युद्ध फेरि सुरु हुने आशंकाका बीच इरानले बढायो ड्रोनहरूको उत्पादन

एजेन्सी । अप्रिलको आरम्भमा सुरु भएको ६ हप्ता लामो युद्धविरामको अवधिमा इरानले पहिले नै आफ्ना केही ड्रोन उत्पादनहरू पुनः सुरु गरिसकेको छ ।

अमेरिकी गुप्तचर मूल्यांकनका बारेमा जानकारी राख्ने दुई स्रोतहरूका अनुसार, यो अमेरिकी–इजरायली आक्रमणबाट क्षतिग्रस्त भएका निश्चित सैन्य क्षमताहरूलाई इरानले द्रुत रूपमा पुनर्गठन गरिरहेको संकेत हो ।

चारवटा स्रोतहरूले सीएनएनलाई बताए अनुसार, अमेरिकी गुप्तचर निकायको रिपोर्टले इरानको सेना सुरुमा अनुमान गरिएको भन्दा धेरै छिटो पुनर्गठित भइरहेको देखाउँछ ।

गुप्तचर रिपोर्टका बारेमा जानकारी राख्ने चार स्रोतहरूका अनुसार, सैन्य क्षमताहरूको पुनर्गठन (जसमा मिसाइल साइटहरू, लोन्चरहरू र हालको द्वन्द्वका क्रममा नष्ट भएका प्रमुख हतियार प्रणालीहरूको उत्पादन क्षमताको प्रतिस्थापन समावेश छ) को अर्थ यो हो कि राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले पुनः बमवर्षा अभियान सुरु गरेमा इरान क्षेत्रीय सहयोगीहरूका लागि अझै पनि ठूलो खतराका रूपमा रहनेछ ।

अमेरिकी–इजरायली आक्रमणले इरानको सेनालाई दीर्घकालीन रूपमा कति हदसम्म कमजोर बनायो भन्ने दाबीहरूमाथि पनि यसले प्रश्न उठाएको छ ।

विभिन्न हतियारका पाटपुर्जाहरूको उत्पादन पुनः सुरु गर्न लाग्ने समय फरक–फरक भए पनि केही अमेरिकी गुप्तचर अनुमानहरूले इरानले ६ महिना जति छोटो अवधिमै आफ्नो ड्रोन आक्रमण क्षमतालाई पूर्ण रूपमा पुनः प्राप्ति गर्न सक्ने संकेत गरेको एक अमेरिकी अधिकारीले सीएनएनलाई बताए ।

‘इरानीहरूले पुनर्गठनका लागि गुप्तचर समुदायले तय गरेका सबै समयसीमाहरू पार गरिसकेका छन्,’ ती अमेरिकी अधिकारीले भने ।

ड्रोन आक्रमणहरू क्षेत्रीय सहयोगीहरूका लागि विशेष चासोको विषय हुन् । युद्ध पुनः सुरु भएमा इरानले आफ्नो मिसाइल उत्पादन क्षमता (जुन उल्लेखनीय रूपमा कमजोर भएको छ) लाई थप ड्रोन प्रक्षेपणहरू मार्फत बढावा दिन सक्छ ताकि इजरायल र खाडी देशहरूमा आक्रमण जारी राख्न सकियोस् । ती देश यी दुवै हतियार प्रणालीको पहुँचभित्र छन् ।

दुई देशबीच युद्ध अन्त्य गर्ने सम्झौता हुन सकेन भने उनले सैन्य कारबाही पुनः सुरु गर्ने ट्रम्पले बारम्बार इरानलाई चेतावनी दिँदै आएका छन् । बमवर्षा पुनः सुरु गर्नबाट मात्र एक घण्टा टाढा रहेको उनले मंगलबार सार्वजनिक रूपमै भनेका थिए । त्यसको अर्थ यी सैन्य क्षमताहरू प्रयोगमा आउन सक्छन् ।

एक स्रोतले सीएनएनलाई बताएअनुसार, इरानले अपेक्षा गरिएको भन्दा धेरै छिटो पुनर्गठन गर्न सक्नुको पछाडि रुस र चीनबाट प्राप्त सहयोगदेखि लिएर अमेरिका र इजरायलले सोचे जति क्षति पुर्याउन नसकेका जस्ता विभिन्न कारणहरू छन् ।

उदाहरणका लागि, अमेरिकी गुप्तचर मूल्यांकनबारे जानकार दुई स्रोतहरूले सीएनएनलाई बताएअनुसार, द्वन्द्वको समयमा पनि चीनले इरानलाई मिसाइल बनाउन प्रयोग गर्न सकिने पाटपुर्जाहरू उपलब्ध गराउन जारी राखेको छ यद्यपि जारी अमेरिकी नाकाबन्दीले यसलाई केही हदसम्म सीमित पारेको हुन सक्छ ।

इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले गत साता सीबीएसलाई बताएअनुसार, चीनले इरानलाई मिसाइल निर्माणका पाटपुर्जाहरू दिइरहेको छ तर उनले यसबारे थप विस्तृत जानकारी दिन अस्वीकार गरे ।

चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता क्वो च्याकुनले पत्रकार सम्मेलनका क्रममा यस आरोपको खण्डन गर्दै यसलाई तथ्यमा आधारित नभएको बताए ।

यसैबीच हालैका अमेरिकी गुप्तचर मूल्यांकनहरूका अनुसार, अमेरिकी–इजरायली आक्रमणले पुर्याएको गम्भीर क्षतिका बावजुद इरानले अझै पनि ब्यालिस्टिक मिसाइल, ड्रोन आक्रमण र हवाई रक्षा क्षमता कायम राखेको छ । यसको अर्थ सैन्य उत्पादन क्षमताको द्रुत पुनर्गठन शून्यबाट सुरु भइरहेको छैन ।

