शून्यबाट विश्व फुटबलको मञ्चसम्म: केप भार्डेको अविश्वसनीय उदय र भोजिन्हाको प्रेरणादायी यात्रा

एजेन्सी । अफ्रिकी महादेशको पश्चिमी किनारबाट करिब ६०० किलोमिटर टाढा एटलान्टिक महासागरमा अवस्थित सानो टापु राष्ट्र केप भार्डे (काबो भेर्दे) आज विश्व फुटबलमा एउटा प्रेरणाको नाम बनेको छ ।

करिब पाँच लाख जनसंख्या भएको यो देशसँग न त अफ्रिकाका ठूला राष्ट्रहरूजस्तो विशाल खेल संरचना थियो, न आर्थिक शक्ति, न त अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा लामो इतिहास । तर आज त्यही राष्ट्रले अफ्रिकाका शक्तिशाली टोलीहरूसँग बराबरी प्रतिस्पर्धा गर्दै विश्व फुटबलको सम्मान कमाएको छ ।

यस यात्राको अर्को महत्त्वपूर्ण पात्र हुन् गोलरक्षक भोजिन्हा । दुई दशकभन्दा बढी समय राष्ट्रिय टोलीको गोलपोस्ट सम्हालेका भोजिन्हाले केवल गोल बचाएका मात्र छैनन्, एउटा सानो राष्ट्रको आत्मविश्वास पनि जोगाएका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले केप भार्डेको सफलतालाई अफ्रिकी फुटबलको सबैभन्दा प्रेरणादायी कथामध्ये एक मानेका छन्।

शून्यबाट सुरु भएको यात्रा, जसले अफ्रिकालाई चकित बनायो

सन् १९७५ मा पोर्चुगलबाट स्वतन्त्र भएपछि केप भार्डेले राष्ट्र निर्माणसँगै खेलकुद विकासको यात्रा पनि सुरु गर्‍यो । त्यतिबेला देशमा व्यवस्थित फुटबल मैदान थिएनन्, व्यावसायिक क्लबहरू थिएनन् र राष्ट्रिय टोलीले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा उल्लेखनीय उपस्थिति जनाउन सकेको थिएन । अधिकांश खेलाडीले स्थानीय स्तरमै खेल्थे र राष्ट्रिय टोलीको अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव पनि निकै सीमित थियो ।

तर एउटा कुरा केप भार्डेको पक्षमा थियो- युरोपमा बसोबास गर्ने ठूलो केप भार्डेली समुदाय । पोर्चुगल, फ्रान्स, नेदरल्यान्ड्स, बेल्जियम, लक्जेम्बर्ग र इटालीमा हजारौं केप भार्डेली परिवार बसोबास गरिरहेका थिए । उनीहरूका सन्तान युरोपकै उत्कृष्ट एकेडेमीमा फुटबल सिकिरहेका थिए ।

केप भार्डे फुटबल महासंघले यही सम्भावनालाई अवसरमा बदल्यो । युरोपेली क्लबहरूमा खेलिरहेका केप भार्डेली मूलका खेलाडीलाई राष्ट्रिय टोलीमा ल्याउने अभियान सुरु भयो । यसले राष्ट्रिय टोलीको गुणस्तर एकाएक बढायो । उनीहरूले युरोपेली फुटबलको अनुभव, व्यावसायिक अनुशासन र उच्चस्तरीय प्रशिक्षण राष्ट्रिय टोलीमा भित्र्याए ।

यसबीच स्थानीय स्तरमा पनि युवा खेलाडी उत्पादन गर्ने प्रयास तीव्र बनाइयो । प्रशिक्षक छनोट, खेलाडी व्यवस्थापन, फिटनेस, ट्याक्टिकल अनुशासन र टोली संस्कृतिमा विशेष ध्यान दिइयो । सीमित स्रोतलाई योजनाबद्ध रूपमा उपयोग गर्ने नीति अपनाइयो ।

यसको परिणाम धेरै समय कुर्नुपरेन । सन् २०१३ मा केप भार्डे पहिलो पटक अफ्रिका कप अफ नेसन्समा छनोट भयो ।

अधिकांश फुटबल विश्लेषकले उनीहरूलाई समूह चरणबाटै बाहिरिने टोली मानेका थिए । तर केप भार्डेले सबै अनुमान गलत साबित गर्‍यो । टोली क्वार्टरफाइनलसम्म पुग्यो र अफ्रिकी फुटबलमा नयाँ शक्ति जन्मिएको संकेत दियो ।

