राउल क्यास्ट्रोविरुद्ध अभियोजन : क्युबा र अमेरिकाबीच लडाइँ हुने त हैन ?

एजेन्सी । यो एउटा यस्तो अभियोग हो जसले अमेरिका र क्युबाबीचको सशस्त्र द्वन्द्व टार्नका लागि बाँकी रहेको सम्झौताको कुनै पनि झिनो सम्भावनालाई समाप्त पार्न सक्छ ।

सन् १९९६ मा एक नागरिक विमान खसालेको विषयमा पूर्व क्युबाली नेता राउल क्यास्ट्रो विरुद्ध लगाइएको संघीय आरोपले मायामीको क्युबाली निर्वासित समुदायलाई उत्साहित बनाएको छ । जहाँ बुधबार यो अभियोगको घोषणा गरियो, सोही दिन क्युबाली डायस्पोराले स्पेनबाट आफ्नो स्वतन्त्रताको उत्सव मनाइरहेका थिए ।

हवानामा दिनप्रतिदिन कमजोर बन्दै गएको सरकारलाई देखेपछि क्यास्ट्रो विरोधी निर्वासितहरूले क्युबाली सरकारी अधिकारीहरूलाई सत्तामा राख्ने गरी गरिने कुनै पनि सम्झौताको विरुद्धमा वकालत गरेका छन् ।

तर, टापुमा रहेका क्रान्तिका समर्थक क्युबालीहरूका लागि क्यास्ट्रो कतै जाने वा मायामीको अदालतमा उभिने सम्भावना निकै कम छ ।

पूर्व अमेरिकी कूटनीतिकर्मी रिकार्डो जुनिगाले सीएनएनसँग कुरा गर्दै क्यास्ट्रोका बारेमा भने, ‘उनी क्रान्तिका जीवित प्रतीक हुन् ।’

जुनिगा ओबामा प्रशासनको पालामा कूटनीतिक सम्बन्ध पुनःस्थापना गर्न राउल क्यास्ट्रोका छोरा लगायत क्युबाली अधिकारीहरूसँग सम्झौता गर्ने गोप्य वार्ता टोलीका सदस्य थिए ।

क्युबाली सरकारलाई सम्झौताका लागि दबाब दिने उद्देश्यले क्यास्ट्रोमाथि अभियोग लगाउनु प्रत्युत्पादक हुन सक्ने जुनिगाले बताए ।

‘अन्ततः दुवै पक्षको निराशाले द्वन्द्व निम्त्याउन सक्छ किनभने वाशिङटनले यस अभियोगमार्फत क्युबाली सरकारसँगको सञ्चार बन्द गरेको छ,’ पूर्व कूटनीतिकर्मीले बताए ।

तर, धेरै निर्वासितहरू फिडेल र राउल क्यास्ट्रोले स्थापना गरेको क्रान्ति अहिले भत्किरहेको विश्वास गर्छन् र अबको अन्तिम पतनलाई छिटो बनाउन थप दबाब नै पर्याप्त हुने ठान्छन् ।

क्युबाली–अमेरिकी मूलकी संसद् सदस्य मारिया एल्विरा सालाजारले मंगलबार एक्समा घोषणा गरिन्, ‘क्यास्ट्रोहरूको समय अब सकियो ।’

मायामीका निर्वासितहरूका लागि सन् १९९६ मा स्वयंसेवक समूह ब्रदर्स टु द रेस्क्युका दुईवटा नागरिक विमानहरू क्युबाली सेनाले खसाल्दा चारजना क्युबाली–अमेरिकीहरूको मृत्यु भएको घटना यस्तो अपराध हो जुन ३० वर्षदेखि सजायविहीन रहेको छ ।

क्युवाली–अमेरिकी मतदाताहरूमाझ आफ्नो लोकप्रियताको बारम्बार उल्लेख गरे पनि ट्रम्पले कम्युनिस्ट शासित टापुमा हुने अमेरिकी आक्रमण टार्न सकिने सम्भावित सम्झौतालाई अस्वीकार गरेका छैनन् ।

‘तपाईंले शासन परिवर्तन गरे पनि वा नगरे पनि म सम्झौता गर्न सक्छु । यो एक कठोर शासन रहेको छ र उनीहरूले धेरै मानिसहरूलाई मारेका छन्,’ ट्रम्पले मंगलबार पत्रकारहरूलाई भने ।

‘तर, यो यस्तो देश हो जसलाई साँच्चै मद्दत चाहिन्छ । उनीहरू बिजुली बाल्न सक्दैनन्, उनीहरू खान पाउँदैनन् । हामी त्यस्तो देख्न चाहँदैनौं ।’

ट्रम्पले क्युबाली सरकार सम्झौताका लागि आतुर रहेको दाबी गरे पनि ट्रम्पले भेनेजुएला र इरानका बारेमा पनि यस्तै भनेका थिए । तिनमा वार्ताहरू अचानक अमेरिकी सैन्य आक्रमणमा परिणत भएका थिए ।

क्युबाली–अमेरिकी र क्यास्ट्रोका कट्टर विरोधी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले क्युबाको शीर्ष नेतृत्व सत्ताबाट हट्नुपर्ने बताएका छन् ।

यस्ता कठोर विकल्पहरूको सामना गर्दा क्युबाली सरकारले एक गोली पनि नचलाई सत्ता छोड्नुभन्दा लड्दै पतन हुने बाटो रोज्न सक्छ । यो यस्तो देश हो जहाँ प्रत्येक सरकारी भाषण मातृभूमि वा मृत्यु ! को नाराका साथ टुंगिन्छ ।