अमेरिकी सेन्ट्रल कमान्डका एक प्रवक्ताले यसबारे टिप्पणी गर्न अस्वीकार गर्दै कमान्डले गुप्तचरसँग सम्बन्धित मामिलामा छलफल नगर्ने बताए ।

पेन्टागनका मुख्य प्रवक्ता सीन पार्नेलले सीएनएनलाई दिएको एक विज्ञप्तिमा भनेका छन्, ‘अमेरिकाको सेना विश्वकै सबैभन्दा शक्तिशाली छ र राष्ट्रपतिले चाहेको समय र स्थानमा कारबाही गर्न यससँग आवश्यक सबै कुरा छ ।’

‘हामीले हाम्रा मानिस र हाम्रा स्वार्थहरूको रक्षा गर्न अमेरिकी सेनासँग क्षमताको ठूलो भण्डार छ भन्ने सुनिश्चित गर्दै विभिन्न कमान्डहरूमा धेरै सफल अपरेशनहरू गरेका छौं,’ पार्नेलले थपे ।

सीएनएनले अप्रिलमा रिपोर्ट गरेअनुसार, अमेरिकी गुप्तचरले इरानका करिब आधा मिसाइल लोन्चरहरू अमेरिकी आक्रमणबाट जोगिएको मूल्यांकन गरेको थियो । गुप्तचरबारे जानकार स्रोतहरूका अनुसार, हालैको एक रिपोर्टले त्यो संख्या बढेर दुई तिहाइ पुगेको देखाएको छ । यसको आंशिक कारण जारी युद्धविराम हो जसले इरानलाई अघिल्ला आक्रमणहरूमा पुरिएका हुन सक्ने लोन्चरहरू खनेर निकाल्ने समय दिएको छ ।

अमेरिकी गुप्तचर मूल्यांकनको कुल संख्यामा हाल पहुँच नभएका लोन्चरहरू पनि समावेश हुन सक्छन्, जस्तै आक्रमणका कारण जमिनमुनि पुरिएका तर नष्ट नभएका लोन्चरहरू ।

हजारौं इरानी ड्रोनहरू अझै बाँकी छन्, जुन उक्त देशको ड्रोन क्षमताको करिब ५० प्रतिशत हो, गुप्तचर रिपोर्टलाई उद्धृत गर्दै दुई स्रोतहरूले सीएनएनलाई पहिले नै बताएका थिए ।

इरानको तटीय रक्षा क्रुज मिसाइलहरूको ठूलो हिस्सा अक्षुण्ण रहेको गुप्तचर मूल्यांकनले देखाएको छ । अमेरिकाले जहाजहरूमा आक्रमण गरिरहेको भए पनि तटीय सैन्य सम्पत्तिहरूमा आफ्नो हवाई अभियान केन्द्रित नगरेकाले यस्तो भएको हो । ती मिसाइलहरूले इरानलाई हर्मुज जलयोजकमा जहाजको आवागमनमा खतरा उत्पन्न गर्न सक्ने प्रमुख क्षमता प्रदान गर्छन् ।

समग्रमा, हालैका अमेरिकी गुप्तचर रिपोर्टहरूले यो युद्धले इरानको सैन्य क्षमतालाई कमजोर बनाएको तर पूर्ण रूपमा नष्ट नगरेको सुझाव दिन्छन् । इरानीहरूले यी आक्रमणहरू पछि छिटो पुनर्गठन गरेर युद्धको दीर्घकालीन प्रभावलाई प्रभावकारी रूपमा सीमित गर्न सक्छन् भन्ने कुरा प्रदर्शन गरेका छन् ।

यसमा आफ्नो रक्षा औद्योगिक आधारको पुनर्निर्माण पनि समावेश छ जसका बारेमा सेन्ट्रल कमान्डका कमान्डर एडमिरल ब्राड कुपरले धेरै हदसम्म समाप्त भइसकेको बताए ।

‘अपरेसन एपिक फ्युरीले इरानको ब्यालिस्टिक मिसाइल र ड्रोनलाई उल्लेख्य रूपमा कमजोर बनायो र उनीहरूको रक्षा औद्योगिक आधारको ९० प्रतिशत नष्ट गर्यो जसले गर्दा इरानले वर्षौंसम्म पुनर्गठन गर्न सक्नेछैन,’ कुपरले मंगलबार हाउस आर्म्ड सर्भिसेज कमिटीको सुनुवाइमा बयान दिएका थिए ।

तर, कुपरको बयान इरानको सैन्य क्षमता पुनर्गठन गर्ने क्षमता र त्यसको समयसीमा सम्बन्धी अमेरिकी गुप्तचर मूल्यांकनहरूको पूर्ण विपरीत देखिन्छ । दुई स्रोतहरूले सीएनएनलाई बताएअनुसार, गुप्तचर रिपोर्टहरू सेन्ट्रल कमान्डका कमान्डरले दिएको विवरणसँग मेल खाँदैनन् ।

हालैका अमेरिकी गुप्तचर मूल्यांकनबारे जानकार एक स्रोतले सीएनएनलाई बताएअनुसार, इरानको रक्षा औद्योगिक आधारमा पुगेको क्षतिले उसको पुनर्गठन गर्ने क्षमतालाई वर्षौं होइन, केही महिना मात्र पछाडि धकेलेको हुन सक्छ । इरानको केही रक्षा औद्योगिक आधार अझै अक्षुण्ण रहेको र यसले निश्चित क्षमताहरूको पुनर्गठन गर्ने समयलाई अझ तीव्र बनाउन सक्ने स्रोतले उल्लेख गरेको छ ।