आणविक वार्ताका लागि इरान तयार, स्थान परिवर्तन गर्न आग्रह

एजेन्सी । इरानले यसै साता अमेरिकासँग हुने वार्ता टर्कीमा नभई ओमानमा हुनुपर्ने र वार्ताको दायरालाई खुम्च्याएर आणविक मुद्दाहरूमा मात्र केन्द्रित द्विपक्षीय वार्तामा सीमित गर्नुपर्ने माग गरेको छ । यसले नाजुक कूटनीतिक प्रयासमा नयाँ जटिलताहरू थपेको रोयटर्स समाचार संस्थाले लेखेको छ ।

इस्तानबुलमा शुक्रबारका लागि तय गरिएको वार्ताको स्थान र एजेन्डा परिवर्तन गर्ने इरानको यो कदम मध्यपूर्वमा अमेरिकाले सेना परिचालन बढाएसँगै बढेको तनावका बीचमा आएको हो ।

क्षेत्रीय शक्तिहरूले एकअर्का विरुद्ध हवाई आक्रमणको धम्की र व्यापक युद्धमा परिणत हुने डर पैदा गरेको यस गतिरोधको समाधानका लागि दबाब दिएका छन् ।

अमेरिकी सेनाले मंगलबार अरब सागरमा रहेको अब्राहम लिंकन विमानवाहक युद्धपोततर्फ आक्रामक रूपमा अघि बढिरहेको एक इरानी ड्रोनलाई खसालेको अमेरिकी सेनाले जनाएको छ जुन घटना रोयटर्सले पहिलोपटक रिपोर्ट गरेको थियो ।

राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले सोमबार इरानसँग सम्झौता हुन नसके खराब कुराहरू हुन सक्ने चेतावनी दिएका थिए । उनले मंगलबार ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूलाई भने, ‘हामी अहिले उनीहरूसँग वार्ता गरिरहेका छौं ।’ तर, उनले यसबारे विस्तृत जानकारी दिएनन् र वार्ता कहाँ हुने अपेक्षा गरिएको छ भन्ने कुरा बताउन अस्वीकार गरेका छन् ।

इरानको मागबारे जानकारी भएका क्षेत्रीय कूटनीतिकर्मीले इरान ढाँचा परिवर्तन गर्न र दायरा परिवर्तन गर्न खोज्दै गरेको बताए ।
‘उनीहरू अमेरिकासँग आणविक मुद्दामा मात्र छलफल गर्न चाहन्छन् जबकि अमेरिका (ब्यालिस्टिक) मिसाइल र यस क्षेत्रमा इरानका प्रोक्सीहरूको गतिविधि जस्ता अन्य विषयहरू पनि समावेश गर्न चाहन्छ,’ उनले थपे ।

इरानसँगको वार्ता अझै पनि यसै हप्ताको अन्त्यतिर हुने तय भएको ह्वाइट हाउसकी प्रेस सचिव क्यारोलिन लेभिटले फक्स न्यूजलाई बताइन् ।

इरानको परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ताले वार्ताको स्थानबारे अझै परामर्श भइरहेको बताएको इरानी नूर न्युजले मंगलबार अबेर रिपोर्ट गरेको छ । प्रवक्ताले आगामी दिनहरूमा वार्ता गर्ने योजना बनाइएको र टर्की, ओमान र अन्य धेरै देशहरूले बैठक आयोजना गर्न तत्परता व्यक्त गरेको बताए ।

स्थितिसँग परिचित एक स्रोतले मंगलबार सुरुमा बताएअनुसार, ट्रम्पका ज्वाइँ जेरेड कुश्नर, अमेरिकी विशेषदूत स्टिभ विट्कोफ र इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीसँगै वार्तामा सहभागी हुने कार्यक्रम थियो ।

पाकिस्तान, साउदी अरब, कतार, इजिप्ट र संयुक्त अरब अमिरात (यूएई) लगायत यस क्षेत्रका अन्य धेरै देशका मन्त्रीहरू पनि सहभागी हुने अपेक्षा गरिएको थियो । तर, क्षेत्रीय स्रोतले रोयटर्सलाई बताएअनुसार तेहरान अब अमेरिकासँग द्विपक्षीय वार्ता मात्र चाहन्छ ।

गत महिना सरकार विरोधी प्रदर्शनहरूका विरुद्ध इरानले गरेको हिंसात्मक दमनपछि अमेरिकाले जलसैनिक परिचालन बढाएको हो ।

हस्तक्षेप गर्ने धम्की दिएर पनि पछि हटेका ट्रम्पले त्यसयता इरानसँग आणविक सम्झौताको माग गरेका छन् र यसको तटमा जलसैनिक बेडा पठाएका छन् ।

कूटनीतिक प्रयासको प्राथमिकता द्वन्द्व टार्नु र तनाव कम गर्नु हो भनी अर्का एक क्षेत्रीय अधिकारीले यसअघि रोयटर्सलाई बताएका थिए ।