त्यसपछि केप भार्डे कुनै संयोगको टोली रहेन । उसले लगातार अफ्रिका कप अफ नेसन्समा प्रतिस्पर्धात्मक प्रदर्शन गर्‍यो ।अफ्रिकाका घाना, क्यामरुन, नाइजेरिया, दक्षिण अफ्रिका, बुर्किना फासो तथा अन्य स्थापित टोलीविरुद्ध पनि आत्मविश्वासका साथ खेल्न थाल्यो ।

भोजिन्हा : गोलपोस्टमा उभिएको एउटा राष्ट्रको आत्मविश्वास

यदि केप भार्डेको सफलताको एउटा अनुहार छ भने त्यो भोजिन्हा हुन् । उनको पूरा नाम जोसिमार जोजे एभोरा डियास भए पनि विश्व फुटबलले उनलाई ‘भोजिन्हा’ कै नामले चिन्छ ।

सन् १९८६ मा जन्मिएका भोजिन्हाले घरेलु फुटबलबाट यात्रा सुरु गरे । आर्थिक रूपमा सम्पन्न क्लबमा खेल्ने अवसर कम पाए पनि उनले आफ्नो करियर निरन्तर अघि बढाए । पछि उनी पोर्चुगल तथा अन्य युरोपेली क्लबमा पुगे र त्यही अनुभव राष्ट्रिय टोलीमा उपयोग गरे ।

सन् २०१२ यता उनी राष्ट्रिय टोलीका पहिलो रोजाइका गोलरक्षक बने । उनी केवल उत्कृष्ट बचाउ गर्ने खेलाडी मात्र होइनन्, ड्रेसिङ रुमका प्रमुख पनि हुन् । कठिन परिस्थितिमा टोलीलाई मानसिक रूपमा बलियो बनाउने जिम्मेवारी पनि उनले नै वहन गर्दै आएका छन् ।

अफ्रिका कप अफ नेसन्सका धेरै खेलमा उनले निर्णायक बचाउ गरे । विशेषगरी पेनाल्टी रोक्ने क्षमता, क्रस बल नियन्त्रण गर्ने कला र दबाबमा पनि शान्त रहने स्वभावले उनलाई अफ्रिकाका भरपर्दा गोलरक्षकहरूमध्ये एक बनाएको छ ।

फिफासँगको अन्तर्वार्तामा भोजिन्हाले भनेका थिए, ‘हामीसँग अरू राष्ट्रजस्तो ठूलो जनसंख्या छैन । हामीसँग विशाल पूर्वाधार पनि छैन । तर हामीसँग एउटा कुरा छ—देशका लागि ज्यान दिएर खेल्ने भावना ।’

उनको यही सोचले राष्ट्रिय टोलीमा पनि गहिरो प्रभाव पारेको छ । युवा खेलाडीहरू उनलाई केवल गोलरक्षक होइन, प्रेरणाको स्रोत मान्छन् ।

भोजिन्हाको अर्को विशेषता भनेको निरन्तरता हो । धेरै खेलाडी उमेर बढेसँगै राष्ट्रिय टोलीबाट टाढिन्छन् । तर उनले आफ्नो फिटनेस, अनुशासन र प्रदर्शनलाई निरन्तर कायम राखे । यही कारण उनी दुई दशकसम्म राष्ट्रिय टोलीका मुख्य खेलाडी बने।

विश्वलाई दिएको सन्देश : सपना ठूलो हुन जनसंख्या ठूलो हुनुपर्दैन

विश्व फुटबलमा प्रायः ब्राजिल, अर्जेन्टिना, जर्मनी, फ्रान्स, स्पेन वा इंग्ल्यान्डजस्ता ठूला राष्ट्रहरूको चर्चा हुन्छ। तर केप भार्डेले एउटा सानो राष्ट्रले पनि योजनाबद्ध विकास, अनुशासन र आत्मविश्वासका आधारमा विश्व फुटबलमा सम्मान कमाउन सक्ने प्रमाण दिएको छ ।

रोयटर्सका अनुसार केप भार्डेका खेलाडीहरू आफूलाई कुनै पनि ठूलो टोलीभन्दा कमजोर मान्दैनन्। उनीहरूको विश्वास छ—खेल मैदानमा इतिहासले होइन, प्रदर्शनले जित निर्धारण गर्छ ।

त्यही आत्मविश्वासका कारण केप भार्डेले पछिल्ला वर्षहरूमा अफ्रिकी फुटबलका स्थापित राष्ट्रहरूलाई चुनौती दिइरहेको छ।