मस्कलाई डलर ट्रिलियनियर बनाउन स्पेसएक्सले थाल्यो पहल, आईपीओ ल्याउँदै

एजेन्सी । स्पेसएक्सले बुधबार आफ्नो धेरै समयदेखि प्रतीक्षा गरिएको आईपीओमा जाने योजनाको खुलासा गरेको छ । यसले इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो, प्रख्यात र अझै पनि अत्यन्त गोप्य निजी कम्पनीहरू मध्ये एकको वित्तीय अवस्था र नेतृत्वमा प्रकाश पारेको छ ।

इलोन मस्कको रकेट र स्याटेलाइट कम्पनीले यसअघि खुलासा नगरिएका विवरणहरू सार्वजनिक गरेको छ जसमा यसका बोर्ड सदस्यहरू, बिक्री, नाफा, खर्च र यसले कसरी व्यवसाय गर्छ भन्ने कुराहरू समावेश छन् । यो एसपीसीएक्स टिकर प्रतीक अन्तर्गत सेयर बजारमा कारोबार हुनेछ ।

यसले एउटा कुरा भने खुलासा गरेको छैनः कम्पनीले कति रकम जुटाउने अपेक्षा गरेको छ र इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो मानिएको यस प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्काशन (आईपीओ) मा कम्पनीको मूल्य कति हुन सक्छ भन्ने कुरा ।

ती विवरणहरू पछि कम्पनी सार्वजनिक हुनुभन्दा ठीक अघि मात्र आउनेछन् । यसैबीच स्पेसएक्सले विश्वको सबैभन्दा महत्त्वाकांक्षी र शायद अत्यधिक आशावादी व्यवसायहरूमध्ये एकको बारेमा २७७ पृष्ठको एक प्रभावशाली प्रतिवेदन पेस गरेको छ ।

आफ्नो विवरणिकामा स्पेसएक्सले एक साहसी मिशनको रूपरेखा प्रस्तुत गरेको छः ‘जीवनलाई बहुग्रहीय बनाउन, ब्रह्माण्डको वास्तविक प्रकृति बुझ्न र चेतनाको प्रकाशलाई ताराहरूसम्म विस्तार गर्न आवश्यक प्रणाली र प्रविधिहरू निर्माण गर्ने ।’

त्यो पूरा गर्न स्पेसएक्सले आफ्नो स्टारलिंक सञ्चार प्रविधिलाई शक्ति प्रदान गर्न स्याटेलाइटहरूको निर्माण र प्रक्षेपण द्रुत गतिमा जारी राख्ने बताएको छ । र यसले वैज्ञानिक खोजलाई अगाडि बढाउने सत्य–खोज्ने आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सलाई ऊर्जा दिन सूर्यको प्रयोग गर्नेछ र अन्ततः चन्द्रमामा आधार र अन्य ग्रहहरूमा शहरहरू निर्माण गर्नेछ ।

त्यो गर्नका लागि स्पेसएक्सले पैसा खर्च गर्नुपर्नेछ । धेरै पैसा । यो पनि लगानीकर्ताहरूबाट ऋण लिन चाहनुको एउटा कारण हो।

स्पेसएक्स तीव्र रूपमा बढिरहेको कम्पनी भए पनि यसको महत्त्वाकांक्षा यसको वर्तमान बिक्री भन्दा धेरै बढी छ । यसले गत वर्ष १८.७ अर्ब डलर राजस्व आर्जन गरेको थियो जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३३ प्रतिशत बढी हो । तर, कम्पनीले नाफा कमाउँदैन । सन् २०२४ मा ७९.१ करोड डलर नाफा कमाएको यो कम्पनी सन् २०२५ मा फेरि ४.९ अर्ब डलरको घाटामा गएको छ । यसले सन् २०२३ मा ४.६ अर्ब डलर गुमाएको थियो ।

ती घाटाहरू निश्चित रूपमा सन् २०२६ मा पनि जारी रहनेछन्ः स्पेसएक्सले यस वर्षको पहिलो तीन महिनामा ४.७ अर्ब डलरको राजस्वमा ४.३ अर्ब डलर गुमाइसकेको बताएको छ ।

