विश्वबजारमा किन लगातार बढिरहेको छ सुनको मूल्य ?

काठमाडौं । सुन र चाँदी अहिलेसम्मकै उच्च विन्दुमा पुगेका छन् । बढ्दो भूराजनीतिक तनाव र अमेरिकी ब्याजदरमा थप कटौतीको अपेक्षाले गर्दा विगत चार दशकयता सुन र चाँदीले सबभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरिरहेका छन् ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा भएको मूल्य बढोत्तरीको प्रभाव नेपाली बजारमा पनि देखिएको छ । जसकारण सोमबार नेपालमा सुनको मूल्यले रेकर्ड कायम गरेको छ ।

नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार आज (मंगलबार) सुनको मूल्य तोलाको २ लाख ६७ हजार २ सय रुपैयाँ तोकिएको छ, जुन अहिलेसम्मकै सबैभन्दा धेरै हो । यसअघि सोमबार सुनको मूल्य २ लाख ६१ हजार ७ सयमा कारोबार भएको थियो । सोमबारको तुलनामा आज मंगलबार सुन तोलामा ५ हजार ५ सय रुपैयाँले बढेको हो । आइतबार सुनको मूल्य तोलामा २ लाख ५८ हजार ३०० रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो । नेपाली बजारमा सुनको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजार मूल्यका आधारमा तय हुने गरेको छ ।

आज सुनको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुन प्रति औंसको मूल्य ४४ सय ८० अमेरिकी डलरमा कारोबार भइरहेको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य १.५ प्रतिशतभन्दा बढीले बढेर अक्टोबरमा कायम भएको प्रति औंस ४३ सय ८१ डलरको अघिल्लो कीर्तिमानलाई उछिनेको छ । उता, चाँदीको मूल्य ३.४ प्रतिशतसम्म बढेर प्रतिऔंस ७० डलरको नजिक पुगेको छ ।

यसले सन् १९७९ पछिको सबैभन्दा बलियो वार्षिक प्रदर्शनको बाटोमा रहेका यी दुवै धातुहरूको बढोत्तरीलाई थप विस्तार गरेको छ ।

सुनको विकल्प बन्दै चाँदी, भन्न थालियोः सिल्भर इज द न्यु गोल्ड

पछिल्लो समयको यो वृद्धि फेडरल रिजर्भले सन् २०२६ मा दुईपटक ब्याजदर कटौती गर्ने अनुमान गर्ने व्यापारीहरूको अपेक्षाका बीच आएको हो । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले पनि खुकुलो मौद्रिक नीतिको वकालत गरिरहेका छन् । कम ब्याजदर सामान्यतया बहुमूल्य धातुहरूका लागि अनुकूल मानिन्छ किनकि यिनीहरूले ब्याज भुक्तानी गर्दैनन् । मुद्रास्फीति नियन्त्रित हुँदै जाँदा अमेरीकी केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर घटाउँदै लैजाने अपेक्षा गरीएकाे छ । जसले गर्दा अमेरिकी ट्रेजरी बिलकाे लगानीमा पनि प्रतिफल घट्ने अनुमान लगानीकर्ताहरुकाे छ ।

बढ्दो भूराजनीतिक तनावले सुन र चाँदीको सुरक्षित लगानीको आकर्षणलाई पनि बढावा दिइरहेको छ । अमेरिकाले भेनेजुएलाविरुद्धको तेल नाकाबन्दीलाई तीव्र बनाएर राष्ट्रपति निकोलस मदुरोको सरकारमाथि दबाब बढाएको छ भने युक्रेनले पहिलोपटक भूमध्यसागरमा रुसको गोप्य रूपमा गइरहेका तेल ट्यांकरहरूमा आक्रमण गरेको छ । बढ्दाे भूराजनीतिक तनाब र अमेरिकी राष्ट्रपतिमा डाेनल्ड ट्रम्पकाे उदयसँगै विश्व अर्थव्यवस्थामा देखिएकाे अस्थिरताले गर्दा पनि विदेशी विनिमय सञ्चितमा अमेरिकी डलरप्रतिकाे निर्भरता कम गर्न भारत, चीन, टर्की जस्ता मुलुककाे केन्द्रीय बैंकले सुनमा लगानी बढाइरहेका छन् । कतिपय युराेपेली मुलुकाका केन्द्रीय बैंकले पनि सुनमा लगानी बढाइरहेका छन् । अमेरिकी ट्रेजरी बिलकाे लगानीबाट चीन लगायतका देशकाे केन्द्रीय बैंकले सुनमा लगानी केन्द्रित गरेका छन् ।

केन्द्रीय बैंकहरूको बढ्दो खरिद र सुनमा आधारित एक्सचेन्ज–ट्रेडेड फन्ड (ईटीएफ) हरूमा भएको लगानीको प्रवाहले यस वर्ष सुनको मूल्य करिब ७० प्रतिशतले बढेको छ । विश्वव्यापी व्यापारलाई नयाँ स्वरूप दिने ट्रम्पको आक्रामक कदमका साथै अमेरिकाको केन्द्रीय बैंकको स्वतन्त्रतामाथि उनले दिएको धम्कीले यस वर्षको आरम्भमै यो तीव्र वृद्धिमा थप बल पुर्याएको थियो।

लगानीकर्ताहरूले पनि सुनको यस वृद्धिको यात्रामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन् । त्यसमा आंशिक रूपमा डिबेसमेन्ट ट्रेडको प्रभाव छ । ऋणको बढ्दो स्तरका कारण समयसँगै आफ्नो मूल्य घट्ने डरले सरकारी ऋणपत्र र ती मुद्राबाट लगानी फिर्ता गर्ने प्रवृत्ति नै डिबेसमेन्ट ट्रेड हो ।

अमेरिकासँग सबैभन्दा बढी सुन, नेपालसँग कति छ ?

