जेनजी आन्दोलनका क्रममा निजी क्षेत्रमाथि आक्रमण हुनु दुर्भाग्यपूर्ण

रविभक्त श्रेष्ठ आईजे ग्रुपका अध्यक्ष हुन् । व्यावसायिक क्षेत्रमा उनको ३ दशकभन्दा लामो अनुभव छ । उनी भदौ २३ र २४ को जेनजी विद्रोहका क्रममा निजी क्षेत्रमाथि भएको आक्रमणले समग्र निजी क्षेत्रको आत्मविश्वासमा ठूलो धक्का पुर्‍याएको बताउँछन् । जेनजी विद्रोहका कारण व्यवसायीले भोग्नुपरेको आर्थिक तथा भौतिक क्षति र लगानीको खस्कँदो वातावरणबारे श्रेष्ठको अनुभव र विश्लेषण यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ।

जेनजी प्रदर्शनका क्रममा तपाईंले के कस्ता क्षति भोग्नुभयो ?

जेनजी प्रदर्शनका क्रममा मेरो व्यवसायमा पनि भौतिक क्षति हुन पुग्यो । निजी घर लगायतका सम्पत्तिमा कुनै क्षति नभएपनि व्यवसायमा भने क्षति भयो । जेनजी प्रदर्शनका क्रममा व्यावसायिक प्रतिष्ठानमाथि भएको आक्रमणका कारण करिब १० करोड रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको छ ।

यसले गर्दा उत्पादन प्रणालीसहित सेवा क्षेत्रमा आंशिक क्षति हुनुका साथै बजार प्रभावित भएको छ । क्षतिका कारण मनोवैज्ञानिक रूपमा ठूलो तनावको स्थिति पनि सिर्जना भएको छ ।

यसर्थ, अहिले सम्पत्ति कमाउने उद्योगी व्यवसायीमाथि हेर्ने दृष्टिकोण नै नकारात्मक बनेको छ । अफवाह तथा भ्रमपूर्ण सूचना र समाचार सम्प्रेषणका साथै व्यक्तिगत रिसइबी तथा कुण्ठाका कारण आन्दोलनका नाममा अराजक गतिविधि हुन पुगेका छन् ।

जेनजी प्रदर्शनका कारण तपाईंको मनोबलमा कस्तो प्रभाव पर्‍यो ? तपाईं थप लगानी गर्न तयार हुनुहुन्छ ?

व्यावसायिक प्रतिष्ठानमा भएको तोडफोड, लुटपाट र आगजनीका कारण मानसिक तनाव बढेर मनोबलमा ठूलो असर पुगेको छ । अहिले तत्कालै थप लगानी गर्ने स्थिति पनि छैन । थप लगानीका लागि भने म पर्ख र हेरको अवस्थामा छु ।

जेनजी प्रदर्शनका कारण लगानीको वातावरणमा ठूलो धक्का लागेको छ । यसले गर्दा समग्र लगानीको वातावरण कमजोर भएको छ ।

जेनजी प्रदर्शनपछि निजी क्षेत्रको आत्मविश्वास सुदृढ बनाउन सरकारले निर्वाह गरेको भूमिका कस्तो छ ?

प्रदर्शनपश्चात् मनोबल कमजोर भएको निजी क्षेत्रको मनोबल उठाउन सरकारले चालेको कदम सकारात्मक छ । यद्यपि, यो पर्याप्त छैन । यसलाई थप सुदृढ गर्दै लैजान आवश्यक छ ।

भदौ २३ र २४ गतेको जेनजी प्रदर्शनका क्रममा निजी क्षेत्रले कस्तो प्रत्यक्ष (भौतिक) र अप्रत्यक्ष (आर्थिक) क्षति बेहोर्नुपर्‍यो ?

जेनजी आन्दोलनका क्रममा निजी क्षेत्रलाई अनावश्यक रूपमा लक्षित गरिनु दुर्भाग्यपूर्ण र प्रतिकूल थियो । यो क्रममा निजी सम्पत्तिमाथि क्षति पुग्नुका साथै व्यावसायिक समुदायको आत्मविश्वासमा पनि गम्भीर असर परेको छ ।

आन्दोलनका क्रममा धेरै विभागीय स्टोर, व्यावसायिक प्रतिष्ठान, होटल तथा भवनहरूमा आगजनी गरिँदा निजी क्षेत्रमा गम्भीर क्षति पुगेको छ ।

यी सम्पत्तिहरू उद्यमी तथा व्यवसायीहरूले वर्षौंको मेहनत, लगानी र प्रतिबद्धताबाट निर्माण गरेका थिए । यस्ता घटनाले व्यावसायिक समुदायको विश्वासमा गहिरो धक्का पुर्‍याएको छ । बजार अवरुद्ध हुनु र कर्जाको प्रवाहमा अवरोध आउनुले नियमित व्यावसायिक गतिविधिमा प्रतिकूल असर पारेको छ । यसका कारण आर्थिक दबाब र सञ्चालनमा अनिश्चितता बढेको छ ।

