रुसी तेल निर्यातमा भारतको ठूलो साथ, कीर्तिमानी परिमाणमा कच्चा तेल आयात

एजेन्सी । भारतीय रिफाइनरीहरूले रुसी तेल निर्यातकहरूलाई ठूलो राहत दिइरहेका छन् । त्यसकारण दक्षिण एसियाली मुलुक भारतमा रुसी कच्चा तेलको आपूर्तिले नयाँ रेकर्ड कायम गरेको छ ।

ब्लूमबर्गले संकलन गरेको जहाज ट्य्राकिङ तथ्यांक अनुसार, गत महिना भारतीय बन्दरगाहहरूमा दैनिक २३ लाख ब्यारलभन्दा बढी रुसी तेल अनलोड गरिएको थियो र जुलाई महिनामा पनि आपूर्तिको यो दर सोही स्तरको नजिक देखिएको छ ।

चार वर्षअघि युक्रेनमाथि रुसको आक्रमण सुरु हुनुभन्दा पहिले यो आपूर्ति शून्यप्रायः रहेकोमा अहिलेको उच्च वृद्धिले रुसी तेललाई समुद्रमा थन्किनबाट जोगाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ ।

रुसका धेरै ठूला उत्पादकहरूमाथि अझै पनि अमेरिकी प्रतिबन्धहरू कायम छन् तर यसले खरिदकर्ताहरूलाई हतोत्साहित गरेको देखिँदैन । गत वर्षको अन्त्यमा प्रतिबन्धहरू लागू गर्दा तेलको प्रवाह घट्ने अपेक्षा गरिएको भए तापनि बिचौलियाहरूको प्रयोगका कारण तेल ढुवानी झन् बढेर गएको छ ।

पर्सियाली खाडीबाट हुने आपूर्तिमा आएको गिरावट, रुसी निर्यातमा भएको वृद्धि र घट्दो मूल्यका कारण भारतमा यस्तो ठूलो परिमाणमा रुसी तेल भित्रिएको हो ।

अमेरिका र इरानबीचको अन्तरिम शान्ति सम्झौतापछि विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उत्पादक क्षेत्र पश्चिम एसियाबाट हुने निर्यातमा केही सुधारको संकेत देखिए पनि त्यो छोटो समयमै पुनः घटेको छ । उक्त सम्झौता एक महिनाभित्रै भंग भएपछि स्ट्रेट अफ हर्मुज पार गर्ने जहाजहरूमा इरानी आक्रमणहरू फेरि सुरु भएका छन् र अमेरिकाले पुनः जलसैनिक नाकाबन्दी लगाएको छ ।

पछिल्लो समय यमनका हुती विद्रोहीहरूले साउदी बन्दरगाहमा आउने जहाजहरूमाथि आक्रमण गर्ने धम्की दिएपछि साउदीको लाल सागर बन्दरगाहबाट हुने ढुवानी पनि जोखिममा परेको छ जुन खाडी क्षेत्रको वैकल्पिक मार्गको रूपमा निकै महत्त्वपूर्ण मानिएको थियो ।

जुलाई १९ सम्मको तथ्यांक अनुसार, रुसबाट समुद्रमार्फत हुने कच्चा तेलको ढुवानी चार हप्ताको औसतमा दैनिक ४१ लाख ६० हजार ब्यारल रहेको छ । यो महिनाको पहिलो हप्ताको ऐतिहासिक उच्च विन्दुको नजिक हो ।

रुसी रिफाइनरीहरूमा युक्रेनले निरन्तर गरिरहेको ड्रोन आक्रमणका कारण स्वदेशमा प्रशोधन हुन नसकेको कच्चा तेल अहिले निर्याततर्फ मोडिएको छ जसले रुसको तेल उत्पादन घट्दै गए पनि वैदेशिक ढुवानीलाई भने बढाइरहेको छ ।

गत साता मात्रै युक्रेनी ड्रोनहरूले मस्कोको उत्तरपूर्वी क्षेत्रमा रहेको दैनिक ३ लाख ब्यारल क्षमताको यानोस रिफाइनरीमा आक्रमण गरेका थिए ।

आक्रमणको यो शृंखलाका कारण जुलाईमा रुसको रिफाइनिङ कार्य २१ वर्षयताकै न्यून विन्दुमा पुगेको छ जसले रुसको आन्तरिक बजारमा इन्धनको चरम अभाव सिर्जना गरेको छ । यसले मस्कोलाई आन्तरिक आपूर्ति स्थिर राख्न आयातित इन्धनमा अनुदान दिन बाध्य पारेको छ ।

रुसी कच्चा तेलको मूल्यमा आएको निरन्तर गिरावटले पनि भारतीय खरिदकर्ताहरूलाई आकर्षित गरेको छ । विगत १३ हप्तादेखि चार हप्ताको औसत आधारमा रुसी तेलको मूल्य घटिरहेको छ र अहिले यो मूल्य अप्रिलको मध्यतिरको उच्च विन्दुको तुलनामा करिब आधा मात्र रहेको छ ।