ब्लूमबर्गले संकलन गरेको तथ्यांक अनुसार, सुनमा आधारित ईटीएफहरूमा पछिल्ला लगातार चार हप्तादेखि लगानीको प्रवाह बढेको छ । वर्ल्ड गोल्ड काउन्सिलको तथ्यांकले मे महिना बाहेक यस वर्षका हरेक महिना यी फन्डहरूको कुल होल्डिङ बढेको देखाउँछ ।

‘आजको यो वृद्धि मुख्यतया फेडको ब्याजदर कटौतीको अपेक्षा वरपरको प्रारम्भिक स्थितिको कारण भएको हो । त्यसलाई वर्षको अन्त्यमा हुने कम तरलताले थप बल पुर्याएको छ,’ पेपरस्टोन ग्रुप लिमिटेडकी रणनीतिकार डिलिन वुले बताइन् ।
सुस्त रोजगारी वृद्धि र नोभेम्बरमा अपेक्षाभन्दा कम रहेको अमेरिकी मुद्रास्फीतिले थप ब्याजदर कटौतीको दाबीलाई समर्थन गरेको उनको भनाइ छ ।

अन्य बहुमूल्य धातुहरू पनि बढेका छन् । प्यालेडियम ४ प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ । प्लेटिनम लगातार आठौं सत्रसम्म बढ्यो र सन् २००८ पछि पहिलो पटक २ हजार डलर माथि कारोबार भयो ।

अक्टोबरमा आफ्नो उच्चतम विन्दुबाट केही घटेको सुन अहिले फेरि छिट्टै यथास्थानमा फर्किएको छ । यस वृद्धिलाई अर्को वर्षसम्म लैजाने स्थिति छ । गोल्डम्यान साक्स बैंकले सन् २०२६ मा पनि मूल्य बढिरहने प्रक्षेपण गरेको छ । यो अझ बढ्न सक्ने जोखिमका साथ प्रति औंस ४९ सय डलरको आधारभूत परिदृश्य पनि उसले जारी गरेको छ । ईटीएफ लगानीकर्ताहरूले सीमित भौतिक आपूर्तिका लागि केन्द्रीय बैंकहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न थालेका उनीहरूले बताएका छन् ।

पेपरस्टोनकी वुका अनुसार, केन्द्रीय बैंकको खरिद, भौतिक माग र भूराजनीतिक जोखिम न्यूनीकरणका उपायहरू मध्यमदेखि दीर्घकालीन आधारहरू हुन् जबकि फेडको नीति र वास्तविक दरहरूले चक्रीय उतारचढावलाई डोर्याइरहनेछन् ।

टेथर होल्डिङ्स एसए जस्ता स्टेबलकोइन जारी गर्ने कम्पनी र केही कर्पोरेट ट्रेजरी विभाग जस्ता सुनको बजारमा नयाँ प्रवेश गर्नेहरूले बृहत्तर पूँजी आधार सिर्जना गरिरहेका छन् । त्यसले मागमा लचिलोपन थप्ने वुको भनाइ छ ।

चाँदीको हालैको वृद्धिलाई अनुमानित लगानीको प्रवाह र अक्टोबरमा भएको ऐतिहासिक सर्ट स्क्विजपछि प्रमुख व्यापारिक केन्द्रहरूमा रहेको आपूर्तिको अवरोधले सहयोग पुर्याएको छ । शाङ्हाईमा चाँदीको फ्युचर्सको कुल व्यापारिक परिमाण यसै महिनाको सुरुमा केही महिना अघिको संकटको समयको स्तर नजिक पुगेको थियो ।

प्लेटिनम यो वर्ष करिब १२५ प्रतिशतले बढेको छ । लण्डन बजार कसिलो हुने संकेत देखिएपछि हालैका दिनहरूमा यो थप तीव्र गतिमा बढेको छ । बैंकहरूले भन्सार शुल्कको जोखिमविरुद्ध बीमा स्वरूप अमेरिकामा धेरै धातु जम्मा गरिरहेका छन् । चीनमा माग बढ्दै जाँदा र क्वाङ्चाउ फ्युचर्स एक्सचेन्जमा सम्झौताहरूको कारोबार सुरु हुँदा त्यसतर्फको निर्यात बलियो भएको छ ।

लन्डनमा बिहान ९ः२१ बजेसम्म स्पट गोल्ड १.७ प्रतिशतले बढेर प्रति औंस ४४ सय १२.९४ डलर पुगेको छ । चाँदी २.६ प्रतिशतले बढेर ६८.८८ डलर पुगेको छ । प्यालेडियम ३ प्रतिशतभन्दा बढी र प्लेटिनम ४.३ प्रतिशतले बढेको छ । ब्लूमबर्ग डलर स्पट इन्डेक्स ०.२ प्रतिशतले घटेको छ ।

बजारलाई प्रभाव पार्ने मुख्य कारकहरू थप ब्याजदर कटौतीको सम्भावना र भूराजनीतिक चिन्ताहरू विशेषगरी युक्रेन र ट्रम्प प्रशासनको हालैको राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीति रहेको सिड्नीस्थित एबीसी रिफाइनरीका संस्थागत बजारका विश्वव्यापी प्रमुख निकोलस फ्रेपेलले बताए । जापान–चीन तनाव र भेनेजुएलाको स्थितिले पनि सुनलाई सहयोग पुर्याइरहेको उनले थपे ।