इरान युद्ध अन्त्य गर्ने दिशामा अघि बढ्दै अमेरिका, ट्रम्पले बोलाए क्याबिनेट बैठक

एजेन्सी । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले बुधबार आफ्नो मन्त्रिपरिषद्सँग भेट गर्दैछन् ।

यो इरानसँगको युद्ध अन्त्य गर्ने उद्देश्यले भइरहेको वार्ताको एक नाजुक मोड हो । केही दिनअघि मात्रै उनले आफ्नो प्रशासन र तेहरानबीच सम्झौताका लागि धेरैजसो वार्ता भइसकेको दाबी गरेका थिए । तर, वार्ताको स्थिति अझै पनि अनिश्चित र परिवर्तनशील छ ।

आफ्ना शीर्ष सल्लाहकारहरूसँगको छलफलको तयारी गर्दै गर्दा ट्रम्पले आफू एउटा यस्तो सम्झौताको नजिक पुगेको विश्वास व्यक्त गरिरहेका छन् जसले हर्मुज जलयोजक पुनः खोल्नेछ ।

उनले इरानको आणविक क्षमतालाई पर्याप्त मात्रामा घटाइएको तर्क गर्दै जीतको घोषणा गर्ने र रिपब्लिकनहरूका बीच अलोकप्रिय बन्दै गएको यो द्वन्द्व अन्त्य गर्ने योजना बनाएका छन् ।

तर, अहिलेको स्थितिमा ट्रम्पले आफ्नो रोजाइको यस युद्धलाई एक असन्तोषजनक अन्त्यतर्फ लैजाने जोखिम पनि उत्तिकै छ ।
बन्दै गरेको यस सम्झौताले धेरै महत्त्वपूर्ण मुद्दाहरूलाई पछि सुल्झाउने गरी थाती राखेको छ । यसले गर्दा राष्ट्रपति ट्रम्प आफ्नै समर्थकहरूबाट पनि कडा आलोचनाको पात्र बनेका छन् ।

आलोचकहरूका अनुसार, यस द्वन्द्वबाट इरानका कट्टरपन्थी नेताहरू थकित भए पनि अन्ततः उनीहरू झन् उत्साहित भएर निस्कनेछन् । यो सबै यस्तो समयमा भइरहेको छ जब कंग्रेसको नियन्त्रण कसको हातमा जाने भन्ने निर्धारण गर्ने मध्यावधि चुनाव नजिकिँदैछ र रिपब्लिकनहरू बढ्दो लागत र इन्धनको मूल्यले अमेरिकी मतदाताको मुड बिगार्ने चिन्तामा छन् ।

सोमबार अमेरिकी सेनाले इरानको दक्षिणी भागमा मिसाइल लोन्च गर्ने ठाउँ र खानी बिछ्याउने डुंगाहरूमा रक्षात्मक आक्रमण गरेपछि वार्ता झन् जटिल बनेको छ । अमेरिकाले हप्तौं लामो युद्धविरामको सन्दर्भमा संयम अपनाएको दाबी गरेको छ भने इरानले यस कार्यलाई अविश्वास र अविश्वसनीयताको संकेत भन्दै निन्दा गरेको छ ।

जलसन्धि पुनः खोल्ने र युद्धविराम लम्ब्याउने विषयमा इरानसँगको वार्ता सफल हुन अझै केही दिन लाग्ने विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले मंगलबार भनेका छन् । ‘उनी (ट्रम्प) कि त राम्रो सम्झौता गर्नेछन् वा कुनै सम्झौता गर्ने छैनन्,’ रुबियोले पत्रकारहरूलाई भने ।

तेहरानले पूर्ण आत्मसमर्पण गरे पनि मिडियाले यस द्वन्द्वको अन्त्यलाई इरानको शानदार र गौरवपूर्ण जीतको रूपमा चित्रण गर्ने ट्रम्पले मंगलबार सामाजिक सञ्जालमा गुनासो गर्दै लेखेका छन् ।

ट्रम्पले सम्झौता नजिकै रहेको दाबी गरे पनि धेरै मुख्य मुद्दाहरूमा अमेरिका र इरानबीच मतभेद कायमै छ । राष्ट्रपतिले आफ्नै रिपब्लिकन सहयोगीहरू मिसिसिपीका सिनेटर रोजर विकर, साउथ क्यारोलिनाका लिन्डसे ग्राहम र टेक्ससका टेड क्रुजबाट पनि छानबिनको सामना गरिरहेका छन् ।

उनीहरूका अनुसार, सम्झौताका शर्तहरू तेहरानका लागि धेरै लाभदायक देखिएका छन् ।

उनीहरू सार्वजनिक भएका सम्झौताका पक्षहरूसँग असहमत छन् । उनीहरूका अनुसार, यो सम्झौता पूर्व राष्ट्रपति बाराक ओबामाले इरानसँग गरेको आणविक सम्झौतासँग धेरै मिल्दोजुल्दो छ जसलाई ट्रम्पले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा खारेज गरेका थिए ।

