भेनेजुएलाको तेल अमेरिका ल्याएर चीनलाई अप्ठ्यारोमा पार्ने ट्रम्पको योजना

एजेन्सी । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले यसअघि प्रतिबन्ध लगाइएको भेनेजुएलाको तेल अमेरिकामा आयात गर्ने योजना बनाएका छन् । यसले विश्वव्यापी ऊर्जा रणनीतिलाई उथलपुथल पार्दै पश्चिमी गोलार्धमा प्रभुत्व जमाउने ट्रम्प प्रशासनको गम्भीर महत्त्वाकांक्षालाई जोड दिएको छ ।

यो डोनरो सिद्धान्तको मुख्य निशाना चीन हुन सक्छ । १९औं शताब्दीको मोनरो सिद्धान्तलाई ट्रम्पले नयाँ स्वरूप दिएका हुन् । त्यसले अमेरिका महादेशमा वाशिङटनको प्रभावक्षेत्रलाई दाबी गरेको थियो । तर, अमेरिकी तेल कम्पनीहरू यसको शिकार बन्न सक्छन् ।

काराकासले २ अर्ब डलरसम्मको भेनेजुएलाको कच्चा तेल अमेरिका निर्यात गर्न सहमति जनाएको ट्रम्पले मंगलबार जानकारी दिए । अमेरिकाले भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मदुरोलाई अपदस्थ गरेको र उक्त दक्षिण अमेरिकी देशले आफ्नो ऊर्जा उद्योग अमेरिकी तेल कम्पनीहरूका लागि खुला गर्नुपर्ने नत्र थप सैन्य हस्तक्षेपको जोखिम मोल्नुपर्ने माग गर्न थालेको केही दिनपछि सहमति भएको हो ।

भेनेजुएलाले ३ करोड देखि ५ करोड ब्यारल प्रतिबन्धित तेल अमेरिकालाई बुझाउने ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल पोस्टमा भनेका छन् । सम्झौताको समयसीमा खुलाइएको छैन तर ढुवानी सम्भवतः चाँडै सुरु हुनेछ ।

अमेरिकाले भेनेजुएलामा देख्न चाहेको परिवर्तन ल्याउन त्यहाँको तेल बिक्री र राजस्वलाई अनिश्चितकालसम्म नियन्त्रण गर्न आवश्यक रहेको ऊर्जामन्त्री क्रिस राइटले बताए ।

ट्रम्पको योजना मुख्यतया चीनको लागि घाटाको विषय हुनेछ । उसले पोहोर भेनेजुएलाको तेल निर्यातको दैनिक करिब ४ लाख ब्यारल हिस्सा ओगटेको थियो । केप्लरको तथ्यांक अनुसार, यो कुल निर्यातको ५० प्रतिशतभन्दा बढी हो र आरओआई गणना अनुसार भेनेजुएलाको प्रतिबन्धित तेल निर्यातको करिब दुईतिहाइ हिस्सा हो ।

चीनतर्फ जाने ५ करोड ब्यारल प्रतिबन्धित भेनेजुएलाली तेललाई अन्यत्र मोडेर अमेरिकाले यसरी चीनको करिब चार महिनाको आपूर्ति र भेनेजुएलाको हालको दैनिक करिब ९ लाख ब्यारल उत्पादनको ५५ दिन बराबरको हिस्सा कब्जा गर्नेछ ।

यसका साथै ट्रम्प प्रशासनले भेनेजुएलाकी अन्तरिम राष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजलाई चीनसँगको आर्थिक सम्बन्ध तोड्न भनेको छ ।
भेनेजुएलामा चीनको स्वामित्वमा रहेको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तेल सम्पत्ति पेट्रोसिनोभेन्सा हो । त्यो भेनेजुएलाको सरकारी कम्पनी पीडीभीएसए र चाइना नेशनल पेट्रोलियम कर्पको प्रमुख संयुक्त लगानी हो । उक्त संयुक्त लगानीले ओरिनोको बेल्टमा काम गर्छ र दैनिक करिब ६५ हजार ब्यारल उत्पादन गर्छ ।

समग्रमा हेर्दा, भेनेजुएलामा ट्रम्प प्रशासनका कदमहरू धेरै फराकिलो भूराजनीतिक रणनीतिको हिस्सा भएको देखिन्छ ।

‘यो चीनका रिफाइनरीहरूमा पठाउन लागिएको तेलका ब्यारलहरूलाई अन्यत्र मोड्नुमा मात्र सीमित छैन । यसले चीन, रुस र इरानलाई भेनेजुएलामाथिको गहिरो पकडबाट बाहिर धकेल्ने राष्ट्रपति ट्रम्पको मनसायलाई संकेत गर्दछ,’ कन्सल्टेन्सी र्यापिडान इनर्जी ग्रुपका अध्यक्ष र पूर्व ह्वाइट हाउस अधिकारी बब म्याकनेलीले बताए ।

