एजेन्सी । हजारौं वर्षदेखि विभिन्न संस्कृतिहरूमा औषधीय वनस्पतिबाट निस्कने धूवाँ रोगको उपचार गर्न र बस्ने ठाउँहरू सफा गर्न प्रयोग हुँदै आएको छ ।
भारतीय अनुसन्धाताहरूले गरेको एक वैज्ञानिक अध्ययनले अब आधुनिक सूक्ष्मजीव विज्ञानको माध्यमबाट यस प्राचीन अभ्यासको परीक्षण गरेको छ ।
लखनऊको राष्ट्रिय वनस्पति अनुसन्धान संस्थानका वैज्ञानिकहरूले गरेको यस अनुसन्धानले औषधीय धूवाँले हावामा रहेका ब्याक्टेरियामा कसरी असर गर्छ भन्ने कुरा हेरेको छ ।
जर्नल अफ एथ्नोफार्माकोलोजीमा सन् २००७ मा प्रकाशित लेख मेडिसिनल स्मोक रिड्युसेस एयरबोर्न ब्याक्टेरियामा उल्लेख भएअनुसार, नियन्त्रित इनडोर वातावरण प्रयोग गर्दै अध्ययनले काठ र औषधीय तथा सुगन्धित जडीबुटीहरूको मिश्रण जलाएर उत्पन्न हुने धूवाँले हावामा ब्याक्टेरियाको उपस्थिति नाटकीय रूपमा घटाउन सक्ने र यसको प्रभाव अनुष्ठानपछि पनि लामो समयसम्म रहने पत्ता लागेको छ ।
धूवाँको सम्पर्कमा आएको ६० मिनेटभित्र हावामा रहेका ब्याक्टेरियाको संख्या ९४ प्रतिशत भन्दा बढीले घट्यो । अझ महत्त्वपूर्ण कुरा, सफा हावाको प्रभाव बन्द कोठाहरूमा २४ घण्टासम्म रह्यो ।
खुला कोठाहरूमा धेरै रोगजनक ब्याक्टेरियाहरू ३० दिनपछि पनि फेला परेनन् । यसमा मानिस र बिरुवालाई असर गर्ने भनेर चिनिएका प्रजातिहरू, जस्तै कोरिनोब्याक्टेरियम युरियालिटिकम, इन्टेरोब्याक्टर एयरोजिन्स र स्टाफीलोकोकस लेन्टस समावेश थिए ।
औषधीय धूवाँ प्रयोग गरेर सीमित ठाउँभित्र हावामा रहेका विभिन्न बिरुवा र मानव रोगजनक ब्याक्टेरियाहरूलाई पूर्ण रूपमा हटाउन सम्भव रहेको अनुसन्धाताहरू बताउँछन् ।
यी निष्कर्षहरूले धार्मिक अभ्यासभन्दा बाहिरका व्यावहारिक अनुप्रयोगहरूलाई संकेत गर्छन् । धूवाँ जनावरहरूको आश्रयस्थान, बीज भण्डारण क्षेत्र र अन्न भण्डार जस्ता बन्द ठाउँहरूमा हावामा ब्याक्टेरियाको भार कम गर्न उपयोगी हुन सक्छ ।
नियन्त्रित रूपमा जलाउँदा कृषि फोहोरमा चयन गरिएका औषधीय जडिबुटीहरू थप्नाले जैविक सामग्रीको व्यवस्थापन गर्दा बिरुवाका रोगजनकहरूलाई कम गर्न मद्दत गर्न सक्ने अध्ययनले सुझाव दिन्छ ।
इनडोर हावाको गुणस्तर अहिले बढ्दो चिन्ताको विषय बनेको छ, विशेष गरी बन्द ठाउँहरूमा । आधुनिक समाधानहरूमा रासायनिक कीटनाशकहरूको प्रभुत्व भए पनि यस अध्ययनले परम्परागत ज्ञानमा आधारित प्राकृतिक विधिहरू अन्वेषण गर्ने ढोका खोल्छ ।
अनुसन्धानकर्ताहरूले धूवाँमा हुने रासायनिक र जैविक अन्तर्क्रियाहरू जटिल रहेको चेतावनी दिएका छन् । उनीहरूले कुन यौगिकहरू जीवाणुनाशक प्रभावका लागि जिम्मेवार छन् भनी पहिचान गर्न व्यक्तिगत जडीबुटी र मिश्रणहरूको थप परीक्षण गर्न सिफारिस गर्छन् ।
विश्वभरका आदिवासी संस्कृतिहरूले शुद्धीकरणका लागि लामो समयदेखि धूवाँको प्रयोग गर्दै आएका छन् । भारतमा यज्ञ, हवन र अनुष्ठानमा वातावरण शुद्ध गर्न विशेष जडीबुटीहरू जलाइन्छ भने अस्ट्रेलियाका आदिवासीहरूले खराब आत्माहरूलाई भगाउन र भूमि शुद्ध गर्न करिब ६० हजार वर्षदेखि धूवाँ समारोह गर्दै आएका छन् ।
प्रतिक्रिया