प्रदर्शनका क्रममा भौतिक क्षतिमात्रै नभएर उद्यमी तथा लगानीकर्ताहरूको मनोबलमा नकारात्मक प्रभाव पारेको छ, । त्यसले आर्थिक वृद्धि र रोजगारी सिर्जनामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । निजी क्षेत्र राजनीतिक स्थिरता र सुरक्षित व्यावसायिक वातावरणमा मात्र फस्टाउन सक्छ । यी आधारभूत पक्षहरूमा कुनै पनि अवरोध आउँदा भविष्यका लगानी र दीर्घकालीन आर्थिक दिगोपनमा प्रत्यक्ष असर पर्छ ।

सुदृढ हुँदै गरेको लगानी वातावरणमा जेनजी प्रदर्शनले सिर्जना गरेको अनिश्चितताले गम्भीर धक्का पुगेको हो ?

जेनजी प्रदर्शन जस्ता घटनाक्रमहरूले अशान्तिको समयमा निजी क्षेत्र कति संवेदनशील हुन्छ भन्ने कुरा उजागर गरेको छ । व्यवसायीहरूले आर्थिक वृद्धि तथा रोजगारी सिर्जनामा सार्थक योगदान दिन सकून् भन्नका लागि स्थिर, सुरक्षित र पूर्वानुमान योग्य वातावरणको अत्यन्तै आवश्यकता रहेको स्पष्ट पारेका छन् ।

निजी क्षेत्रको मूल अपेक्षा भनेको कानुनी रूपमा सञ्चालन भइरहेका व्यवसाय तथा कडा परिश्रमबाट आर्जित लगानी सुरक्षित रहनुपर्छ भन्ने हो । राष्ट्रिय विकास, रोजगारी सिर्जना र आर्थिक सुदृढतामा निरन्तर योगदान दिनका लागि स्थिर र सुरक्षित वातावरण अपरिहार्य हुन्छ ।

तपाईंले व्यक्तिगत रूपमा वा आफ्ना कर्मचारीमा वा व्यावसायिक जगतले महसुस गरेको पोस्ट जेनजी स्ट्रेस (डर, असुरक्षा, अनिश्चितताजन्य तनाव) के–के छन् ?

हालैको आन्दोलनपछि व्यवसाय, व्यक्तिगत सम्पत्ति र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण रूपमा व्यक्ति तथा परिवारको सुरक्षा मुख्य चिन्ताको विषय बनेको छ । यस्ता घटनाले मुलुकमा गम्भीर अस्थिरताको संकेत देखाएको छ जहाँ व्यक्तिगत असन्तुष्टि, रिस वा अफवाहले कुनै व्यक्तिविरुद्ध लक्षित गतिविधि उत्पन्न गर्न सक्छ ।

बंगलादेश जस्ता देशमा भएका हालका घटनाले पनि अशान्तिको अवस्था र प्रभावलाई स्पष्ट पारेको छ । आन्दोलनका नाममा निर्दोष व्यक्तिहरू र व्यवसायीहरू लक्षित हुनु कुनै पनि हालतमा उचित होइन ।

यी परिस्थितिले व्यवसायी, कर्मचारी र उनका परिवारमा अत्यधिक मानसिक र भावनात्मक दबाब सिर्जना गरेको छ । यसले गर्दा स्थिर, सुरक्षित र अनुमान गर्न सकिने व्यावसायिक वातावरण बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ ।

जेनजी प्रदर्शनपछि व्यावसायिक वातावरण जोगाउन सरकारले गरेका प्रयासहरू के कस्ता छन् ? र, ती प्रयास कत्तिको प्रभावकारी भइरहेका छन् ?

जेनजी आन्दोलनपछि नेपाल सरकारले व्यावसायिक समुदायको विश्वास फर्काउनका लागि चालेका केही कदमहरू सराहनीय छन् । निजी क्षेत्रको प्रतिनिधिको रूपमा हामी यी उपायहरूको प्रशंसा गर्दछौं । व्यवसायीहरूले सामना गरेका चुनौतीलाई ध्यानमा राख्दै सरकारले देखाएको तदारुकतालाई उच्च मूल्यांकन गर्छौं ।

तर, सरकारले निजी क्षेत्रसँग सक्रिय रूपमा संवाद गर्दै हाम्रा सुझावहरू व्यावसायिक ढंगले कार्यान्वयन गरिरहेको देखिनु उत्साहजनक छ । मुख्य रूपमा यी पहलहरूको प्रभावकारी र समयमा कार्यान्वयनमा केन्द्रित हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो अनुरोध छ ।

भविष्यमा निजी क्षेत्रमाथि आक्रमण हुन नदिन वा यस्ता प्रदर्शनबाट निजी क्षेत्रलाई टाढै राख्नका लागि सरकार, व्यवसायी आफैं र अन्य सरोकारवालाहरूबाट के कस्तो पहलको आवश्यकता छ ? वा निजी क्षेत्रमाथि सर्वसाधारणको नकारात्मक मनोवृत्ति (दृष्टिकोण) कसरी बदल्न सकिन्छ ?

