बाली नजिक समुद्रमुनि चिनियाँ गुप्तचर यन्त्र भेटिएको दाबी

एजेन्सी । इन्डोनेसियाको बाली र लोम्बोक बीचको रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण जलयोजकमा फेला परेको टोर्पिडो आकारको एक ठूलो यन्त्रलाई रक्षा विश्लेषकहरूले चिनियाँ समुद्रमुनि निगरानी गर्ने प्रणालीको रूपमा पहिचान गरेका छन् ।

तर, बेइजिङले यसबारेका चिन्ताहरूलाई खारेज गर्दै यसलाई अनावश्यक रूपमा अर्थ लगाउन वा शंका गर्न आवश्यक छैन भनेको छ ।

इन्डोनेसियाली सरकारी समाचार एजेन्सी अन्ताराका अनुसार, गत साता लोम्बोक जलयोजकमा पर्ने गिली ट्रावांगन टापुको उत्तरमा एक माझीले ३.७ मिटर लामो वस्तु फेला पारेका थिए । इन्डोनेसियाली जलसेनाले थप अनुसन्धानका लागि उक्त यन्त्रलाई लोम्बोकस्थित माताराम जलसेना बेसमा लगेको छ ।

जलसेनाका प्रवक्ता रियर एडमिरल तुंगुलले भने, ‘यस यन्त्रको उत्पत्ति, उद्देश्य र यसमा रहेका डेटाहरू पहिचान गर्न जलसेनाले गहिरो छानबिन गर्नेछ ।’

समुद्री रक्षा विश्लेषक एचआई सट्टनले यस यन्त्रलाई चिनियाँ अनुसन्धान संस्थानले विकास गरेको डिप–सी रियल–टाइम ट्रान्समिसन मूरिङ सिस्टमको रूपमा पहिचान गरेका छन् ।

सट्टनले लेखेका छन्, ‘यस संस्थानले समुद्रमुनि आक्रमण र रक्षामा ध्यान केन्द्रित गर्छ ।’ यो प्रणाली समुद्रको पिँधमा लंगरमार्फत बाँधिने गरी डिजाइन गरिएको हुन्छ र यसले सतहमा तैनाथ गरिएका सञ्चार उपकरणहरू मार्फत डेटाहरू पठाउने गर्छ ।

रिपोर्टका अनुसार, यो यन्त्र समुद्रमुनिको अवस्था र नजिकैका जहाजहरूको बारेमा जानकारी लिन सक्षम छ । सट्टनको विश्लेषण अनुसार, यसमा रहेका सेन्सरहरूले तापक्रम, गहिराइ, समुद्री बहाव र ध्वनि तथा लक्ष्यको जानकारी अनुगमन गर्छन् ।
यस्ता प्रणालीहरू चीनका लागि मात्र विशेष होइनन् । अमेरिका, जापान र भारत लगायतका देशहरूले पनि समान क्षमताका उपकरणहरू प्रयोग गर्छन् ।

सट्टनले थपे, ‘यस क्षेत्रमा चिनियाँ सेन्सर फेला पर्नु इन्डोनेसियाली अधिकारीहरूका लागि चिन्ताको विषय हुन सक्छ । यसले के संकेत गर्छ भने चीनसँग यी सेन्सरहरूको सञ्जाल हुन सक्छ जसले रणनीतिक जलमार्गहरूमा समुद्रमुनिको अवस्थाबारे रियल–टाइम जानकारी प्रदान गर्छ जसले उनीहरूको पनडुब्बी सञ्चालनमा मद्दत पुर्याउँछ ।’

यस यन्त्रमा सीएसआईसी अक्षर र उक्त निगमको लोगो रहेको छ ।

चीनको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले यसबारे विशिष्ट विवरण नभएको तर चीनले सधैं अन्तर्राष्ट्रिय कानुन अनुसार समुद्री अनुसन्धान गर्ने गरेको बताए ।

उनले एबीसीलाई भने, ‘अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास अनुसार, प्राविधिक गडबडी वा अन्य कारणले समुद्री अनुसन्धान उपकरणहरू अन्य देशको जलक्षेत्रमा पुग्नु असामान्य होइन । यसलाई अनावश्यक रूपमा अर्थ लगाउन वा शंका गर्न आवश्यक छैन ।’

