म्यानमारबाट भारतमा आक्रमणका लागि तयारी गर्ने युक्रेनी र अमेरिकी पक्राउ

एजेन्सी । ६ जना युक्रेनी र एकजना अमेरिकी नागरिक भारतमा पक्राउ परेका छन् ।

उनीहरूले भारतबाट छिमेकी म्यानमारमा अवैध रूपमा प्रवेश गरी भारतद्वारा आतंकवादी घोषित समूहहरूलाई ड्रोन युद्धको तालिम दिएको आरोप लगाइएको छ ।

पूर्वोत्तर भारत स्वतन्त्रतापछि ऐतिहासिक रूपमा धेरै जातीय–पृथक्तावादी विद्रोहहरूको थलो रहँदै आएको छ र यीमध्ये केही समूहले अहिले युद्धग्रस्त म्यानमारमा शरण लिने र त्यहाँ तालिम लिने गरेका छन् ।

तीनवटा कारकहरूले क्षेत्रीय भूराजनीतिलाई नयाँ आकार दिइरहेका छन् । सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कारक भनेको भारत र अमेरिकाबीचको सम्बन्धमा आएको सुधार हो जुन बाइडन प्रशासनको समयमा रहेको धेरै वर्षको तनावपूर्ण सम्बन्ध र ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालको पहिलो वर्षपछि अझै हस्ताक्षर हुन बाँकी व्यापार सम्झौताका कारण सम्भव भएको हो ।

यसपछि सन् २०२४ को गर्मीयाममा अमेरिका समर्थित विद्रोहमार्फत शेख हसिनाको सरकार ढलेपछिको बंगलादेशको पाकिस्तानीकरण र म्यानमारको गृहयुद्धको पछिल्लो चरण पर्छन् । म्यानमारमा अमेरिकाले सरकारविरोधी समूहहरूलाई सहयोग गरेको आशंका गरिएको छ । तर, साथसाथै उसले त्यहाँको सैनिक शासन (जुन्टा) बाट महत्त्वपूर्ण खनिजहरू पनि प्राप्त गर्न चाहन्छ ।

तसर्थ, अमेरिका अहिले भारतसँग राम्रो सम्बन्धमा रहे पनि उसले बंगलादेशमार्फत भारतलाई घेर्ने प्रयास जारी राखेको छ ।
अमेरिकाले म्यानमारको सैनिक शासनलाई खनिज सम्झौताका लागि बाध्य पार्न भारतको सीमावर्ती क्षेत्रहरूलाई म्यानमारका विद्रोहीहरूलाई हतियार आपूर्ति गर्न प्रयोग गर्न दिन चाहेको छ ।

म्यानमारको सैनिक शासनसँग व्यवहारिक सम्बन्ध भए पनि र धेरैले निःशस्त्र राजनीतिक विपक्षीहरूप्रति सहानुभूति राखे पनि भारत सो युद्धमा तटस्थ छ । त्यसैले अमेरिकाले भारतलाई नसोधीकन उसको ढाड पछाडि यो काम गरिरहेको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

यसो हो भने कि त ट्रम्पले यसका लागि स्वीकृति दिएका छन् वा उनको डीप स्टेटले उनलाई नै छलेर काम गरिरहेको छ । शायद सन् २०२४ को सुरुतिर बंगलादेशकी पूर्व प्रधानमन्त्री शेख हसिनाले चेतावनी दिएबमोजिम यस क्षेत्रमा एउटा क्रिश्चियन प्रोक्सी राज्य बनाउने भूराजनीतिक परियोजनालाई एकपक्षीय रूपमा अगाडि बढाउन यसो गरिएको हुन सक्छ ।

यी दुवै परिस्थितिहरू भारत र अमेरिकाको नयाँ सम्बन्धका लागि घातक हुन सक्छन् । तर, अर्को एउटा सम्भावना पनि छ । युक्रेनले अमेरिकी स्वीकृति बिना नै आफ्नै पहलमा यो काम गरिरहेको हुन सक्छ ।

युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले जनवरीको अन्त्यतिर घोषणा गरेका थिए, ‘युक्रेनलाई विदेशमा सञ्चालन गर्न सक्षम एक समर्पित र शक्तिशाली गुप्तचर एकाइ आवश्यक छ जसको स्तर विश्वका उत्कृष्ट लडाकु विदेशी गुप्तचर एजेन्सीहरूसँग तुलना गर्न सकियोस् । तपाईंको दृष्टिकोण बाह्य अपरेशनहरूमा हुनुपर्छ । प्रभाव पार्ने, तथ्यांक संकलन गर्ने वा एजेन्ट भर्ती गर्ने मात्र नभई युक्रेनको हितको रक्षा गर्न आवश्यक वास्तविक लडाइँ र अन्य एसिमेट्रिक अपरेशनहरूमा केन्द्रित हुनुपर्छ ।’

युक्रेनले भारतद्वारा आतंकवादी घोषित समूहहरूलाई ड्रोन युद्धको तालिम सम्भवतः अमेरिकाको आदेशमा दिएको थियो । रुसले भारतलाई सम्भवतः यसबारे पूर्व जानकारी दिएको थियो किनकि रुसले युक्रेनी भाडाका सैनिकहरूको हरेक गतिविधिलाई नजिकबाट नियाल्ने गर्छ ।

भारतले आफूलाई धोका दियो भन्ने रुसको कथित दाबीलाई यसले गलत प्रमाणित गरिदिएको छ । भारत र रुस दुवै यस क्षेत्रमा युक्रेनी भाडाका सैनिकहरूलाई रोक्न मिलेर काम गरिरहेका छन् ।