सम्भावित सम्झौता अनुसार, तेहरानले प्रतिबन्धहरूमा सहुलियत पाउने बदलामा आफ्नो उच्च संवर्धित युरेनियमको भण्डार त्याग्न सहमत हुनुपर्नेछ । यो जानकारी संवेदनशील वार्ताको बारेमा नाम नखुलाउने शर्तमा बोलेका दुई क्षेत्रीय अधिकारी र ट्रम्प प्रशासनका एक वरिष्ठ अधिकारीले दिएका हुन् ।

एक क्षेत्रीय अधिकारीका अनुसार, इरानले कसरी युरेनियम त्याग्ने भन्ने विषय ६० दिनको अवधिमा हुने थप वार्ताको विषय हुनेछ । केही युरेनियमलाई कम संवर्धित गरिनेछ भने बाँकीलाई तेस्रो देशमा पठाइनेछ ।

अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार, इरानसँग हाल ६० प्रतिशत शुद्धतासम्म संवर्धित ४४०.९ किलोग्राम युरेनियम छ । यो हतियार बनाउन आवश्यक ९० प्रतिशत शुद्धताको स्तरबाट केवल एक प्राविधिक कदम मात्र टाढा छ । इरानले आफ्नो युरेनियम त्याग्नेबारे सार्वजनिक रूपमा कुनै प्रतिबद्धता जनाएको छैन ।

अर्को सुल्झन बाँकी मुख्य मुद्दा भनेको यस युद्धविरामले लेबननमा इरान समर्थित सशस्त्र समूह हिजबुल्लाह विरुद्ध इजरायलको कारबाहीलाई समेट्छ कि समेट्दैन भन्ने हो । इरानले अमेरिकासँग हुने कुनै पनि युद्धविराम सम्झौतामा लेबननलाई पनि समेट्नुपर्ने अडान राखेको छ ।

ट्रम्प प्रशासनले लेबननको प्रश्नमा केही ठाउँ बाँकी राखेको देखिन्छ । बन्दै गरेको समझदारीपत्रले अमेरिका र यसका सहयोगीहरू र इरानका समर्थक समूहहरू (जस्तै हिजबुल्लाह) बीच युद्धविरामको आह्वान गर्छ । तर, साथै इजरायलको आत्मरक्षा र आसन्न खतराहरू विरुद्ध कार्य गर्ने अधिकारलाई पनि जोड दिन्छ ।

प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले मंगलबार इजरायली सेनाले लेबननमा आफ्नो अपरेशन झन् गहिरो बनाउँदै लगेको घोषणा गरेका छन् ।

इरान युद्ध अन्त्य गर्ने कुनै पनि सम्झौतामा साउदी अरब, कतार र पाकिस्तान लगायतका थप देशहरूलाई अब्राहम सम्झौतामा सामेल गराउनुपर्ने शर्त समावेश हुनुपर्ने ट्रम्पले सोमबार बताएका छन् । अब्राहम सम्झौता ट्रम्पको पहिलो कार्यकालमा इजरायलसँग कूटनीतिक र आर्थिक सम्बन्ध सामान्य बनाउने उद्देश्यले गरिएको अमेरिकी मध्यस्थताको सम्झौता हो ।

अन्य पश्चिम एसियाली र मुस्लिम बाहुल्य देशहरूले छिट्टै यो सम्झौतामा हस्ताक्षर गर्नेछन् भन्ने ट्रम्पको आशा अलि बढी नै महत्त्वाकांक्षी हुन सक्छ ।

उदाहरणका लागि, अरब जगतको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण शक्ति मानिने साउदी अरबले इजरायलसँगको सम्बन्ध सामान्य बनाउनका लागि प्यालेस्टिनी राज्य स्थापनाको ग्यारेन्टी हुनुपर्ने पूर्वशर्त राख्दै आएको छ । यो यस्तो कुरा हो जसको इजरायलले कडा विरोध गर्छ ।

खाडी देशका अधिकारीहरूका अनुसार, ट्रम्पको यो प्रस्तावलाई स्तब्ध पार्ने मौनताका साथ स्वागत गरिएको संयुक्त अरब अमिरातका लागि पूर्व अमेरिकी राजदूत बार्बरा लीफले बताइन् । यद्यपि, वार्तासँग परिचित अर्का एक व्यक्तिले उक्त दाबीको खण्डन गर्दै केही क्षेत्रीय सहयोगीहरूले राष्ट्रपतिको आह्वानलाई सकारात्मक रूपमा लिएको बताएका छन् ।

लीफका अनुसार, अमेरिकाका मध्यपूर्वी सहयोगीहरूले यो कुरा बुझेका छन् कि इरानले प्रतिबन्ध सहुलियतबाट प्राप्त हुने पैसा सम्भवतः आफ्नो सैन्य क्षमता सुदृढ गर्न प्रयोग गर्नेछ । तैपनि, उनीहरूले ट्रम्पले द्वन्द्व अन्त्य गर्न गरिरहेको प्रयासलाई समर्थन गरेका छन् । ‘उनीहरूले यसबाहेक अरू कुनै विकल्प देखिरहेका छैनन्,’ लीफले भनिन् ।