वर्षको सुरुतिर अमेरिकी प्रतिबन्धको डरले केही भारतीय रिफाइनरीहरू रुसी तेल खरिद गर्न हिचकिचाएका थिए र त्यो हिचकिचाहट फेरि फर्कन सक्ने देखिन्छ किनकि अमेरिकी सिनेटरहरूको एक समूहले रुसमाथि थप प्रतिबन्ध लगाउने विधेयक ल्याउने तयारी गरिरहेको छ ।

उक्त विधेयकले भारत लगायत रुसी तेल र प्राकृतिक ग्यासका शीर्ष पाँच खरिदकर्ताहरूलाई लक्षित गर्दै १०० प्रतिशतसम्म भन्सार शुल्क लगाउने प्रस्ताव गरेको छ तर अमेरिका र भारतबीच व्यापार वार्ता जारी रहेको अवस्थामा राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले यो शुल्क लगाउने हुन् वा होइनन् भन्ने कुरा अझै प्रस्ट छैन ।

जुलाई १९ मा सकिएको हप्तामा ३७ वटा ट्यांकरहरूले २ करोड ७७ लाख ब्यारल रुसी कच्चा तेल लोड गरेका छन् जुन अघिल्लो हप्ताको तुलनामा केही बढी हो । दैनिक औसत आधारमा सो हप्ताको ढुवानी ३९ लाख ६० हजार ब्यारल पुगेको छ ।

यस वर्षको अहिलेसम्मको औसत प्रवाह दैनिक ३६ लाख २० हजार ब्यारल रहेको छ जुन गत वर्षको औसत भन्दा बढी हुनुका साथै सन् २०२२ मा युक्रेन आक्रमण सुरु भएयताकै सबैभन्दा उच्च वार्षिक औसत हो । यद्यपि साप्ताहिक ढुवानीको तथ्यांक मौसम, मर्मत सम्भार, प्रतिबन्ध र जहाज प्रस्थानको समयका कारण तलमाथि भइरहने गर्छ ।

रुसको बढ्दो निर्यात र ढुवानी प्रक्रियामा लाग्ने समयका कारण हाल करिब १३ करोड ७० लाख ब्यारल रुसी कच्चा तेल समुद्रमै तैरिरहेको अवस्थामा छ । इजिप्टको भूमध्यसागरीय तट, सिंगापुर नजिकैको रियाउ टापु र रुसको सुदूर पूर्वमा रहेका ट्यांकरहरूमा ठूलो परिमाणमा तेल थन्किएको छ ।

कतिपय अवस्थामा रुसी तेल बोकेका जहाजहरूले अर्को जहाजमा तेल सार्नका लागि हप्तौंसम्म पर्खनुपर्ने स्थिति छ ।

मूल्यको हिसाबले हेर्दा जुलाई १९ सम्मको २८ दिनमा मस्कोको निर्यातको कूल मूल्य घटेर हप्ताको १ अर्ब ५४ करोड डलरमा झरेको छ । यो गिरावट मुख्यतया कच्चा तेलको मूल्यमा आएको कमीका कारण भएको हो जहाँ रुसको बेन्चमार्क युराल्स तेलको मूल्य अप्रिलको तुलनामा आधाभन्दा कम भएको छ ।

तैपनि रुसको निर्यात मूल्य अघिल्लो वर्षको कुनै पनि समयको तुलनामा अझै उच्च नै रहेको छ । भारतमा डेलिभरी हुने रुसी तेलको मूल्य लगातार १३औं हप्ता घट्दै प्रति ब्यारल ६५.२८ डलर कायम भएको छ । यो मार्चको मध्यदेखि यताकै न्यून विन्दु हो ।

एसियाली ग्राहकहरूलाई पठाइने तेलको परिमाणमा केही कमी देखिए पनि गन्तव्य नखुलाइएका जहाजहरूको संख्यामा भएको वृद्धिले वास्तविक तथ्यांकलाई लुकाएको हुन सक्छ । ट्यांकरहरूले अक्सर अरब सागर पार नगरेसम्म स्वेज वा पोर्ट सुडान जस्ता अस्थायी गन्तव्यहरू देखाउने गर्छन् ।

चीनतर्फ जाने तेलको प्रवाह दैनिक १० लाख ६० हजार ब्यारल रहेको छ भने भारततर्फ दैनिक ८ लाख ४० हजार ब्यारल गइरहेको देखिन्छ । यद्यपि, गन्तव्य नखुलाइएका जहाजहरूमा दैनिक करिब २० लाख ब्यारल बराबरको तेल रहेको छ जसमध्ये ठूलो हिस्सा अन्ततः भारत वा चीनमै पुग्ने सम्भावना रहन्छ ।

टर्कीतर्फको प्रवाह विगत तीन महिनायताकै उच्च विन्दुमा पुगेको छ भने सिरिया जाने तेलको परिमाण ट्य्राकिङ प्रणालीबाट हराउने हुनाले त्यसको सही अनुमान गर्न भूउपग्रह तस्बिरहरूको सहयोग लिनुपर्ने अवस्था छ ।