६ वटा वर्तमान र पूर्व इरानी अधिकारीहरूका अनुसार, इरानी नेतृत्व अमेरिकी आक्रमणले पहिले नै आक्रोशित जनतालाई फेरि सडकमा उतारेर आफ्नो सत्ताको पकड तोड्न सक्ने भन्दै बढ्दो चिन्तामा छ ।

तनाव बढ्दै जाँदा अस्पष्ट उद्देश्यका साथ अब्राहम लिंकन विमानवाहक युद्धपोततर्फ उडिरहेको एक इरानी शाहेद–१३९ ड्रोनलाई अमेरिकी एफ–३५ लडाकु विमानले खसालेको अमेरिकी सेनाले जनाएको छ ।

इरानको तस्निम समाचार एजेन्सीले अन्तर्राष्ट्रिय जलक्षेत्रमा एउटा ड्रोनसँगको सम्पर्क विच्छेद भएको तर कारण अज्ञात रहेको बताएको छ ।

अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्डले मंगलबार हर्मुजको जलसंयोजकमा भएको अर्को घटनामा इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्सका बलहरूले अमेरिकी झण्डावाहक ट्यांकरलाई दुःख दिएको बताएको छ ।

‘आईआरजीसीका दुई डुङ्गा र एक इरानी मोहाजेर ड्रोन उच्च गतिमा ‘एमभी स्टेना इम्परेटिभ’ को नजिक आए र ट्यांकरमा चढेर कब्जा गर्ने धम्की दिए,’ सेन्ट्रल कमान्डका प्रवक्ता नेभी क्याप्टेन टिम हकिन्सले बताए ।

समुद्री जोखिम व्यवस्थापन समूह भ्यानगार्डले इरानी डुंगाहरूले ट्यांकरलाई इन्जिन बन्द गर्न र कब्जाका लागि तयार हुन आदेश दिएको बताएको छ ।

त्यसको साटो ट्यांकरले गति बढायो र आफ्नो यात्रा जारी राख्यो ।

हकिन्सले अमेरिकी जलसेनाको युद्धपोत म्याकफल त्यस क्षेत्रमा परिचालित रहेको र सुरक्षित रूपमा अघि बढिरहेको स्टेना इम्परेटिभलाई सुरक्षा दिएर गन्तव्यतर्फ डोर्याएको बताए ।

यसअघि खाडीको प्रभावशाली तेल उत्पादक र अमेरिकाको नजिकको सहयोगी संयुक्त अरब इमिरेट्सले यस क्षेत्रले अर्को द्वन्द्व सहन नसक्ने र वार्ता आवश्यक रहेको बताएको थियो ।

यदि ट्रम्पले इस्लामिक गणतन्त्र इरानमाथि फेरि आक्रमण गरेमा इरानले उनीहरूको भूमिमा रहेका अमेरिकी आधारहरूलाई निशाना बनाउने धम्की पूरा गर्नेछ भन्दै खाडी अरब देशहरू चिन्तित छन् ।

जुनमा, १२ दिनको इजरायली बमबारी अभियानको अन्त्यमा सामेल हुँदै संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानी आणविक लक्ष्यहरूमा आक्रमण गरेको थियो ।

त्यसयता तेहरानले आफ्नो युरेनियम संवद्र्धन कार्य जुन शान्तिपूर्ण, सैन्य उद्देश्यका लागि नभएको उसको दाबी छ रोकिएको बताएको छ ।

इरानी स्रोतहरूले गत हप्ता रोयटर्सलाई बताए अनुसार ट्रम्पले वार्ता पुनः सुरु गर्नका लागि तीनवटा शर्तहरू राखेका थिए ।

इरानमा शून्य युरेनियम संवर्धन, तेहरानको ब्यालिस्टिक मिसाइल कार्यक्रममा सीमा र क्षेत्रीय प्रोक्सीहरूका लागि यसको समर्थन अन्त्य ती शर्त हुन् ।

इरानले लामो समयदेखि यी तीनवटै मागहरू आफ्नो सार्वभौमसत्ताको अस्वीकार्य उल्लंघन भएको बताउँदै आएको छ, तर दुई इरानी अधिकारीहरूले रोयटर्सलाई बताएअनुसार त्यहाँका धार्मिक शासकहरूले युरेनियम संवद्र्धनभन्दा ब्यालिस्टिक मिसाइल कार्यक्रमलाई ठूलो अवरोधको रूपमा देखेका छन् ।

एक इरानी अधिकारीले कुनै पूर्वशर्त हुनु नहुने र तेहरान युरेनियम संवर्धनमा लचकता देखाउन तयार रहेको बताएका छन् जसमा ४०० केजी उच्च संवर्धित युरेनियम हस्तान्तरण गर्ने र शून्य संवर्धन स्वीकार गर्ने कुरा समावेश छ ।

गाजाको हमासदेखि लेबनानको हिजबुल्लाह, यमनका हूती र इराकका मिलिसियाहरू जस्ता यसका प्रोक्सीहरूमाथि इजरायलले गरेको आक्रमणका साथै इरानको नजिकको सहयोगी पूर्व सिरियाली राष्ट्रपति बसर अल–असदको बर्खास्तीले तेहरानको क्षेत्रीय प्रभाव कमजोर भएको छ ।