भेनेजुएला जस्तै गरी क्युबामा सत्ता परिवर्तन गर्न सहज छैन ट्रम्प प्रशासनलाई

एजेन्सी । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पको प्रशासनले गत जनवरीमा सैन्य बल प्रयोग गरी भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मदुरोलाई सत्ताच्युत गरेपछि अब कम्युनिष्ट नियन्त्रित क्युबामाथि दबाब बढाइरहेको छ ।

भेनेजुएला क्युबाली सरकारको प्रमुख समर्थक भए पनि क्युबा किन भेनेजुएला जस्तै गरी सत्तापरिवर्तन हुने अर्को देश नहुन सक्छ भन्ने कारणहरू यहाँ दिइएका छन् ।

भेनेजुएलामा जनवरी ३ मा अमेरिकी सेनाले मदुरोलाई पक्राउ गरेपछि तत्कालीन उपराष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजले सत्ता सम्हालेकी थिइन् र उनी अहिले कार्यवाहक राष्ट्रपतिको रूपमा छिन् ।

रोड्रिगेज मदुरोकी सहायक थिइन् । तर, क्युबाका राष्ट्रपति मिगेल डियाज–कानेल वा ९४ वर्षीय पूर्व राष्ट्रपति राउल क्यास्ट्रोको त्यस्तो कुनै समान उत्तराधिकारी छैन । हवानामाथि दबाब बढाउन अमेरिकाले यसै हप्ता राउल क्यास्ट्रोविरुद्ध अभियोग दर्ता गरेको छ ।

डालासस्थित युनिभर्सिटी अफ नर्थ टेक्ससका विज्ञ ओर्लान्डो पेरेज भन्छन्, ‘क्युबाको सुरक्षा संयन्त्रले हरेक वैकल्पिक शक्ति स्रोतलाई प्रणालीगत रूपमा ध्वस्त पारेको छ ।’

भेनेजुएलासँग नोबेल पुरस्कार विजेता मारिया कोरिना माचाडो जस्ती लोकप्रिय विपक्षी नेता पनि छिन् जसले २०२४ को चुनाव जितेकी थिइन् तर उनलाई सत्तामा आउन दिइएन ।

क्युबामा त्यस्तो कोही व्यक्तित्व छैन । पूर्व राष्ट्रपतिका नाति राउल रोड्रिगेज क्यास्ट्रोले यसै महिना सीआईएका निर्देशक जोन र्याटक्लिफसँग भेट गरेपछि उनी वाशिङटनसँग मिलेर काम गर्न सहमत हुन सक्ने चर्चा चलेको छ ।

तर, ती युवा क्यास्ट्रोको क्युबाली सरकारमा कुनै औपचारिक पद छैन र उनले आफ्नो परिवारलाई धोका दिने अपेक्षा गरिएको छैन । उनले शुक्रबार आफ्ना हजुरबुबा विरुद्धको अभियोगको विरोधमा हवानामा आयोजित र्यालीमा भाग लिएका थिए ।

सन् १९५९ मा फिडेल क्यास्ट्रोको क्रान्ति भएदेखि नै क्युबा अमेरिकाको प्रतिद्वन्द्वी रहँदै आएको छ । ट्रम्पलाई फ्लोरिडाका कट्टरपन्थी क्युबाली–अमेरिकीहरूको बलियो समर्थन छ जसले दशकौंदेखि अमेरिकाको सहयोगमा क्युबाको सत्ता परिवर्तनको वकालत गर्दै आएका छन् ।

विगतमा क्युबालाई फ्लोरिडाबाट मात्र ९० माइल टाढा रहेको खतरनाक सोभियत स्याटेलाइट राज्य मानिन्थ्यो । हाल यसलाई पश्चिमी गोलार्धमा चिनियाँ प्रभावको सम्भावित स्थलको रूपमा हेरिन्छ । तर, सोभियत संघको पतनपछि रुसको ध्यान अन्यत्र मोडिएको छ र क्युबाको आर्थिक समस्याले गर्दा अमेरिकासँग भिड्ने क्षमता घटेको छ ।