ट्रम्प प्रशासनले क्युबामाथि लगाएको तेल नाकाबन्दीले टापुलाई आर्थिक र मानवीय संकटको अझ नजिक पुर्याएको छ ।
क्युबाली सरकारसँग व्यापार गर्ने विदेशी कम्पनीहरू विरुद्धको प्रतिबन्धले टापुमा खाद्यान्न आयात गर्ने केही ढुवानी कम्पनीहरूलाई आफ्नो सञ्चालन बन्द गर्ने घोषणा गर्न बाध्य पारेको छ ।

बढ्दो अभाव र लोडसेडिङले सरकारविरोधी प्रदर्शनहरू छिटपुट रूपमा निम्त्याएको छ जुन क्युबाली अधिकारीहरूले सामान्यतया सहन गर्दैनन् ।

गत साता सीआईएका निर्देशक जोन र्याटक्लिफको एक असाधारण भ्रमणले क्युबाली सरकारलाई सचेत गराएको र हवानालाई सम्झौताका लागि दिइएको समयसीमा समाप्त हुँदैछ भन्ने चेतावनी दिएको अमेरिकी अधिकारीहरूले बताएका छन् ।

सोमबार विदेश मन्त्रालयले शीर्ष अधिकारीहरू विरुद्ध आर्थिक प्रतिबन्धको नयाँ चरण घोषणा गरेको छ ।

क्युबाली राष्ट्रपति मिगेल डियाज–कानेलले यी उपायहरूलाई खारेज गर्दै कुनै पनि क्युबाली अधिकारीसँग अमेरिकी क्षेत्राधिकार अन्तर्गत सुरक्षित गर्नुपर्ने कुनै सम्पत्ति नरहेको बताए ।

तर, विमान खसालिएको समयमा क्युबाली सेनाको नेतृत्व गरेका राउल क्यास्ट्रो विरुद्धको अभियोगले यी शीतयुद्धकालीन शत्रुहरूबीचको तनावलाई दशकौं यताकै उच्च स्तरमा पुर्याएको छ ।

यस अभियोगले उनलाई सुपुर्दगी गर्नका लागि अमेरिकाले सम्भावित सैन्य कारबाही गर्ने आधार तयार पारेको छ – जस्तो कि क्युबाको घनिष्ठ सहयोगी भेनेजुएलाका निकोलस मदुरोसँग भएको थियो ।

तर, भेनेजुएलाको विपरीत, जहाँ मदुरोको सेनाले फितलो प्रतिरक्षा गरेको थियो र अमेरिकी सेनाले सजिलै हराएको थियो, क्यास्ट्रोका अनुयायीहरूले धेरै बढी आक्रामक प्रतिक्रिया दिने सम्भावना छ ।

सन् १९९६ को विमान काण्डमा जस्तै (जहाँ ब्रदर्स टु द रेस्क्युले हवानामा सरकारविरोधी पर्चाहरू खसालेको थियो) क्युबाली अधिकारीहरूले आज पनि आफ्नो सार्वभौमसत्ता रक्षा गर्ने अधिकार आफूसँग रहेको अडान लिएका छन् ।

अहिले नै क्युबाको सेनाले सम्भावित अमेरिकी आक्रमणको सामना गर्न तयारी गरिरहेको छ र डियाज–कानेलले कुनै पनि आक्रमणकारी सेनालाई रक्तपातले पर्खिरहेको चेतावनी दिएका छन् ।

टापुभरि सेनाले सैन्य अभ्यास गरिरहेको छ भने सरकारले नागरिकहरूलाई आक्रमणका लागि तयार रहन चेतावनी दिइरहेको छ ।

क्युबा सैन्य शक्तिको तुलनामा धेरै कमजोर भए पनि क्यास्ट्रो विरुद्धको कुनै पनि कदमले सिधा युद्ध निम्त्याउन सक्छ ।

आधिकारिक रूपमा अवकाश लिए पनि ९४ वर्षीय राउल क्यास्ट्रोलाई क्युबामा अझै पनि क्रान्तिको नेता र आर्मी जनरलका रूपमा सम्मान गरिन्छ । उनी विरलै सार्वजनिक रूपमा देखा पर्दा अझै पनि सैन्य बर्दी नै लगाउँछन् ।

लगभग प्रत्येक शीर्ष राजनीतिक र सैन्य अधिकारी क्यास्ट्रोद्वारा नै छानिएका हुन् र उनका उत्तराधिकारी राष्ट्रपति तथा कम्युनिस्ट पार्टीका सचिव डियाज–कानेल सबै प्रमुख निर्णयहरू उनकै सल्लाहमा हुने बताउँछन् ।

क्यास्ट्रोलाई निशाना बनाउँदा क्युबाली अधिकारीहरूका लागि सम्झौताको ठाउँ निकै कम रहने पूर्व कूटनीतिकर्मी जुनिगाले सचेत गराए ।

उनले भने, ‘क्युबाली पक्षले सञ्चार बन्द गरेर यो बुझ्न असफल हुन सक्छ कि अमेरिकाको तर्फबाट अबको कदम कुनै प्रकारको आक्रमण हुन सक्छ । तर, त्यहाँ अब नष्ट गर्नका लागि त्यस्तो केही बाँकी छैन जुन पहिले नै जर्जर नभएको होस् ।’