अमेरिका–इरान युद्धविराम समाप्त भएको घोषणासँगै ऊर्जा बजारमा हलचल

एजेन्सी । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानसँगको समझदारी पत्र र युद्धविराम समाप्त भएको घोषणा गरिरहँदा हर्मुज जलयोजकको नियन्त्रणलाई लिएर दुई देशबीचको विवाद पुनः उग्र बनेको छ ।

हर्मुज जलयोजकको नियन्त्रणका लागि सैन्य तनाव अहिले वास्तविक मुठभेडमा परिणत भएको छ । अमेरिकी सेनाले जलमार्गमा रहेका इरानी सैन्य पूर्वाधारहरूमाथि पुनः घातक आक्रमण सुरु गरेको छ ।

अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्डले इरानविरुद्ध शक्तिशाली आक्रमणहरूको शृंखला सुरु गरेको घोषणा गरेको छ । सेन्ट्रल कमान्डका अनुसार, जुलाई ७ मा इरानका ८० भन्दा बढी सैन्य लक्ष्यहरूमा प्रहार गरिएको छ ।

यसमा इरानी हवाई रक्षा प्रणाली, कमान्ड र कन्ट्रोल नेटवर्क, तटीय रेडार स्थलहरू र जहाज–विरोधी मिसाइल क्षमताहरू समावेश छन् । यो कारबाही हर्मुज जलयोजकमा ऊर्जा ढुवानी गर्ने जहाजहरूमाथि इरानको रिभोल्युसनरी गार्ड्सले गरेका हालैका आक्रमणहरूको प्रत्यक्ष जवाफ भएको अमेरिकाको दाबी छ ।

भूउपग्रहीइ तथ्यांक प्रदायक मरिन ट्राफिकका अनुसार, हाल निकै थोरै जहाजहरू मात्र हर्मुज जलयोजकतर्फ अघि बढिरहेका छन् र ती सबैले ओमान–अमेरिकी नियन्त्रणमा रहेको दक्षिणी मार्गको साटो इरान–अनुमोदित उत्तरी मार्ग प्रयोग गरिरहेका छन् ।

यसले के पुष्टि गर्छ भने बन्दर अब्बास र केशम टापु जस्ता स्थानमा कडा सैन्य प्रहार खेप्नुपरे तापनि तेहरानले जलयोजक भएर हुने तेल र ग्यासको ढुवानीमा आफ्नो नियन्त्रण कायम गर्ने उद्देश्यमा केही हदसम्म सफलता पाएको छ ।

यसको जवाफमा इरानले बहराइन र कुवेतमा रहेका अमेरिकी सेनाहरूलाई निशाना बनाएको छ जसका कारण कुवेतमा केही विद्युत् प्रसारण लाइनहरूमा क्षति पुगेको रिपोर्ट गरिएको छ । जलमार्गको सार्वभौमिकताको यस विवादले ऊर्जाको भूराजनीतिलाई थप जोखिममा पारेको छ । यो ठ्याक्कै जुन महिनामा देखिएको संकट जस्तै छ जहाँ अमेरिकाले प्रस्ताव गरेको दक्षिणी मार्ग र इरानको प्रभावमा रहेको उत्तरी मार्गबीच द्वन्द्व चर्किएको थियो ।

जुन महिनामा हस्ताक्षर गरिएको समझदारी पत्रको बुँदा नम्बर ४ र ५ मा अमेरिकाले प्रतिबन्धहरू हटाउने र बदलामा इरानले जलयोजकमा स्वतन्त्र व्यावसायिक ढुवानी सुनिश्चित गर्ने उल्लेख थियो । तर, ट्रम्पको अभिव्यक्ति र दुवै देशका सेनाको गतिविधिले पर्सियाली खाडीमा शत्रुता समाप्त हुने आशा निकै कम देखाएको छ ।

ट्रम्प प्रशासन अब हर्मुजको नियन्त्रणका लागि कहिल्यै नसकिने युद्धमा फसेको देखिन्छ । अंकारामा आयोजित नेटो शिखर सम्मेलनबाट ट्रम्पले स्पष्ट रूपमा कूटनीति समाप्त भएको संकेत दिएका छन् ।

ट्रम्पको यस अभिव्यक्तिपछि तेल र ग्यास बजारमा पुनः त्रास फैलिएको छ । ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रति ब्यारल ७९ डलरको हाराहारीमा पुगेको छ जुन ट्रम्पको भाषणपछि ६ प्रतिशतभन्दा बढीको वृद्धि हो । यसले विश्वव्यापी आपूर्तिको भविष्यलाई पुनः अन्यौलमा पारेको छ जबकि केही समयअघि मात्रै बजारमा तेलको उपलब्धता बढी हुने अपेक्षाले मूल्य घट्ने अनुमान गरिएको थियो ।

सबैभन्दा चिन्ताजनक कदम भने अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयको तर्फबाट आएको छ । मन्त्रालयले जनरल लाइसेन्स एक्स खारेज गरेको छ जसले इरानी कच्चा तेलको बिक्रीमा छुट दिएको थियो । जुन २१ मा जारी गरिएको यस लाइसेन्सले विश्व बजारमा तेलको मूल्य घटाउन मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिएको थियो तर अब इरानी तेलमा पहुँच पाउने बाटो पूर्ण रूपमा बन्द भएको छ ।

यो इजाजतपत्र खारेज हुनु नै युद्धविराम पूर्ण रूपमा समाप्त भएको सबैभन्दा स्पष्ट प्रमाण हो । अबका केही हप्ता र महिनाहरूमा हर्मुज जलयोजक विवादित क्षेत्रका रूपमा रहने निश्चित छ जसले विश्वव्यापी ऊर्जा सुरक्षालाई खतरनाक मोडमा पुर्याउनेछ ।