रकेट व्यवसाय महँगो छ तर विशाल मात्रामा एआई पूर्वाधार निर्माण गर्नु पनि उत्तिकै महँगो छ । स्पेसएक्सले गत वर्ष २०.७ अर्ब डलर खर्च गरेको थियो जसको ठूलो हिस्सा (१२.७ अर्ब डलर) एआईका लागि थियो । स्पेसएक्सले स्टारलिंकमा ४.२ अर्ब डलर र रकेट लगायत अन्य अन्तरिक्ष उद्यमहरूमा ३.८ अर्ब डलर खर्च गरेको थियो ।

यो पुँजीगत खर्च स्पेसएक्सले सन् २०२४ मा खर्च गरेको ११.२ अर्ब डलरको झण्डै दोब्बर थियो र सन् २०२३ मा खर्च गरेको ४.४ अर्ब डलरको तुलनामा निकै धेरै थियो ।

यस वर्षको पहिलो तीन महिनामा स्पेसएक्सले पहिले नै १०.१ अर्ब डलर खर्च गरिसकेको छ जसमध्ये ७.७ अर्ब डलर एआईमा खर्च भएको थियो ।

तर, स्पेसएक्सले सधैं घाटा बेहोरिरहने अपेक्षा गरेको छैन । कम्पनीले एक विशाल सम्भावित राजस्व अवसरको रूपरेखा प्रस्तुत गरेको छ जुन कुल २८.५ ट्रिलियन डलर हुन सक्छ । त्यसलाई स्पेसएक्सले मानव इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो कार्ययोग्य कुल सम्बोधनयोग्य बजार भनेको छ ।

त्यस बजारमा ३७० अर्ब डलर अन्तरिक्ष–सक्षम समाधानहरू १६ खर्ब डलर सञ्चार, जसमा यसको पृथ्वीको तल्लो कक्षमा रहेका स्टारलिंक स्याटेलाइटहरूबाट ८७० अर्ब डलर ब्रोडब्यान्ड र ७४० अर्ब डलर मोबाइलमा, र २६.५ ट्रिलियन डलर एआईमा समावेश छ ।

त्यस एआई अवसरमा अन्तरिक्षमा डेटा सेन्टरहरू प्रक्षेपण गर्ने यसको योजनाका लागि २.४ ट्रिलियन डलर र सम्भावित उपभोक्ता सदस्यताहरूमा ७६० अर्ब डलर समावेश छ । स्पेसएक्सले ६०० अर्ब डलरको डिजिटल विज्ञापन क्षमता र २२.७ ट्रिलियन डलर इन्टरप्राइज एप्लिकेसन भनिने क्षेत्रमा रहेको विश्वास गर्छ ।

यी अवास्तविक लाग्ने ठूला संख्याहरू मस्कको प्रदर्शन गर्ने शैलीको उदाहरण हुन् । तर, उनको कम्पनीले अन्तरिक्षमा रकेटहरू प्रक्षेपण गर्छ र पुनः प्रयोगका लागि ती रकेटका बूस्टरहरूलाई समुद्रमा तैरिरहेका प्लेटफर्महरूमा ठाडो गरी अवतरण गराउँछ । त्यसैले मस्कका कम्पनीहरूका लगानीकर्ताहरूसँग आशा राख्नका लागि उनको अलौकिक उपलब्धिहरूको केही प्रमाणहरू छन् ।

स्पेसएक्सको एआई क्षमतामाथिको विश्वासले मस्कलाई फेब्रुअरीमा स्पेसएक्सलाई आफ्नो आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स र सामाजिक सञ्जाल कम्पनी एक्सएआईसँग गाभ्न प्रेरित गर्यो । त्यस सम्झौताले सो समयमा एकीकृत कम्पनीको मूल्य १.२५ ट्रिलियन डलर कायम गरेको थियो ।

कम्पनीको नेतृत्वमा मस्क एक्लै हुने छैनन् ।

पहिलोपटक कम्पनीले आफ्नो बोर्डको नेतृत्व कसले गरिरहेको छ भन्ने खुलासा गरेको छ । मस्क स्पेसएक्सका अध्यक्ष हुन् भने अध्यक्ष र प्रमुख सञ्चालन अधिकृत ग्विन शटवेल उनीसँगै निर्देशकको रूपमा कार्यरत छिन् ।