गत साताका घटनाक्रमहरू ह्वाइट हाउसले पोहोर सालको अन्त्यमा प्रकाशित गरेको राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीति दस्तावेजसँग मेल खान्छन् । यसले प्रतिस्पर्धीहरूलाई बाहिर निकालेर र ऊर्जा तथा आपूर्ति श्रृंखलामा अमेरिकी नियन्त्रण पुनः स्थापित गर्दै पश्चिमी गोलार्धमा अमेरिकी प्रभुत्वलाई बलियो बनाउन आह्वान गरेको थियो ।

डोनरो सिद्धान्तले पूर्व अमेरिकी राष्ट्रपति जेम्स मोनरोको विदेशनीतिलाई सम्झाउँछ । त्यसले सन् १८२३ मा अमेरिका महादेश अब उप्रान्त युरोपेली शक्तिहरूद्वारा भविष्यको औपनिवेशीकरणका लागि खुला नरहेको घोषणा गरेको थियो ।

डेनमार्कको हिस्सा रहेको र स्वायत्त शासन भएको आर्कटिक टापु ग्रीनल्यान्डलाई कब्जा गर्ने ट्रम्प प्रशासनको धम्की पनि त्यही महत्त्वाकांक्षासँग मिल्दोजुल्दो छ ।

ट्रम्पका शब्द र कार्यहरूले ह्वाइट हाउसको राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिलाई अझ गम्भीरतापूर्वक र शाब्दिक रूपमा लिन सुरु गर्नुपर्ने सुझाव लगानीकर्ताहरूलाई दिन्छ ।

मदुरोको पक्राउको घोषणापछि शनिबार पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले पश्चिमी गोलार्धमा अमेरिकी प्रभुत्वमाथि फेरि कहिल्यै प्रश्न नउठाइने बताए ।

भेनेजुएलामा अमेरिकाले चालेका कदमहरूले अमेरिकी कम्पनीहरू विशेषगरी तेल कम्पनीहरूलाई धेरै कठिन अवस्थामा पुर्याएको छ ।

एक्सन मोबिल वा सेभरन जस्ता अमेरिकी कम्पनीहरूले पहिले चिनियाँ वा रुसी कम्पनीहरूको स्वामित्वमा रहेका सम्पत्तिमा लगानी गर्न भेनेजुएला सरकारसँग सम्झौता गरेमा उनीहरूले भविष्यमा कानुनी चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ ।

ट्रम्पको एकपक्षीय कदमले चीनबाट प्रतिशोध निम्त्याउन सक्छ । त्यसले अमेरिकी कम्पनीहरूको विदेशी सम्पत्तिलाई जोखिममा पार्न सक्छ ।

अमेरिकाका प्रमुख तेल कम्पनीले चिनियाँहरूसँग संयुक्त स्वामित्वमा थुप्रै प्रशोधन केन्द्र सञ्चालन गरिरहेका छन् । उदाहरणका लागि, दक्षिणी चीनमा एउटा विशाल पेट्रोकेमिकल प्लान्ट एक्सनको पूर्ण स्वामित्वमा छ र उसैले सञ्चालन गर्दछ । त्यसले १० अर्ब डलरको लगानीका साथ गत वर्षदेखि सञ्चालन सुरु गरेको थियो ।

त्यसैगरी, सेभरनको चीनमा अपस्ट्रिम संयुक्त लगानीहरूका साथै इन्धन र लुब्रिकेन्ट्समा डाउनस्ट्रिम सञ्चालनमा हिस्सा छ । दुवै कम्पनीले चिनियाँ खरीददारहरूसँग ठूलो मात्रामा तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) आपूर्ति सम्झौताहरू पनि गरेको छ ।

निस्सन्देह, यो जोखिम चीनभन्दा बाहिर पनि फैलिएको छ । अमेरिकी फर्महरू सञ्चालनमा रहेका अन्य क्षेत्रका सरकारहरू अमेरिकी कम्पनीहरूसँग काम गर्न अझ बढी सतर्क हुन सक्छन् । ती कम्पनीहरूलाई बढ्दो रूपमा राज्यको वास्तविक अंगको रूपमा हेरिने सम्भावना छ ।

अमेरिकाका राष्ट्रपतिले अन्तर्राष्ट्रिय नियम र परम्पराहरूलाई बेवास्ता गर्दा खासै बेफाइदा नदेख्न सक्छन् तर अमेरिकी कम्पनीहरूले अन्ततः यसको मूल्य चुकाउनु पर्ने हुन सक्छ ।