इरानले लाल सागरमा रहेको चोकपोइन्टमा आक्रमण गर्न सक्ने, तेल बजार झन् जोखिममा

एजेन्सी । पश्चिम एसियामा द्वन्द्व चर्कियो भने अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले इरानद्वारा बाब एल–मान्डेब जलयोजक बन्द गर्न सक्ने जोखिमको सामना गरिरहेका छन् । यस परिदृश्यले पहिले नै गहिरो रूपमा प्रभावित बजारमा तेलको आपूर्तिलाई ह्वात्तै घटाउनेछ ।

बाब एल–मान्डेब विश्वका प्रमुख व्यापारिक नाकाहरूमध्ये एक हो जसले लाल सागरलाई अदनको खाडी र अरब सागरसँग जोड्छ । ट्यांकर र मालवाहक जहाजहरूमा इरानी आक्रमणका कारण हर्मुज जलयोजकबाट हुने निर्यातमा भारी गिरावट आएपछि यसले तेल बजारका लागि महत्त्वपूर्ण राहत मार्गको रूपमा काम गरेको छ ।

हर्मुज बन्द भएपछि साउदी अरबले आफ्नो ईस्ट–वेस्ट पाइपलाइन मार्फत तेलको प्रवाह बढाएको छ जसले दैनिक लाखौं ब्यारल तेललाई लाल सागरतर्फ मोडिरहेको छ । ती ब्यारलहरू बाब एल–मान्डेब हुँदै एसियातर्फ जाँदैछन् जसले जापान र दक्षिण कोरिया जस्ता प्रमुख अर्थतन्त्रहरूमा घटेको आपूर्तिको केही हिस्सा पूर्ति गर्न मद्दत गरेको छ ।

केपलरद्वारा उपलब्ध गराइएको तथ्यांक अनुसार, अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गर्नुअघि फेब्रुअरीमा दैनिक ३९ लाख ब्यारल रहेको बाब एल–मान्डेब मार्फत हुने तेल र पेट्रोलियम उत्पादनको निर्यात अप्रिलमा झण्डै दोब्बर भएर ७२ लाख ब्यारल पुगेको छ ।

इरानी सरकारी समाचार एजेन्सी तस्निमका अनुसार, इजरायलले गाजा र लेबननमा आक्रमण नरोकेमा इरानको रिभोलुसनरी गार्डले सोमबार बाब एल–मान्डेब बन्द गर्ने धम्की दिएको छ । तेहरानले अमेरिकासँगको कुनै पनि शान्ति सम्झौतामा लेबननबाट इजरायल फिर्ता हुनुपर्ने शर्त राखेको छ ।

इरानले बाब एल–मान्डेब बन्द गरेमा एसियातर्फ जाँदै गरेको साउदी तेलको आपूर्ति रोकिने कुरा केपलरका वस्तु अनुसन्धान निर्देशक म्याट स्मिथले बताए । ‘यस द्वन्द्वको विस्तार र बजारमा पर्ने प्रभावको हिसाबले एक कदम अगाडिको अवस्था हुनेछ,’ स्मिथले भने ।

लाल सागर मार्फत हुने तेलको प्रवाह नै कच्चा तेलको मूल्यलाई थप बढ्नबाट रोक्ने कारकहरूमध्ये एक भएको उनले बताए ।
बाब एल–मान्डेब विरुद्ध इरानको धम्कीपछि सोमबार अमेरिकी कच्चा तेलको मूल्य ८ प्रतिशतले बढेर उच्च विन्दुमा पुगेको थियो । बुधबार इजरायल र लेबनान युद्धविराम लागू गर्न सहमत भएपछि मूल्यमा केही गिरावट आयो तर यो युद्धविराम वास्तवमै प्रभावकारी हुनेछ भन्ने कुरा अझै अनिश्चित छ ।

बेरुतको सरकारभन्दा स्वतन्त्र रूपमा काम गर्ने इरानको लेबननी सहयोगी हिजबुल्लाहले बिहीबार युद्धविराम सम्झौतालाई अस्वीकार गरेको छ । इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले बुधबार सीएनबीसीलाई भने, ‘हामीले हिजबुल्लाहलाई निःशस्त्रीकरण गर्नुपर्छ र लेबननलाई असैनिकीकरण गर्नुपर्छ ।’

अमेरिका र इरानबीचको युद्धविराम अझै पनि कमजोर अवस्थामा छ । यसै साताको सुरुमा वाशिङटन र तेहरानले हर्मुज जलयोजक र त्यसको आसपासको क्षेत्रमा एकअर्कामाथि आक्रमण गरेका थिए । अमेरिकाले सैन्य कारबाही बढाएमा इरानको स्वाभाविक प्रतिक्रिया बाब एल–मान्डेबलाई निशाना बनाउनु हुनेछ भनेर स्मिथले बताए ।

यमनमा रहेका इरानका सहयोगी हुती विद्रोहीहरू अहिलेसम्म यो युद्धबाट धेरै हदसम्म बाहिरै रहेका छन् । गाजामा इजरायलको युद्धको बदलास्वरूप हुतीहरूले सन् २०२३ देखि २०२५ सम्म लाल सागरमा व्यावसायिक जहाजहरूमा आक्रमण गरेका थिए । बाब एल–मान्डेब मार्फत हुने आवतजावतमा भारी गिरावट आयो र यो अहिलेसम्म पूर्ण रूपमा लयमा फर्कन सकेको छैन ।

ट्रम्प प्रशासनले हुतीहरू विरुद्ध ५२ दिने हवाई युद्ध चलाएको थियो जुन सन् २०२५ को मे महिनामा युद्धविरामसँगै समाप्त भएको थियो । विद्रोहीहरूले लाल सागरमा अमेरिकी झण्डावाहक जहाजहरूमाथिको आक्रमण रोक्ने बदलामा अमेरिकाले आफ्ना हवाई हमलाहरू बन्द गरेको थियो ।

एस एन्ड पी ग्लोबल मार्केट इन्टेलिजेन्सका पश्चिम एसिया देश जोखिम प्रमुख ज्याक केनेडीका अनुसार, इरानी नेतृत्वले अर्को मोर्चा खोल्नु फाइदाजनक हुने निर्णय नगरेसम्म हुतीहरू हालको द्वन्द्वमा प्रवेश गर्न पर्खिरहेका हुन सक्छन् ।

बाब एल–मान्डेबको आवतजावत बन्द गर्न हुतीहरूले धेरै केही गरिरहनु पर्दैन भनेर स्मिथले बताए । ‘त्यहाँबाट यात्रा गर्ने प्रत्येक ट्यांकरमा उनीहरूले गोली चलाइरहनुपर्दैन,’ केपलरका विश्लेषकले भने, ‘त्यहाँबाट हुने आवतजावतलाई निरुत्साहित गर्न केही निश्चित लक्ष्यहरू नै पर्याप्त हुनेछन् ।’