भारतसँग १६४ र पाकिस्तानसँग १७० परमाणु हतियार, सैन्य तागतमा को कति शक्तिशाली ?

एजेन्सी । भारत र पाकिस्तान बीच अघोषित युद्ध सुरु भएको छ ।

जम्मु–कश्मीरको पहलगाममा चरमपन्थी आक्रमणमा २६ जनाको हत्या भएको दुई सातापछि भारतले मंगलबार मध्यराति पाकिस्तानका विभिन्न स्थानमा मिसाइल आक्रमण गरेको छ । पाकिस्तानले त्यसको जवाफ दिएको जनाएको छ ।

अपरेशन सिन्दुर नाम दिएर भारतले पाकिस्तानको ९ स्थानमा मिसाइल आक्रमण गरेको छ ।

पाकिस्तानले भारतको आक्रमणमा परेर आठ पाकिस्तानी नागरिको मृत्यु भएको र ३५ जना घाइते भएको जनाएको छ ।

भारत-पाकिस्तान युद्धमा अहिलेसम्म के के भयो?

भारतीय सेनाका एक प्रवक्ताका अनुसार कश्मीरमा पाकिस्तानी सेनाको आक्रमणमा परि तीन भारतीयको मृत्यु भएको छ ।
पाकिस्तानले भारतका पाँच वटा लडाकु विमान र एक ड्रोन खसालेको दाबी गरेको छ । पाकिस्तानकाअनुसार तीनवटा राफाल, एक मिग–२९, एक सुखोई–३० विमान र एक हेरोन ड्रोन खसालिएका हुन् ।

यस्तो छ घटनाक्रम

२६ जनाको हत्या हुने गरि भएको आतंकवादी आक्रमणको भोलिपल्ट भारतले पाकिस्तानविरुद्ध धेरै निर्णयहरू गर्‍यो भने त्यसको जवाफमा अर्को दिन पाकिस्तानले पनि थुप्रै निर्णयहरू गरेको थियो ।

यस्तो अवस्थामा प्रश्न उठ्छ कि यी निर्णयहरूपछि दुबै देश अगाडि बढ्नेछन् कि पछाडि फर्कने सम्भावना बाँकी छ ?

पाकिस्तानले सिन्धु जल सन्धि निलम्बन गर्ने भारतको निर्णयलाई धेरै गम्भीरतासाथ लिइरहेको छ । भारत यदि यस निलम्बनमार्फत पानी पूरै रोक्न सफल भयो भने पाकिस्तानको लागि धेरै कठिन स्थिति बन्न सक्छ ।

पाकिस्तानले भारतमाथि शनिबार पाकिस्तानी अधिकारीहरूलाई जानकारी नदिई अचानक झेलम नदीमा पानी छोडेको आरोप लगाएको छ।

भारत-पाकिस्तानबीच युद्ध सुरु: ५ भारतीय लडाकु विमान खसालेको पाकिस्तानको दाबी, ११ जनाको मृत्यु

डुन्या न्यूजको एक रिपोर्टअनुसार, पाकिस्तानअधिकृत कश्मीरको मुजफ्फराबाद नजिकै झेलम नदीमा पानीको सतह अचानक बढेको देखिएको थियो, र यसको लागि भारतलाई दोषी ठहराइएको छ।

पाकिस्तानी पत्रकार र विश्लेषकहरू यदि भारतले पानी रोकेको खण्डमा त्यो एक किसिमले युद्ध घोषणा हुने बताएका थिए ।

भारतले अहिलेसम्म पहिलो प्रयोग नगर्ने परमाणु नीति मान्दै आएको छ । तर सन् २०१९ अगस्टमा भारतका तत्कालीन रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले भनेका थिए, ‘अहिलेसम्म हाम्रो नीति पहिलो प्रयोग नगर्ने नै हो, तर भविष्यमा परिस्थिति अनुसार नीति परिवर्तन हुन सक्छ ।’

यसअघि २०१६ मा भारतका तत्कालीन रक्षामन्त्री मनोहर पर्रिकरले पनि भारत सधैं ‘पहिले प्रयोग नगर्ने’ नीतिमा बाँधिन नसक्ने बताएका थिए ।

भारतका धेरै रक्षा विश्लेषकहरूले पनि पहिले प्रयोग नगर्ने नीतिको आलोचना गर्दै आएका छन् ।

पाकिस्तानको लागि सिन्धु जल सन्धिको पानी र कराची बन्दरगाह दुबै उसको लागि जीवनरेखा (लाइफलाइन) जस्तै छन् । त्यसैले भारतसँग तनाव बढ्दा पाकिस्तान यी दुई कुरालाई सबैभन्दा बढी गम्भीरतासाथ लिन्छ ।