अन्य बोर्ड सदस्यहरूमा सीएफओ ब्रेट जोनसन, भेन्चर क्यापिटलिस्टहरू र्यान्डी ग्लिन, स्टिभ जर्भेसन, लुक नोजेक र आइरा एहरेनप्रिस (जसले टेस्लाको बोर्डमा पनि काम गर्छन्), प्राइभेट इक्विटी सीईओ एन्टोनियो ग्रासियस र गुगलका कार्यकारी डोनाल्ड ह्यारिसन रहेका छन् ।

यो ब्लकबस्टर आईपीओले अहिलेको प्रभावशाली निजी अन्तरिक्ष कम्पनीका लागि ठूलो मात्रामा पैसा भित्र्याउन सक्छ । र यसले मस्कलाई विश्वको पहिलो ट्रिलियनेयर (१० खर्बपति) बनाउन सक्छ ।

उनको कम्पनीमा निकै ठूलो हिस्सा छ । साधारण सेयरमा १२.३ प्रतिशत र क्लास बी सेयरमा ९३.६ प्रतिशत हिस्साको बीचमा (जसको प्रत्येक सेयरको १० भोट गणना हुन्छ), मस्कले कम्पनीको ८५.१ प्रतिशत मतदान अधिकार नियन्त्रण गर्छन् जसले आईपीओ पछि पनि उनले कम्तीमा बहुमत मतहरूमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्ने कुराको ग्यारेन्टी गर्छ ।

ग्रासियस आफ्नो भ्यालोर एन्टिटिज फर्म मार्फत ७.३ प्रतिशत साधारण सेयरका साथ कम्पनीको दोस्रो ठूलो सेयरधनी हुन् ।
मस्कले आफ्नो कामको लागि धेरै तलब लिएका छैनन्ः उनले सन् २०१९ देखि हरेक वर्ष ५४ हजार ८० डलर मात्र तलब लिइरहेको कम्पनीले बुधबार खुलासा गरेको छ ।

तर, स्पेसएक्सले यो पनि भनेको छ कि कम्पनीले ५०० अर्ब डलरको वृद्धि दरमा ७.५ ट्रिलियन डलरसम्मको विभिन्न सेयर बजार मूल्यांकन माइलस्टोनहरू हासिल गरेमा — र मंगल ग्रहमा कम्तीमा १० लाख बासिन्दा भएको स्थायी मानव बस्ती स्थापना गरेमा — उनलाई ६६ करोड ६ लाख ६६ हजार ६ सय ६५ सेयरका १५ वटा किस्तामा क्षतिपूर्ति दिइनेछ ।

कम्पनीले दुवै लक्ष्यहरू हासिल गर्यो र उनी कम्पनीमा कार्यरत रहे भने मात्र मस्कले ती सेयरहरू पाउनेछन् ।

एक्सएआई मर्जरपछि स्पेसएक्सले मस्कको एआई र सामाजिक सञ्जाल कम्पनीबाट उनको केही क्षतिपूर्ति योजना विरासतमा पायो । स्पेसएक्सले त्यो क्षतिपूर्ति रद्द गर्याे र भन्यो कि कम्पनीले धेरै ठूला मूल्यांकन माइलस्टोनहरू हासिल गरेमा र प्रति वर्ष १०० टेरावट्स कम्प्युटिङ पावर प्रदान गर्न सक्षम डेटा सेन्टरहरू सुरु गरेमा उनलाई थप ३० करोड २० लाख सेयरहरू प्रदान गरिनेछ ।

मस्कले सन् २००२ मा स्पेसएक्सको स्थापना गरेका थिए जुन सुरुमा रकेट निर्माण र अन्तरिक्षमा सामानहरू पुर्याउनमा पूर्ण रूपमा केन्द्रित थियो । सन् २०२१ मा आफ्नो स्याटेलाइटमा आधारित इन्टरनेट सेवा स्टारलिंकका लागि पहिलो ग्राहकहरू पाएसँगै यो दूरसञ्चार कम्पनी बन्यो ।