समुद्री सुरक्षा र जलसेना मामिलाका विज्ञ कोलिन कोहका अनुसार, यस प्रणालीमा रहेका सेन्सर र डेटाहरू फिर्ता पठाउने क्षमताले यसलाई समुद्रमुनिको युद्धमा सक्षम बनाउँछ ।

यसको ध्वनिक सेन्सर पनडुब्बीहरू पत्ता लगाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ, उनले बताए । यस्ता प्रणालीहरूले संकलन गर्ने डेटाहरूको सैन्य र नागरिक दुवै प्रयोग हुन सक्ने उनले यो पनि स्पष्ट पारे ।

सिंगापुरको एस राजारत्नम स्कुल अफ इन्टरनेशनल स्टडीजका वरिष्ठ फेलो डा. कोहले भने, ‘यही नै समस्या हो । समुद्री वैज्ञानिक अनुसन्धान र डेटा संकलनमा यस्ता दोहोरो प्रयोग हुने प्रविधिहरूले चुनौती थप्छन् ।’

हालैका वर्षहरूमा इन्डोनेसियाली माझीहरूले धेरै चिनियाँ अन्डरवाटर ड्रोनहरू फेला पारेका छन् । तर डा. कोहका अनुसार, यस क्षेत्रमा समुद्रको पिँधमा स्थिर गरेर राखिने सेन्सर भेटिएको यो पहिलोपटक हो ।

अष्ट्रेलियाली रणनीतिक नीति संस्थानका वरिष्ठ विश्लेषक माल्कम डेभिसले सम्भावित द्वन्द्वमा समुद्रमुनिको युद्धका लागि भौगोलिक बनावट बुझ्नु महत्त्वपूर्ण हुने कुरा बेइजिङले बुझेको बताए । उनले भने, ‘मेरो अनुमानमा कुनै चिनियाँ जहाज वा पनडुब्बीले यो यन्त्रलाई कुनै निश्चित स्थानमा पनडुब्बी गतिविधि अनुगमन गर्नका लागि राखेको हुन सक्छ । पनडुब्बीहरूलाई पछ्याउनु उनीहरूको लक्ष्य हो ताकि युद्धको समयमा तिनलाई आक्रमण गर्न सजिलो होस् ।’

लोम्बोक जलयोजक हिन्द र प्रशान्त महासागरबीचको एक प्रमुख आर्थिक र सैन्य करिडोर हो । कम्तीमा २५० मिटर गहिराइ भएको यो मार्ग मलाक्का जलयोजकबाट जान नसक्ने ठूला जहाजहरूका लागि महत्त्वपूर्ण छ र मलक्का मार्ग अवरुद्ध भएमा यो प्रमुख वैकल्पिक मार्ग बन्न सक्छ ।

डा. कोहका अनुसार, लोम्बोक जलयोजक अस्ट्रेलियाली सैन्य बल वा अस्ट्रेलियामा रहेका सहयोगी सेनाहरूका लागि दक्षिण चीन सागर वा ताइवान जस्ता तनावपूर्ण क्षेत्रमा पुग्नका लागि पनि एक महत्त्वपूर्ण मार्ग हो । उनले भने, ‘त्यसैले मलाई विश्वास छ, यो अस्ट्रेलियाका लागि अत्यधिक रणनीतिक महत्त्वको विषय हो ।’

यो यन्त्र समुद्री कानुन अन्तर्गत वैध रूपमा सञ्चालन भइरहेको थियो कि थिएन भन्ने प्रश्न जटिल छ । अन्तर्राष्ट्रिय कानुन अनुसार, जहाजहरूलाई मार्गको केही अधिकार हुन्छ तर के लोम्बोक नजिकै फेला परेको यो वस्तुलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनमा जहाजको रूपमा वर्गीकृत गर्न सकिन्छ ?

लोम्बोक जलयोजक इन्डोनेसियाको तोकिएको टापु समूहको समुद्री मार्गको हिस्सा भएकाले त्यहाँ कस्ता गतिविधिहरू गर्न पाइन्छ भन्ने कुरा अझै विवादित रहेको डा. कोहले औंल्याए । उनले प्रश्न गरे, ‘मुख्य कुरा यो हो कि के इन्डोनेसियाले आफ्नो राष्ट्रिय सुरक्षालाई कमजोर पार्न सक्ने यस्ता गतिविधिहरूलाई सहन सक्छ ?’