ठूलो संकटतर्फ अघि बढ्दै विश्व आर्थिक प्रणाली

एजेन्सी । अहिले सम्पूर्ण विश्व एउटा ठूलो आर्थिक संकटतर्फ अन्धो भएर अघि बढिरहेको छ र धेरैजसो मानिसलाई यसबारे कुनै जानकारी छैन ।

हाम्रो दैनिक जीवन सामान्य देखिए पनि सतहमुनिका तथ्यांकहरूले विश्व अर्थतन्त्र एउटा गतिरोधमा पुगेको कथा भनिरहेका छन् ।

हामी अहिले ३३८ ट्रिलियन डलरको ऋणको टाइम बममाथि बसिरहेका छौं । यसलाई प्रस्ट पार्नका लागि भन्नुपर्दा यो विश्वव्यापी कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) को तीन गुणा हो । सरल शब्दमा भन्नुपर्दा, विश्वले एक वर्षमा जति उत्पादन गर्छ त्यसभन्दा तीन गुणा बढी ऋण छ ।

हरेक देश ऋणमा छ भने हामीले वास्तवमा कसलाई ऋण तिर्नुपर्ने हो ? यसको जवाफ हो– केन्द्रीय बैंकहरू र संस्थागत प्रणालीहरूको एउटा जटिल सञ्जाल । त्यसले दशकौंदेखि शून्यबाट पैसा छापिरहेका छन् ।

हामी यहाँ कसरी आइपुग्यौं भनेर बुझ्नका लागि सन् १९७१ लाई हेर्नुपर्छ । त्यो वर्ष अमेरिकाका राष्ट्रपति रिचर्ड निक्सनले गोल्ड स्ट्यान्डर्ड अन्त्य गरेका थिए । यसअघि हरेक अमेरिकी डलरलाई भल्टमा राखिएको भौतिक सुनले समर्थन गरेको हुन्थ्यो ।

तपाईंले सित्तैमा पैसा सिर्जना गर्न सक्नुहुन्नथ्यो । त्यसको मूल्य प्रमाणित गर्न तपाईंसँग सुन हुनुपर्थ्यो ।

त्यो सम्बन्ध टुटेपछि विश्व फिएट मुद्राको युगमा प्रवेश गर्यो । त्यस्तो पैसालाई सरकारी आश्वासनले मात्र समर्थन गर्छ । यसले एउटा यस्तो चक्र सुरु गर्यो जुन ५० वर्षभन्दा बढी समयदेखि दोहोरिइरहेको छ । त्यस चक्रमा सरकारहरू खर्च जुटाउन पैसा छाप्छन्, त्यस्तो अतिरिक्त पैसाले मुद्रास्फीति बढाउँछ, बैंकहरूले धेरै पैसा प्राप्त गर्छन् र त्यसबाट फेरि सरकारलाई ऋण दिन्छन् अनि ऋण बढ्दै जान्छ र ब्याज तिर्न अझ बढी पैसा छाप्नुपर्ने हुन्छ ।

आज हामीले एउटा अभूतपूर्व दृश्य देखिरहेका छौं । सुन, चाँदी र बिटकोइन सबैले एकैसाथ ऐतिहासिक उचाइ छोइरहेका छन् । विडम्बना के छ भने यी सम्पत्तिहरूको मूल्य सबैजना अचानक धनी भएका कारण बढिरहेको होइन । मानिसहरूले कागजी मुद्रामाथिको विश्वास गुमाउँदै गएकाले यी मूल्यहरू बढिरहेका हुन् ।

केन्द्रीय बैंकहरूलाई यो कुरा थाहा छ । उनीहरूले जनतालाई अर्थतन्त्र स्थिर छ भनिरहँदा उनीहरू आफैं गोप्य रूपमा कीर्तिमानी स्तरमा सुन थुपारिरहेका छन् । रुसको सुनको भण्डार ७६९.१ अर्ब डलर नाघेको छ र चीनले लगातार १५ महिनादेखि सुन किनिरहेको छ । उनीहरू यस्तो संसारको लागि तयारी गर्दैछन् जहाँ कागजी पैसाको मूल्य त्यसलाई छाप्नका लागि उपयोग गरिएको मसीको भन्दा पनि कम हुन सक्छ ।

विश्वभरका सरकार अप्ठ्यारोमा परेका छन् । उनीहरूले तिर्नुपर्ने ब्याज धेरै भएकाले अब आफ्ना बिलहरू तिर्न सक्दैनन् । उनीहरूसँग अब तीनवटा मात्र खराब विकल्पहरू बाँकी छन् ।

पहिलो, अझ धेरै पैसा छाप्ने । यसले ऋण त तिर्छ तर चर्को मुद्रास्फीति निम्त्याउँछ जसले गर्दा तपाईंको बचतको कुनै मूल्य रहँदैन ।

दोस्रो, कर बढाउने । यसले नागरिकबाट प्रत्यक्ष पैसा त लिन्छ तर यसले प्रायः नागरिक अशान्ति र विरोध प्रदर्शन निम्त्याउँछ ।
तेस्रो, युद्ध सुरु गर्ने । यो संसारको सबैभन्दा पुरानो रिसेट बटन हो ।

युद्धले राष्ट्रिय सुरक्षाको नाममा हावाबाट खर्बौं डलर छाप्नका लागि सजिलो बहाना दिन्छ । यसले पुरानो ऋण मेटाउनुलाई जायज ठहर्याउँछ, आर्थिक विफलताबाट जनताको ध्यान भड्काउँछ र सम्पूर्ण वित्तीय मशिनलाई पुनः सुरु गर्छ ।

आज हामीले देखिरहेका व्यापार युद्ध र नागरिक अशान्तिहरू संयोग मात्र होइनन् । यी त आफैंलाई रिसेट गर्न खोजिरहेको एउटा प्रणालीका लक्षणहरू हुन् ।

हामी विश्वव्यापी पतनको बीचमा रहेको प्रमाणहरूले संकेत गर्छन् । सम्पत्तिको मूल्यमा भएको वृद्धि र विश्वव्यापी द्वन्द्वमा भएको वृद्धि सिधै ३३८ ट्रिलियन डलरको ऋणसँग जोडिएको छ जुन कहिल्यै फिर्ता गर्न सकिँदैन ।