एजेन्सी । राजा र सम्राटहरूको विगतको युगमा दरबार र किल्लाहरू वरिपरि सुरक्षाको घेराका रूपमा गोहीले भरिएका खाडलहरू प्रयोग गरिएका कथाहरू नयाँ होइनन् ।
आज पनि यी कुराहरू इतिहासप्रति जिज्ञासु व्यक्तिहरूका लागि इतिहासका सनसनीपूर्ण अंशका रूपमा रहेका छन् ।
अब यस्तै अवधारणा २१ औं शताब्दीको भारतमा राष्ट्रिय सुरक्षाको सन्दर्भमा वास्तविकता बन्न सक्छ ।
भारतको सीमा व्यवस्थापन रणनीतिमा एउटा असामान्य मोड ल्याउँदै सीमा सुरक्षा बलले बंगलादेशसँगको सीमामा रहेका नदीका रिक्त स्थानमा सर्प र गोही जस्ता घिस्रिने जन्तुहरू परिचालन गर्ने सम्भाव्यता खोजी गरिरहेको छ । परम्परागत बारहरू लगाउन अनुकूल नभएको स्थानमा गोही र सर्प राखिनेछन् ।
यस सम्बन्धमा केन्द्रीय गृहमन्त्री अमित शाहबाट निर्देशन आएको भारतबाट प्रकाशित हुने द फेडरल नामक सञ्चारमाध्यमले जनाएको छ ।
‘माननीय गृहमन्त्रीको निर्देशन अनुसार नदीजन्य ग्यापहरूमा सरिसृपहरूको प्रयोगको सम्भाव्यता खोजी भइरहेको छ । संवेदनशील नदीजन्य ग्यापहरूमा सरिसृपहरू (जस्तै सर्प/गोही) परिचालन गर्ने सम्भाव्यतालाई कार्यसञ्चालनको दृष्टिकोणबाट अध्ययन र परीक्षण गरिनुपर्छ,’ मार्च २६ मा बलको पूर्वी र उत्तरपूर्वी क्षेत्र मुख्यालयका वरिष्ठ सीमा–स्तरका अधिकारीहरूलाई पठाइएको एक गोप्य सन्देशमा भनिएको छ ।
केन्द्र सरकारको यो कदम अमेरिकाको फ्लोरिडा राज्यमा डोनल्ड ट्रम्प प्रशासनको नयाँ हिरासत केन्द्रसँग मिल्दोजुल्दो छ । त्यसलाई एलिगेटर अल्काट्राज भनिन्छ ।
एभरग्लेड्स सिमसार क्षेत्रले घेरिएको यस केन्द्रले हिरासतमा रहेकाहरूलाई भाग्नबाट रोक्न प्राकृतिक अवरोधका रूपमा एलिगेटर, गोही र अजिंगरहरूमाथि भर पर्छ ।
ट्रम्पले सन् २०१८ मा टेक्सस र मेक्सिको बीचको रियो ग्रान्डे नदीमा पनि मानिसहरूलाई सीमा पार गर्नबाट रोक्न एलिगेटर वा गोही राख्ने विचार गरिरहेको उल्लेख गरेका थिए यद्यपि उनले पछि यो केवल एक हास्यास्पद सुझाव मात्र भएको स्पष्ट पारेका थिए ।
अमेरिकी कदमले वातावरणीय र मानवीय चिन्ताहरूका कारण विवाद निम्त्याए पनि भारतले सीमा सुरक्षाका लागि सरिसृपहरूको प्रयोग गर्ने सोचले उस्तै नाटकीय र अवरोध पहिलो दृष्टिकोण झल्काउँछ जसले प्रकृतिलाई अनधिकृत घुसपैठ रोक्न अग्रपंक्तिको उपकरणमा परिणत गर्छ ।
संवेदनशील सीमा क्षेत्रहरूको सुरक्षामा यस्तो प्राकृतिक बाटो अपनाउने सरकारको यो पहल यस्तो समयमा आएको छ जब बीएसएफ पुराना पूर्वाधार र जनशक्ति अभावसँग जुधिरहेको भनिएको छ ।