विज्ञहरूका अनुसार, क्युबामा अस्थिरता आउँदा आप्रवासन संकट निम्तिन सक्छ । अमेरिकी नाकाबन्दीका कारण त्यहाँका जनता बिजुली बिना बसिरहेका छन् र युद्ध वा अराजकता भएमा उनीहरू टापु छोडेर भाग्न सक्छन् ।

क्युबाको सेना भेनेजुएलाको भन्दा वैचारिक रूपमा बढी सुदृढ र संगठित छ जसले कडा प्रतिरोध गर्न सक्छ । जनवरीमा भेनेजुएलामा मदुरोको सुरक्षामा खटिएका दर्जनौं क्युबाली एजेन्टहरू मारिएका थिए । तर, जीवित रहेकाहरूले अमेरिकी सेनाले कसरी काम गर्छ भन्ने कुरा सिकेका हुन सक्छन् ।

रुस र चीनसँगको वर्षौंको सहकार्यका कारण क्युबा निगरानी र गुप्तचरीमा पनि बढी उन्नत मानिन्छ ।

भेनेजुएलासँग प्राकृतिक स्रोतहरू छन् र अमेरिकी कम्पनीहरू त्यहाँ तेल उत्पादन गर्न लाइन लागेका छन् ।

क्युबासँग त्यस्तो कुनै स्रोत छैन । ट्रम्पको अधिकतम दबाब अभियान र नाकाबन्दीका कारण क्युबाको राज्य सञ्चालित पर्यटन उद्योग यसअघि नै धराशायी भइसकेको छ ।

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोलाई ट्रम्प प्रशासनको क्युबा नीतिको मुख्य शक्तिको रूपमा हेरिएको छ । रुबियो आफैं क्युबाली आप्रवासीका छोरा हुन् र उनको भविष्यमा राष्ट्रपति बन्ने राजनीतिक महत्त्वाकांक्षा रहेको छ ।

क्युबामा हुने ठूलो परिवर्तनले उनको राजनीतिक करियरलाई फाइदा पुर्याउन सक्छ तर असफल भएमा यसले ठूलो जोखिम निम्त्याउन सक्छ ।

सन् १९९६ को हेल्म्स–बर्टन ऐनका कारण क्युबासँगको सम्बन्ध परिवर्तन गर्ने वाशिङटनको क्षमता सीमित छ । यस ऐनले दशकौंदेखिको अमेरिकी प्रतिबन्ध हटाउनका लागि लोकतान्त्रिक रूपमा निर्वाचित सरकार गठन हुनुपर्ने शर्त राखेको छ ।

ट्रम्पले भेनेजुएलामा मदुरोलाई हटाएर त्यहाँको सरकारलाई यथावत राख्दै व्यापारिक सम्बन्ध परिवर्तन गरे । तर, क्युबामा क्युबाली अधिकारीहरूको सहयोग बिना कानुनी रूपमा त्यसो गर्न सम्भव छैन । क्युबाको अर्थतन्त्रमा निजी क्षेत्रको अभाव र गेसा भनिने सैन्य समूहको वर्चस्व भएकाले त्यहाँको अवस्था झन् जटिल छ ।

वाशिङटनले भेनेजुएलामा मदुरोको सरकार लागुऔषध आतंकवादमा संलग्न रहेको आरोपमा सैन्य कारबाहीलाई न्यायोचित ठहराएको थियो । तर, क्युबाली अधिकारीहरूमाथि अहिलेसम्म त्यस्तो कुनै आरोप लागेको छैन । वास्तवमा, क्युबाली सरकारले आफूले लागुऔषध तस्करी विरुद्ध अमेरिकासँग सहकार्य गरिरहेको बताउँदै आएको छ ।