गोप्य रूपमा आणविक हतियार बनाउँदै चीन, न्युयोर्क टाइम्सले गर्यो खुलासा

एजेन्सी । चीनले सिचुआन प्रान्तका गोप्य स्थानहरूमा आफ्नो आणविक हतियारको भण्डार आक्रामक रूपमा निर्माण गर्दै आएको द न्युयोर्क टाइम्सले खुलासा गरेको छ ।

चीनको आणविक हतियारको भण्डार तीव्र रूपमा बढेको छ र अहिले ऊ विश्वको तेस्रो ठूलो आणविक शक्ति बनेको छ ।

सन् २०२६ को सुरुसम्ममा चीनसँग करिब ६०० आणविक वारहेडहरू छन् जुन रुस (करिब ५४ सय) र अमेरिका (करिब ५१ सय) पछि आउँछ ।

चीन सन् २०३० सम्ममा १ हजारभन्दा बढी वारहेड पुर्याउने बाटोमा छ । भूउपग्रहबाट लिइएका तस्बिरहरूले दक्षिण–पश्चिमी चीनको सिचुआन प्रान्तका पहाडहरूको भित्री भागमा रहेका गोप्य आणविक केन्द्रहरूमा विस्तार र स्तरोन्नति भएको देखाएका छन् ।

न्युयोर्क टाइम्सको रिपोर्टमा सिचुआनका उपत्यकाहरूमा रहेका दुई मुख्य स्थलहरू जितोङ र पिङतोङलाई उजागर गरिएको छ ।

माओ जदोङको युगको चीनको थर्ड फ्रन्ट पहलको हिस्सा रहेका यी सुविधाहरू मूल रूपमा ६ दशकअघि अमेरिका वा तत्कालीन सोभियत संघको सम्भावित आक्रमणबाट आणविक उत्पादनलाई जोगाउन निर्माण गरिएका थिए । न्युयोर्क टाइम्सको रिपोर्ट अनुसार, दशौं हजार वैज्ञानिक, इन्जिनियर र कामदारहरूले पहाडी भित्री भागमा गोप्य आणविक साम्राज्य खडा गरेका थिए ।

तर, सन् १९८० को दशकमा तनाव कम भएपछि धेरै स्थलहरूलाई सानो बनाइयो वा बन्द गरियो । ती स्थलका कर्मचारीहरू नजिकैको मियानयाङमा रहेको नयाँ प्रयोगशालामा सरे । यद्यपि, पछिल्लो दुई दशकमा परिस्थिति फेरिएको छ ।

भू–स्थानिक खुफिया विशेषज्ञ रेनी बाबियार्जले स्याटेलाइट तस्बिरहरूको विश्लेषण गरेर न्युयोर्क टाइम्ससँग आफ्ना निष्कर्षहरू साझा गरेका हुन् । उनले यी परिवर्तनहरूलाई तीव्र वृद्धिको रूपमा वर्णन गरे ।

बाबियार्जले सन् २०१९ को वरिपरिदेखि चीनभरिका विभिन्न आणविक स्थलहरूमा विकासको गति बढेको उल्लेख गरे । ‘यी स्थलहरूमा जमिनमा हामीले देख्ने परिवर्तनहरू विश्वव्यापी महाशक्ति बन्ने चीनको बृहत्तर लक्ष्यसँग मेल खान्छन् । आणविक हतियारहरू त्यसको अभिन्न अंग हुन्,’ बाबियार्जले भने ।

परिचालन तत्परताको चिन्ताका बीच चीनले जनमुक्ति सेनाको रकेट फोर्सको नेतृत्वलाई हटाएको छ । सिन्ज्याङको मिसाइल क्षेत्रमा चिनियाँ मिसाइलहरूमा इन्धनको सट्टा पानी भरिएको पाइएको रिपोर्ट गरिएको थियो । चीनको सर्वोच्च वर्दीधारी सैन्य अधिकारी जनरल चाङ युक्सियाको हालैको पदच्युतलाई भ्रष्टाचार र परिचालन तत्परतासँग जोडिएको बताइएको छ ।

जितोङमा इन्जिनियरहरूले एउटा उपत्यकाको सेटिङमा नयाँ बंकरहरू र सुरक्षा पर्खालहरू निर्माण गरेका छन् । एउटा नयाँ परिसरमा व्यापक पाइपलाइनहरू छन् जसले यहाँ उच्च खतरनाक सामग्रीहरू प्रयोग गरिने संकेत गर्छ ।

यी बंकर र सुदृढ क्षेत्रहरू सम्भवतः उच्च विस्फोटक पदार्थहरूको परीक्षणका लागि प्रयोग गरिन्छन् भनी विज्ञहरू विश्वास गर्छन् । ती रासायनिक यौगिकहरूले आणविक सामग्रीलाई संकुचित गर्न र वारहेडहरूमा चेन रियाक्शन सुरु गर्न मद्दत गर्छन् ।