१९७१ भन्दा फरक परिणाम

भारतका लागि पाकिस्तानका पूर्व उच्चायुक्त अब्दुल बासित अहिलेको पाकिस्तान १९७१ को जस्तो छैन र अहिले युद्धको नतिजा फरक हुन सक्ने बताउँछन् ।

राहुल बेदीले भने, ‘पाकिस्तान १९७१ जस्तो छैन र भारत पनि छैन । तर यो सत्य हो कि १९७१ मा भारतलाई जुन स्तरको फाइदा थियो, अहिले त्यो हुँदैन । यसको मुख्य कारण दुबै देशसँग अहिले परमाणु हतियार छन् । अहिलेको अवस्था हेर्दा मलाई डर लाग्छ, तर एउटा कुरा आश्वस्त बनाउँछ – मलाई लाग्छ, चीन र रूसले युद्ध हुन दिने छैनन् । रूस भारतसँग हुनेछ र चीन पाकिस्तानसँग । तर यी दुबै देश आपसमा लड्ने छैनन् । त्यसैले दुबै देशले भारत र पाकिस्तानबीच युद्ध हुन नदिने प्रयास गर्नेछन् ।’

पाकिस्तानले भारतविरुद्ध आफ्नो हवाई क्षेत्रको प्रयोगमा पनि रोक लगाएको छ ।

विश्वका शीर्ष नेताहरुले संयमता कायम गर्न भारत र पाकिस्तानलाई आग्रह गर्दै आएका छन्।

सैन्य शक्तिमा को बलियो ?

भारत र पाकिस्तानको सैन्य शक्ति तुलना गर्दा, सामान्यतया भारतलाई बढी बलियो मानिन्छ। यद्यपि दुबै देशहरूको सैन्य शक्ति आफ्नै विशेषतामा आधारित छ र केही क्षेत्रहरूमा समान शक्तिमा छन् । यहाँ भारत र पाकिस्तानको सैन्य शक्तिको तुलनात्मक विश्लेषण गरिएको छ:

सक्रिय र रिजर्भ जनशक्ति
भारतको सक्रिय सैनिक संख्या १४ लाख ५५ हजार ५५० छ भने पाकिस्तानको सक्रिय सैनिक संख्या ६ लाख ५४ हजार छ । भारतको रिजर्भ सेना ११ लाख ५५ हजार जनाको छ । जबकि पाकिस्तानको रिजर्व ५ लाख ५० हजार छ ।

रक्षा बजेट
भारतको रक्षा बजेट २०२४–२५ मा करिब ७४ अर्ब डलर रहेको छ जुन विश्वको तेस्रो ठूलो रक्षा बजेट हो । पाकिस्तानको रक्षा बजेट भने १०.३ अर्ब डलर आसपास रहेको छ ।

हवाई शक्ति
भारतको हवाई शक्ति २ हजार ३६९ विमानहरूको साथमा बलियो छ । यसमा राफाल जेट्स र एस- ४०० वायु रक्षा प्रणाली जस्ता अत्याधुनिक प्रविधिहरू समावेश छन् । पाकिस्तानको हवाई शक्ति १ हजार ४१३ विमानहरूको साथमा रहेको छ । जसमा मुख्यतः चीन र अमेरिकाबाट प्राप्त विमानहरू छन् ।

स्थल सेना
भारतसँग ४ हजार ६१४ ट्याङ्क र १ लाख ५१ हजार २४८ बख्तरबन्द सवारीहरू छन् । पाकिस्तानसँग ३ हजार ७४२ ट्याङ्क र ५२ हजार बख्तरबन्द सवारीहरू छन् । यसबाट भारतको स्थल सेना बलियो देखिन्छ ।

नौसेना शक्ति
भारतको नौसेना २९० जहाजहरूमा आधारित छ । जसमा विमानवाहक पोत र परमाणु पनडुब्बीहरू पनि समावेश छन् । पाकिस्तानको नौसेना भने १४८ जहाजहरूको साथमा रहेको छ ।

परमाणु हतियार
भारतसँग १६४ परमाणु वारहेड्स छन् । जबकि पाकिस्तानसँग १७० परमाणु वारहेड्स छन् । यी परमाणु हतियारहरूको अस्तित्वले दुवै देशको सैन्य रणनीतिमा महत्त्वपूर्ण स्थान राख्दछ ।

एजेन्सीहरुको सहयोगमा