बीएसएफसँग लगभग २.६५ लाख कर्मचारीहरू छन् जसले भारत–बंगलादेश सीमाको झण्डै ४ हजार किलोमिटर र पाकिस्तान सीमाको २२ सय किलोमिटर भन्दा बढी क्षेत्रको रक्षा गर्छन् । यो औसतमा प्रति किलोमिटर लगभग ४१ कर्मचारी हुन आउँछ ।
यस बलको ठूलो हिस्सा सीमा सुरक्षा बाहेकका कामहरूमा व्यस्त छ जसमा औपचारिक ड्युटी, आन्तरिक सुरक्षा, नक्सल विरोधी अभियान, निर्वाचन व्यवस्थापन र वैदेशिक शान्ति स्थापना कार्यहरू समावेश छन् ।
बीएसएफ स्रोतका अनुसार, यसका लगभग २० प्रतिशत कर्मचारी ४५ देखि ६० वर्ष उमेरका छन् भने अन्य २० प्रतिशत अग्रपंक्तिको ड्युटीका लागि स्वास्थ्यका दृष्टिले अयोग्य छन् । पुराना पूर्वाधार र सीमित उच्च–प्रविधि निगरानीले यी जनशक्ति चुनौतीहरूलाई थप जटिल बनाएको छ जसले गर्दा प्रमुख क्षेत्रहरू तस्करी र सुरक्षा खतराका लागि संवेदनशील बनेका छन् ।
गत नोभेम्बरमा शाहले बीएसएफलाई विश्वकै सबैभन्दा आधुनिक र प्राविधिक रूपमा उन्नत सीमा सुरक्षा बलमा रूपान्तरण गर्न पाँच वर्षे योजनाको घोषणा गरेका थिए । त्यसमा भारतका सीमाहरूमा ई–बोर्डर सुरक्षाको नयाँ अवधारणा लागू गर्न जोड दिइएको छ ।
यस मार्गचित्र अन्तर्गत गृह मन्त्रालयले सेन्सर, रियल–टाइम निगरानी र उन्नत प्रविधि समाधानहरू एकीकृत गर्दै इलेक्ट्रोनिक सीमा निगरानी र व्यवस्थापन प्रणाली पूर्ण रूपमा लागू गर्ने लक्ष्य राखेको छ । त्यसले सीमा पारका खतराहरू पत्ता लगाउन र प्रतिक्रिया दिन बलको क्षमतालाई अझ प्रभावकारी बनाउनेछ ।
पछिल्लो निर्देशनले सरकार अब आधुनिक प्रविधिलाई आदिमकालीन अवरोधहरूसँग मिसाउन उद्यत रहेको संकेत गर्छ ।
मार्च २० मा बीएसएफको नयाँ दिल्ली मुख्यालयमा भएको बैठकपछि वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई पठाइएको सन्देशमा कमजोर मोबाइल कनेक्टिभिटी भएका क्षेत्रमा रहेका सीमा पोस्टहरूको म्यापिङ गर्न र सीमावर्ती गाउँलेहरू संलग्न मुद्दाहरूको विस्तृत जानकारी बुझाउन निर्देशन दिइएको छ । यसले गुप्तचरमा आधारित सुरक्षा उपायहरूको निरन्तर आवश्यकतालाई जोड दिन्छ ।
भारत–बंगलादेश सीमाको कुल ४ हजार ९६.७ किलोमिटर मध्ये लगभग ३२ सय ४० किलोमिटरमा मात्र बार लगाइएको छ ।
बार नलगाइएको बाँकी ८५० किलोमिटर मध्ये करिब १७५ किलोमिटर नदी र सिमसार क्षेत्रका कारण बार लगाउन अनुपयुक्त मानिन्छ । त्यहाँ परम्परागत बार निर्माण गर्न अत्यन्त कठिन वा असम्भव छ । सरकारले यस्तै क्षेत्रहरूमा सरिसृपहरू परिचालन गर्ने सम्भावनाको खोजी गरिरहेको छ ।
प्रतिक्रिया