हरेक प्रदर्शन तथा आन्दोलन शान्तिपूर्ण रहोस् भन्ने जिम्मेवारी सरकार, आन्दोलनकारी र समाजको साझा दायित्व हो । शान्तिपूर्ण आन्दोलन व्यक्तिको मौलिक अधिकार हो । यसर्थ, आन्दोलन हिंसात्मक नहोस् भन्ने दायित्व आन्दोलनकारीको पनि हुन्छ ।

उनीहरूको प्रदर्शन हिंसामा रूपान्तरण नहोस् भनेर सरकारले पनि ध्यान दिनुपर्छ । अनैतिक तत्त्वहरूले आफ्नो स्वार्थका लागि आन्दोलनलाई हाइज्याक गर्न नदिने सक्रिय कदम सरकार र आधिकारिक प्रदर्शनकारीबाट हुनुपर्छ ।

त्यसैगरी, व्यावसायिक वातावरण बनाउनु समुदायसहित सबैको साझा दायित्व हो । व्यावसायिक क्षेत्रमा आर्जित सम्पत्ति वर्षौंको मेहनतको परिणाम हो र यसलाई त्यसैगरी सम्मान गर्नुपर्छ । व्यवसायीहरू अपराधी वा अवसरवादी होइनन्, उनीहरू आर्थिक वृद्धि र सामाजिक विकासका मुख्य इन्जिन हुन् ।

व्यवसायी समुदायले यस सन्देशलाई जनसमुदायमा प्रभावकारी रूपमा सम्प्रेषण गर्न सक्रिय भूमिका खेल्नुपर्छ । यस दृष्टिकोणका साथ मैले उद्योग वाणिज्य महासंघमा अध्यक्षको रूपमा रहँदा कर्पोरेट इथिक्स फोरम स्थापना गरेको थिएँ । व्यवसायप्रति सकारात्मक दृष्टिकोण विकास गर्न विविध गतिविधिहरू सुरु गरेको थिएँ ।

नेपालमा लगानीमैत्री वातावरण बनाउन कसले कस्तो भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ला ?

नेपाललाई लगानीमैत्री बनाउने विषय व्यापक र बहुपक्षीय छ जसमा विभिन्न क्षेत्रहरूमा धेरै चरणका छलफलहरू आवश्यक छन् । यो लक्ष्य प्राप्त गर्न सरकार र निजी क्षेत्रले सहकार्य गर्नु अत्यावश्यक छ । यसका लागि राजनीतिक स्थिरता र सुरक्षित व्यावसायिक वातावरण आधारभूत पूर्वशर्त हुन् ।

निजी क्षेत्रले लगानी प्रवर्धन र आर्थिक वृद्धिका लागि सरकारसँग नजिकबाट सहकार्य गर्न सधैं तत्परता देखाएको छ । यस सम्बन्धमा, सरकारले पनि केही सकारात्मक कदमहरू उठाइसकेको छ ।

तर, हालको परिस्थितिलाई पूर्ण रूपमा नकारात्मक ढंगमा मात्रै बुझेर हुँदैन । अझै पनि केही चुनौतीहरू रहिरहेका छन् । तीमध्ये प्रशासनिक जटिलता, पुराना कानुन र अस्पष्ट वा असंगत नीतिहरू मुख्य छन् ।

यसले लगानी र व्यावसायिक सञ्चालनमा बाधा पुर्‍याइरहेका छन् । यी मुद्दाहरूलाई छिटो र प्रभावकारी रूपमा समाधान गर्नु अत्यावश्यक छ । यसले लगानी र दीर्घकालीन आर्थिक विकासका लागि साँच्चिकै अनुकूल वातावरण सिर्जना गर्न सकिन्छ ।

(प्रस्तुत अन्तर्वार्ता ‘जेनजी विद्रोहपछि लगानीकर्ताको आत्मविश्वास र व्यावसायिक वातावरण’ अध्ययन प्रतिवेदन तयार पार्ने क्रममा सोधिएका प्रश्नहरुमा आईजे ग्रुपका अध्यक्ष श्रेष्ठले दिएको जवाफका आधारमा तयार पारिएको हो।)