इरान युद्धको तीन महिना : तेलको मूल्यमा वृद्धि र एआईको सहारामा विश्व बजार

एजेन्सी । इरान युद्ध सुरु भएको तीन महिना बितिसक्दा पनि तेलको लगातार उच्च मूल्यले नीति निर्माताहरूलाई पुनः महँगीको डरले सताइरहेको छ ।

कतिपय एसियाली देशहरूका लागि अमेरिकी डलरको तुलनामा कमजोर बन्दै गएको आफ्नै मुद्रा टाउको दुखाइको विषय बनेको छ ।

तर, यस द्वन्द्वले केही सम्पत्तिहरू, विशेष गरी तेल र सुरक्षित लगानीको रूपमा अमेरिकी डलरको साख, लाई भने थप बलियो बनाएको छ । तेलको मूल्यमा देखिएको करिब ४० प्रतिशतको वृद्धिसँगै महँगी र ब्याजदरको भविष्यको अनुमानलाई विश्वभर नै उथलपुथल पारिदिएको छ ।

हाल भौतिक बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारल १०० डलरभन्दा माथि छ र अप्रिलको सुरुतिर यो युद्धपूर्वको तुलनामा झण्डै दोब्बर पुगेको थियो । प्रमुख अर्थतन्त्रहरूले आफ्नो रणनीतिक भण्डारबाट कीर्तिमानी ४० करोड ब्यारल तेल बजारमा पठाए पनि विश्वव्यापी ऊर्जा प्रणालीमा दबाब झन् बढ्दै गएको छ ।

विश्व सेयर बजारले भने अहिलेसम्म यस संकटलाई केही हदसम्म झेल्न सफल भएको छ । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रतिको नयाँ उत्साह र बृहत्तर शान्ति सम्झौताको आशाले युद्धको नकारात्मक प्रभावलाई केही हदसम्म ओझेलमा पारिदिएको छ ।

अमेरिकी सेयर बजार र दक्षिण कोरियाको कोस्पी कीर्तिमानी उच्च बिन्दुमा पुगेका छन् भने युरोपेली सेयरहरू पनि ऐतिहासिक उचाइको नजिक पुगेका छन् । बुधबार मात्रै दक्षिण कोरियाली चिप निर्माता एसके हाइनिक्सको बजार मूल्य पहिलोपटक १० खर्ब डलर नाघेको छ ।

यससँगै यो कम्पनी आफ्ना प्रतिस्पर्धी सामसङ इलेक्ट्रोनिक्स र माइक्रोन टेक्नोलोजीसँगै १० खर्ब डलरको क्लबमा सामेल भएको छ । तर, सबै क्षेत्रले नाफा भने कमाउन सकेका छैनन् ।

विश्वव्यापी उडानहरूमा आएको अवरोधका कारण एयरलाइन्स कम्पनीहरूको सेयर ६ प्रतिशतले घटेको छ भने महँगीले उपभोक्ताको खर्च गर्ने क्षमता घटाउन सक्ने डरले विलासी वस्तुहरूको बजार १० प्रतिशतले ओरालो लागेको छ ।

लगानीकर्ताहरूले अनिश्चितताको समयमा सुरक्षित विकल्प रोज्दा अमेरिकी डलर पनि यो अवधिमा विजेता बनेको छ । युद्ध सुरु भएदेखि डलरले अन्य प्रमुख मुद्राहरूको तुलनामा १.५ प्रतिशतको बढोत्तरी हासिल गरेको छ जसले परम्परागत रूपमा सुरक्षित मानिने स्विस फ्य्रांक र जापानी येनलाई समेत पछि पारेको छ ।

अमेरिकी ट्रेजरीको ब्याजदरमा भएको वृद्धिले पनि डलरको आकर्षण बढाएको छ यद्यपि द्वन्द्व अन्त्य भएपछि डलर पुनः कमजोर हुन सक्ने कतिपय विश्लेषकहरूको अनुमान छ । रसेल इन्भेस्टमेन्टका अनुसार, अहिले डलर तटस्थ देखिए पनि मध्यम अवधिमा यो केही कमजोर हुन सक्छ ।

तर, हाललाई द्वन्द्वको अनिश्चितताका बीच डलरले आफ्नो वर्चस्व कायम राखेको छ ।

एसियाली मुद्राहरूका लागि भने यो युद्ध निकै पीडादायी साबित भएको छ । हाल बन्द गरिएको हर्मुज जलयोजकबाट पठाइने तेलको करिब ८० प्रतिशत हिस्सा एसियाले खरिद गर्ने गर्थ्यो र अहिले उपलब्ध इन्धन पनि पहिलेभन्दा निकै महँगो भएको छ ।

यसले गर्दा एसियाको आर्थिक वृद्धिमा धक्का लागेको छ र यहाँका मुद्राहरूको प्रदर्शन कमजोर देखिएको छ । भारतीय रुपैयाँ, इन्डोनेसियाली रुपैयाँ र फिलिपिन्सको पेसो डलरको तुलनामा ऐतिहासिक न्यून बिन्दुमा पुगेका छन् ।

स्थिति सम्हाल्न र मूल्य गिरावट रोक्न कतिपय देशहरूले ब्याजदर बढाएका छन् भने कतिपयले आफ्नो विदेशी विनिमय सञ्चिति प्रयोग गरिरहेका छन् । श्रीलंकाले त मंगलबार अचानक ब्याजदरमा १०० आधार बिन्दुको वृद्धि गरेर बजारलाई चकित पारिदिएको छ ।

एसियामा चिनियाँ युआन मात्र केही हदसम्म स्थिर देखिएको छ जसलाई चीनको आफ्नै आन्तरिक ऊर्जा भण्डारले मद्दत पुर्याएको छ । समग्रमा, तेलको मूल्यमा भएको वृद्धिले विश्व अर्थतन्त्रलाई अर्को ठूलो धक्का दिएको छ, विशेषगरी ऊर्जा आयातमा निर्भर देशहरू यसबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका छन् ।