कच्चा तेलको उत्पादन बढाउने ओपेक प्लसको निर्णय, ढुवानी र खरिददारका विषयमा प्रश्न

एजेन्सी । अगस्ट महिनादेखि लगातार पाँचौं महिनाका लागि कच्चा तेलको उत्पादन कोटा बढाउने ओपेक प्लसको निर्णयले दुईवटा प्रश्नहरू खडा गरेको छ ।

के उनीहरूले वास्तवमै बढेको उत्पादन ढुवानी गर्न सक्छन् ? सक्छन् भने, यसलाई कसले किन्नेछ ?

ओपेक र रुस जस्ता सहयोगी उत्पादकहरू सम्मिलित ओपेक प्लसका सात मुख्य सदस्यहरूले आइतबारको बैठकमा अगस्टदेखि दैनिक १ लाख ८८ हजार ब्यारल उत्पादन कोटा बढाउने सहमति गरेका छन् । त्यसले अप्रिलदेखिको कुल वृद्धिलाई झण्डै ८ लाख ब्यारल प्रतिदिन पुर्याएको छ ।

हर्मुज जलयोजक खुला रहन सक्यो भने पहिलो प्रश्नको जवाफ सकारात्मक हुनेछ । यो साँघुरो जलमार्गबाट हुने ढुवानीको मात्रा २८ फेब्रुअरीमा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गर्नुअघिको स्तरमा फर्कन सक्नुपर्छ ।

प्रसंगवश यो ध्यान दिनु उपयुक्त हुन्छ कि केवल जलयोजकबाट हुने प्रवाहको सट्टा पश्चिम एसियाबाट हुने कुल कच्चा तेल निर्यातको मात्रालाई बेन्चमार्क मानिनुपर्छ ।

किनभने साउदी अरब र संयुक्त अरब अमिरातले हर्मुज जलयोजक बाहिरका बन्दरगाहहरू प्रयोग गर्न जारी राखेका छन् ।
तर, मध्यपूर्वबाट हुने कुल ढुवानीलाई हेर्दा पनि स्पष्ट हुन्छ– १७ जुनमा अमेरिका र इरान ६० दिने युद्धविरामका लागि सहमत भएदेखि ढुवानीको मात्रा केही बढेको भए तापनि यो अझै युद्धपूर्वको स्तरभन्दा धेरै तल छ ।

कमोडिटिज विश्लेषक केप्लरद्वारा संकलित तथ्यांक अनुसार, जुन महिनाको निर्यात ९६.२ लाख बीपीडी थियो जुन इरान द्वन्द्व सुरु हुनुभन्दा अघिका तीन महिनाको औसत १ करोड ८४ लाख बीपीडीको करिब आधा मात्र हो ।

जुलाईमा थप सुधार देखिने सम्भावना छ । केप्लरले ९९.९ लाख बीपीडीको ढुवानी ट्य्राक गरिरहेको छ तर थप कार्गोहरूको मूल्यांकन भएपछि यो संख्या अझ बढ्ने सम्भावना छ ।

तैपनि पश्चिम एसियाको निर्यात अझै सीमित छ र अमेरिका तथा अफ्रिका जस्ता अन्य क्षेत्रहरूबाट बढेको ढुवानी खाडी क्षेत्रबाट भएको घाटा पूर्ति गर्न पर्याप्त छैन भनी तथ्यांकले देखाउँछ ।

तर, द्रुत रूपमा अनुकूलन हुने तेल उद्योगको प्रमाणित इतिहास छ र हर्मुज जलयोजक खुला रहेसम्म उनीहरू पश्चिम एसियाबाट उत्पादन र ढुवानी बढाउन सक्षम छन् भन्ने अनुमान गर्नु जायज हुनेछ ।

कच्चा तेलको फ्युचर्स मार्केटले अहिले मूल्य यसरी तय गरिरहेको छ मानौं ओपेक प्लसले आफ्नो उच्च उत्पादन कोटा पूरा गर्न सक्षम हुनेछ र इरानका साथै पूर्व ओपेक प्लस सदस्य संयुक्त अरब अमिरातबाट पनि थप कच्चा तेल उपलब्ध हुनेछ ।

सोमबारको प्रारम्भिक एसियाली व्यापारमा ब्रेन्ट सम्झौताहरू प्रति ब्यारल करिब ७१.७२ डलरमा कारोबार भइरहेका थिए । यो ३ जुलाईको ७२.१२ डलर र इरानमाथि अमेरिकी–इजरायली आक्रमण हुनुभन्दा अघिल्लो दिन २७ फेब्रुअरीको ७२.४८ डलरको तुलनामा कम हो ।

कच्चा तेलको फ्युचर्स मार्केट इरान युद्धभन्दा पहिले व्याप्त रहेको अत्यधिक आपूर्तिको अवस्थातर्फ फर्कन खोजेको देखिन्छ ।
आपूर्ति शृंखलाहरू पुनःस्थापित गर्न सकिन्छ र ओपेक प्लस तथा गैर–ओपेक उत्पादकहरूले उत्पादन बढाउन सक्छन् भने यो धारणा जायज ठहरिनेछ ।

अमेरिका र इरानबीच पुनः द्वन्द्व हुन सक्ने स्पष्ट जोखिमका अलावा अन्य कारकहरूले पनि भूमिका खेल्न सक्छन् ।

इरान युद्धको समयमा ब्रेन्टको मूल्य प्रति ब्यारल १२६ डलरभन्दा माथि नगएको एउटा कारण यो पनि थियो कि विश्वकै सबैभन्दा ठूलो कच्चा तेल आयातक चीनले खरिदमा नाटकीय रूपमा कटौती गरेको थियो ।

जुन महिनामा चीनको समुद्री मार्गबाट हुने आयात एक दशकभन्दा बढी समयको तुलनामा सबैभन्दा कम भएको छ । केप्लरले ५८.४ लाख बीपीडी आयात भएको अनुमान गरेको छ जुन युद्धपूर्वको स्तरको करिब आधा हो ।

खरिदमा गरिएको यो कटौती जुलाईमा पनि जारी रहने देखिएको छ जसमा केप्लरले केवल ५३.१ लाख बीपीडीको आयात ट्य्राक गरिरहेको छ । तर, जुलाईमा आउने थप कार्गोहरूको मूल्यांकन भएपछि यो संख्या बढ्नेछ ।

अब प्रश्न छ– चीन कहिले कच्चा तेल बजारमा फर्कनेछ ? विगतको अनुभवलाई हेर्ने हो भने रिफाइनरहरूले कच्चा तेलको मूल्य पर्याप्त रूपमा घटेको ठान्दा मात्र उनीहरू बजारमा फर्कनेछन् ।

मूल्य घट्दा आयात बढाउने र मूल्य बढ्दा कटौती गर्ने चीनको बलियो इतिहास छ र यो प्रवृत्ति पछिल्ला केही महिनाहरूमा अझ बढी देखिएको छ ।

ठूला सरकारी कम्पनीहरूभन्दा पहिले साना र स्वतन्त्र रिफाइनरहरू बजारमा फर्कने सम्भावना छ र अगस्टसम्ममा यी प्लान्टहरूबाट आयात बढेको देख्नु कुनै आश्चर्यको कुरा हुनेछैन ।

मूल्यहरू कमजोर रहिरहेमा चीनका ठूला रिफाइनरहरूले पनि पुनः खरिद सुरु गर्ने सम्भावना छ यद्यपि यो आयात तथ्यांकमा देखिन कम्तीमा चौथो त्रैमासिकसम्म लाग्नेछ ।