‘तपाईंसँग उच्च विस्फोटक पदार्थको तह हुन्छ र एकै समयमा आउने शक वेभ केन्द्रमा विस्फोट हुन्छ । यसलाई पूर्ण बनाउन ब्लास्ट परीक्षणहरू चाहिन्छ,’ हार्वर्ड विश्वविद्यालयको केनेडी स्कूल अफ गभर्मेन्टका भौतिकशास्त्री हुई चाङले बाबियार्जको विश्लेषणको समीक्षा गर्दै भने । यस स्थलमा लगभग १० वटा बास्केटबल कोर्ट जत्तिकै आकारको अण्डाकार परीक्षण क्षेत्र समावेश छ ।

अर्को उपत्यकामा रहेको दोहोरो घेरा लगाइएको सुविधा पिङतोङले पिट्स भनिने आणविक वारहेडका लागि प्लुटोनियम भरिएका कोरहरू उत्पादन गर्ने विश्वास गरिन्छ ।

यसको मुख्य संरचनामा ३६० फिट अग्लो भेन्टिलेसन स्ट्याक छ । हालैको मर्मत सम्भारमा नयाँ भेन्ट र तातो फैलाउने उपकरणहरू थपिएका छन् र मुख्य भवनको छेउमा थप निर्माण कार्य भइरहेको छ । प्रवेशद्वारको माथि चीनका राष्ट्रपति सी चिनपिङको प्रसिद्ध उपदेश ठूलो अक्षरमा लेखिएको छ, ‘आफ्नो मूल उद्देश्यप्रति इमानदार रहनुहोस् र सधैं हाम्रो लक्ष्य सम्झनुहोस् ।’ यो अन्तरिक्षबाट पनि देख्न सकिन्छ ।

बाबियार्जले पिङतोङको वास्तुकला अन्य देशहरूमा रहेका पिट उत्पादन सुविधाहरूसँग मिल्दोजुल्दो रहेको देखेका छन् । जस्तै, अमेरिकाको लस एलामोस राष्ट्रिय प्रयोगशाला ।

सिचुआनमा रहेका यी स्थलहरू प्रान्तका धेरै गोप्य आणविक केन्द्र हुन् जहाँ विस्तार र स्तरोन्नति देखिएको छ । यस निर्माणमा मियानयाङमा रहेको एक विशाल लेजर इग्निसन प्रयोगशाला पनि समावेश छ जसले वास्तविक विस्फोट बिना नै आणविक वारहेडहरूको अध्ययनलाई सहयोग गर्न सक्छ ।

पेन्टागनको पछिल्लो वार्षिक अनुमान अनुसार, सन् २०२४ को अन्त्यसम्ममा चीनको आणविक भण्डार ६०० भन्दा बढी वारहेड थियो र सन् २०३० सम्ममा १ हजार पुग्ने प्रक्षेपण गरिएको छ । यो अमेरिका र रुससँग भएको हजारौं हतियारको तुलनामा धेरै कम भए पनि वृद्धिको गतिले चिन्ता जगाएको छ ।

म्यासाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजीको सेन्टर फर न्युक्लियर सिक्योरिटी पोलिसीका सिनियर फेलो र पूर्व राज्य विभागका अधिकारी म्याथ्यु शार्पले यी विकासहरू चिन्ताजनक रहेको बताएका छन् । न्यूयोर्क टाइम्समा शार्पको भनाइ उद्धृत गरिएको छ, ‘मलाई लाग्छ, यी विषयहरूमा वास्तविक संवाद बिना यो कता जाँदैछ भन्न गाह्रो छ र त्यो मेरो लागि खतरनाक छ किनभने अब हामी चिन्ताजनक प्रवृत्तिको खराब व्याख्याका आधारमा योजना बनाउन र प्रतिक्रिया दिन बाध्य छौं ।’

यसले स्वाभाविक रूपमा अमेरिकासँगको तनाव बढाएको छ । विशेषगरी वाशिङटन र मस्को बीचको अन्तिम ठूलो द्विपक्षीय हतियार नियन्त्रण सन्धि समाप्त भएपछि आणविक हतियारहरूमा कुनै बाध्यकारी विश्वव्यापी नियमहरू बाँकी छैनन् । अमेरिकी अधिकारीहरूले भविष्यका कुनै पनि सम्झौतामा चीनलाई समावेश गर्नुपर्ने तर्क गर्छन् तर बेइजिङले कुनै चासो देखाएको छैन ।

चीनको स्तरोन्नतिका उद्देश्यहरू पनि स्पष्ट छैनन् ।स्याटेलाइट तस्बिरहरूले सीमित विवरण मात्र प्रदान गर्ने चाङले उल्लेख गरे । ‘कति वारहेडहरू उत्पादन भएका छन् भन्ने हामीलाई थाहा छैन तर हामी केवल प्लान्टको विस्तार देख्छौं,’ उनले न्युयोर्क टाइम्सलाई भने ।