकक्षीहरूलाई निर्यात प्रतिबन्ध खुकुलो बनाउनका लागि विचार गर्न आग्रह गरेका छन् ।
इरानमा अमेरिका–इजरायलको आक्रमणले विश्वव्यापी व्यापारलाई जटिल बनाएको र खाद्य तथा ऊर्जा आपूर्तिमा जोखिम बढाएको बेला प्रमुख वस्तुहरू सुरक्षित गर्न देशहरूले लिइरहेका असामान्य कदमहरूको यो एक संकेत हो । यसबारे छलफल चलिरहेको र अझै कुनै निर्णय नभइसकेको ती व्यक्तिहरूले बताए । उनीहरूले सञ्चारमाध्यमसँग कुरा गर्न अधिकार नभएकाले आफ्नो नाम खुलाउन चाहेनन् ।
पछिल्लो उपलब्ध तथ्यांक अनुसार, विश्वको खाद्य उत्पादनका लागि महत्त्वपूर्ण र सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने नाइट्रोजन मल युरियाको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य युद्धको पहिलो हप्तामै २१ प्रतिशतले बढेर तीन वर्षयताकै उच्च विन्दुमा पुगेको छ ।
चीनले कोटा प्रणाली अन्तर्गत युरियाको निर्यात नियन्त्रण गर्छ । गत वर्ष भारत लगायतका देशहरूमा केही खेपहरू निर्यात गर्न अनुमति दिइएको भए पनि सन् २०२६ का लागि बाह्य ढुवानीका लागि कोटा अझै तोकिएको छैन, तीमध्ये एक व्यक्तिले भने । चीन विश्वको सबैभन्दा ठूलो युरिया उत्पादक हो र त्यहाँका किसानहरू वसन्त ऋतुको खेतीका लागि तयारी गरिरहेका छन् जुन मल प्रयोगको मुख्य समय हो ।
भारतको मल मन्त्रालयका प्रवक्ताले यसबारे टिप्पणीका लागि गरिएको अनुरोधको तुरुन्तै जवाफ दिएनन् । चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले पनि यसबारे प्रतिक्रिया माग्दै पठाइएको फ्याक्सको तुरुन्तै जवाफ दिएन ।
भारतको यो अनुरोध यस्तो समयमा आएको छ जब उसले स्थानीय उत्पादनलाई सहयोग पुर्याउन छिमेकी देशहरूका लागि लगानीका नियमहरू खुकुलो बनाएको छ । मुख्यतया चीनलाई लक्षित गरिएको यस कदमले आफ्नो सबैभन्दा ठूलो छिमेकी र भूराजनीतिक प्रतिद्वन्द्वीसँगको आर्थिक सम्बन्धमा सुधार आउन थालेको संकेत गर्छ ।
भारतमा हाललाई मलको तत्काल अभाव छैन । तर, ऊ विश्वकै सबैभन्दा ठूलो युरिया आयातक हो र ग्यास आपूर्तिमा लामो समयसम्म अवरोध भएमा जुन महिनामा मनसुन सुरु भएसँगै मुख्य खेतीको सिजन अगाडि थप आपूर्ति खोज्न भारत बाध्य हुनेछ ।
मध्यपूर्वबाट हुने अभावलाई पूर्ति गर्न युरियाका सम्भावित स्रोतहरूमा चीन, रुस, इन्डोनेसिया, मलेसिया र इजिप्ट पर्ने ती व्यक्तिले बताए ।
मल मन्त्रालयका अनुसार, मार्च ३१ मा समाप्त हुने चालु आर्थिक वर्षमा भारतले हालसम्म ९८ लाख टन युरिया आयात गरिसकेको छ भने आगामी तीन महिनामा थप १७ लाख टन आउने तालिका छ । भारतले यसै महिनाको अन्त्य वा अप्रिलको सुरुमा युरिया आयातका लागि नयाँ टेन्डर आह्वान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
विश्वको सबैभन्दा धेरै जनसंख्या भएको भारत चामलको सबैभन्दा ठूलो उत्पादक र निर्यातक हुनुका साथै गहुँ, चिनी र कपासको पनि प्रमुख उत्पादक हो ।
पश्चिम एसियामा द्वन्द्व चर्किएपछि प्रमुख एलएनजी आपूर्तिकर्ता कतारले गत साता भारतीय खरिदकर्ताहरूलाई दिँदै आएको इन्धन आपूर्तिमा कटौती गरेको थियो । भारतमा ग्यास वितरणको प्राथमिकतामा दोस्रो स्थानमा रहेका मल उत्पादकहरूले आफ्नो आवश्यकताको करिब ७० प्रतिशत मात्र ग्यास पाइरहेका छन् र केही कम्पनीहरूले गत हप्तादेखि उत्पादन घटाउन थालेको ब्लूमबर्गले यसअघि नै उल्लेख गरेको थियो ।
प्रतिक्रिया