भारतको कृषकहरूका लागि उपयोगी एआई परियोजना भोलिबाट सुरु

एजेन्सी । भारतको केन्द्र सरकारले मंगलबार भारत–विस्तार (भर्चुअल्ली इन्टिग्रेटेड सिसटम टु एक्सेस एग्रिकल्चरल रिसोर्सेस) को शुभारम्भ गर्नेछ ।

यो एक एआई (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) मा आधारित बहुभाषिक उपकरण हो जसलाई किसानहरूले मोबाइल वा सामान्य फोन कलमार्फत आफ्नै भाषामा जानकारी प्राप्त गर्न सक्ने गरी डिजाइन गरिएको छ ।

यस उपकरणले बाली योजना, खेतीका अभ्यास र कीरा नियन्त्रणका प्याकेजहरू, मौसमको पूर्वानुमान, बजार, सरकारी योजनाका जानकारी, योग्यता, निवेदन र गुनासो सम्बोधनका विषयमा मार्गदर्शन प्रदान गर्नेछ ।

स्रोतका अनुसार, केन्द्रीय कृषि मन्त्री शिवराज सिंह चौहान र राजस्थानका मुख्यमन्त्री भजनलाल शर्माले जयपुरमा भारत–विस्तारको शुभारम्भ गर्नेछन्। स्रोतले जनाएअनुसार, भारत–विस्तार चौबीसै घण्टा डिजिटल कृषि विशेषज्ञका रूपमा दुई तरिकाले उपलब्ध हुनेछ र भारत–विस्तारभित्र रहेको कुराकानी गर्ने एआई सहायकको नाम भारती राखिएको छ । किसानहरूले १५५२६१ डायल गरेर यस सेवामा पहुँच प्राप्त गर्न सक्नेछन् ।

स्रोतका अनुसार, भारत–विस्तारको सुरुवातपछि किसानहरूले पीएम–किसान, पीएम फसल बिमा योजना, सोयल हेल्थ कार्ड, परिमार्जित ब्याज अनुदान योजना, कृषि यान्त्रिकीकरण उप–मिसन, प्रति थोपा धेरै बाली, पीएम कृषि सिँचाइ योजना, पीएम अन्नदाता आय संरक्षण अभियान, कृषि पूर्वाधार कोष र किसान क्रेडिट कार्ड लगायत १० वटा प्रमुख केन्द्रीय योजनाहरूका बारेमा जानकारी प्राप्त गर्न सक्नेछन् । यसका साथै उनीहरूले मौसम र कीराको प्रकोपबारे पनि अलर्ट प्राप्त गर्न सक्नेछन् ।

भारतकी अर्थमन्त्री निर्मला सीतारमणले आफ्नो केन्द्रीय बजेट २०२६–२७ मा भारत–विस्तारको घोषणा गरेकी थिइन् । ‘म भारत–विस्तार सुरु गर्ने प्रस्ताव गर्छु । यो एक बहुभाषिक एआई उपकरण हो जसले एग्रीस्ट्याक पोर्टलहरू र खेतीपातीका अभ्याससम्बन्धी आईसीआर प्याकेजलाई एआई प्रणालीसँग एकीकृत गर्नेछ । यसले कृषि उत्पादकत्व बढाउनेछ, किसानहरूलाई राम्रो निर्णय लिन सक्षम बनाउनेछ र अनुकूलित सल्लाहकार सहयोग प्रदान गरेर जोखिम कम गर्नेछ,’ फेब्रुअरी १ मा आफ्नो लगातार ९औं बजेट प्रस्तुत गर्दै सीतारमणले घोषणा गरेकी थिइन् ।

उनले आगामी आर्थिक वर्ष (२०२६–२७) मा भारत–विस्तारका लागि १५० करोड भारु विनियोजन गरेकी छन् ।

‘भारत–विस्तारले किसानहरूलाई आफ्नै भाषामा बाली योजना, खेतीका अभ्यास र कीरा नियन्त्रण, मौसम पूर्वानुमान, बजार र योजनासम्बन्धी जानकारी, योग्यता, आवेदन र गुनासो निवारणका बारेमा जानकारी प्रदान गर्नेछ । भारत–विस्तारको पहिलो संस्करण हिन्दी र अंग्रेजीमा सुरु गरिनेछ र बिस्तारै यो क्षेत्रीय भाषाहरूमा प्रतिक्रिया दिन सक्षम हुनेछ,’ एक स्रोतले दी इन्डियन एक्सप्रेसलाई बतायो ।

‘भारत–विस्तार एउटा एप मात्र होइन, बरु यो राज्यको स्वायत्ततालाई जोगाउँदै केन्द्रीय र राज्य प्रणालीहरूलाई जोड्ने एक राष्ट्रिय डिजिटल मेरुदण्ड हो । यो गैर–नाफामूलक संस्थाहरू, एआई स्टार्टअपहरू, प्रविधि कम्पनीहरू र एआई सेन्टर अफ एक्सीलेन्ससँगको सहकार्यमा विकसित हुनेछ । यसले इन्डिया एआई मिसन र भाषिनी लगायत राष्ट्रिय एआई पारिस्थितिकी प्रणालीको फाइदा उठाउनेछ,’ स्रोतले भन्यो ।

‘भारत–विस्तार अन्तरक्रियात्मक छ । किसानहरूले दिने प्रतिक्रियाहरू पुनः सरकारी प्रणालीमा जानेछन् । यसले प्रमाणमा आधारित नीति निर्माण र अनुसन्धानको प्राथमिकीकरणमा मद्दत पुग्नेछ,’ स्रोतले थप्यो ।