एआईको आर्थिक प्रभावका ५ भ्रम र वास्तविकता

एजेन्सी । के कृत्रिम बुद्धिमत्ता (आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स–एआई) ले आर्थिक वृद्धिको एउटा ठूलो विस्फोट (सिंगुलारिटी) ल्याउन लागेको हो ? के धेरैजसो मानव कामदारहरू गरिबीमा धकेलिनेछन् ? के एआई बढाइचढाइ गरिएको प्रचार मात्र हो जसले फुट्ने निश्चित भएको वित्तीय बबललाई बढावा दिइरहेको छ ?

एआईका बारेमा दर्जनौं लेखहरू पढ्नुभयो भने तपाईंले यस्तै अतिरञ्जित कुराहरू मात्र देख्न सक्नुहुन्छ । तर, यस विषयलाई अझ सूक्ष्म र सन्तुलित दृष्टिकोणबाट हेर्नु महत्त्वपूर्ण छ । कुनै पनि परिवर्तनकारी प्रविधि जस्तै एआईको प्रभाव पनि निकै जटिल हुनेछ ।

यहाँ हामी एआईको आर्थिक प्रभावका बारेमा रहेका पाँचवटा भ्रमहरूको चर्चा गर्दैछौं ।

भ्रम १ः एआई कहिल्यै नाफामूलक हुन सक्दैन
हाम्रो पहिलो भ्रम हो— ‘एआई कहिल्यै नाफामूलक हुन सक्दैन ।’ धेरै शंकालुहरूले आजको एआईको अर्थतन्त्रलाई सन् १९९० को दशकका ती असफल इन्टरनेट कम्पनीहरूसँग तुलना गर्छन् र कतिपयले त ‘के एआई स्टकहरू अर्को पेट्स डट्कम हुन्’ भनेर प्रश्न समेत गर्छन् ।

तर हाम्रो अनुमान अनुसार, अमेरिकी एआई क्षेत्रले प्रयोगकर्ताहरूबाट अहिले नै ठूलो राजस्व आर्जन गरिरहेको छ । सन् २०२५ सम्ममा एआई सेवाको राजस्व करिब १०० अर्ब डलर पुग्न सक्छ । यस राजस्वले एआई मोडलहरू चलाउन लाग्ने प्रत्यक्ष खर्चलाई सजिलै धान्न सक्छ ।

हालको मूल्य निर्धारणले मोडलको अनुसन्धान र विकास, तालिम खर्च र अनुसन्धानकर्ताहरूको तलब पूर्ण रूपमा धान्न पर्याप्त छैन भन्ने कुरा साँचो हो । तर, केही सामान्य सुधारहरू गर्ने हो भने नाफा आर्जन गर्ने बाटो प्रस्ट देखिन्छ । नाफा अहिले नै नदेखिएको हुन सक्छ तर यो पहुँच बाहिर भने छैन ।

भ्रम २ः उत्पादकत्वमा आएको उछालको मुख्य कारण एआई हो
एआईले प्रयोगकर्ताहरूबाट राम्रो राजस्व संकलन गरिरहेको भए पनि प्रयोगकर्ताहरूलाई भएको फाइदा अझैसम्म उत्पादकत्वको तथ्यांकमा देखिएको छैन ।

श्रम उत्पादकत्व (प्रति घण्टा कामको वास्तविक कुल गार्हस्थ्य उत्पादन) मा तीव्रता आएको सत्य हो । सन् २०२०–२५ को अवधिमा उत्पादकत्व वृद्धि औसत १.९ प्रतिशत रह्यो जुन २०१०–१९ को १ प्रतिशतको तुलनामा धेरै बढी हो ।

तर, उत्पादकत्वमा आएको यो सुधार एआईको व्यापक प्रयोग सुरु हुनुभन्दा निकै अघि नै सुरु भइसकेको थियो । यसले एआई बाहेकका अन्य कारणहरू, जस्तै कसिलो श्रम बजारका कारण श्रम बचत गर्ने प्रविधिहरूमा भएको लगानी, तर्फ संकेत गर्छ ।

एआईले अझैसम्म उत्पादकत्वमा उल्लेखनीय वृद्धि गरेको छैन भने यसले श्रमको मागलाई पनि गम्भीर रूपमा घटाएको छैन । एआईका कारण कर्मचारी कटौती भएका केही घटनाहरू चर्चामा आए तापनि तथ्यांकले ठूलो असर देखाउँदैन । यसको अर्थ, एआईले उत्पादकत्वमा कहिल्यै प्रभाव पार्दैन भन्ने होइन । तर, बिजुली वा कम्प्युटर जस्ता विगतका प्रविधिहरू जस्तै एआईको उत्पादकत्वमा पर्ने प्रभाव देखिन समय लाग्नेछ ।

भ्रम ३ः अमेरिकाको जीडीपी वृद्धिमा एआईको ठूलो योगदान छैन
तेस्रो भ्रम हो– हालको अमेरिकी जीडीपी वृद्धिमा एआईको ठूलो हात छैन । यो सुन्दा अनौठो लाग्न सक्छ किनकि डेटा सेन्टरहरूमा अर्बौं डलर खर्च भइरहेको छ । गोल्डम्यान स्याक्सका अर्थशास्त्रीहरूले तर्क गरेअनुसार, सन् २०२५ मा एआई सम्बन्धित लगानी पूर्ण रूपमा आयातद्वारा भरपाई भयो जसले गर्दा जीडीपीमा यसको शुद्ध योगदान शून्य रह्यो । धेरै विश्लेषकहरूबीच अहिले यही धारणा बनेको छ । तर, यस विश्लेषणले पूर्ण चित्र देखाउँदैन भन्ने हामीलाई लाग्छ ।

हाम्रो अनुमान अनुसार, आधिकारिक मापन अनुसार नै सन् २०२५ मा एआई लगानीले वास्तविक जीडीपी वृद्धिमा ०.४ प्रतिशत योगदान पुर्याएको छ । सरकारी तथ्यांकमा आईटी उपकरणको लगानीलाई कम मापन नगरिएको भए यो योगदान ०.६ प्रतिशत हुने थियो ।

सन् २०२५ मा एआईको योगदान शून्य थियो भन्ने धारणा कहाँ चुक्यो त ? पहिलो, यसले आधिकारिक तथ्यांकलाई मात्र पूर्ण सत्य मान्छ । तर, आधिकारिक तथ्यांकलाई नै मान्ने हो भने पनि त्यहाँ दुईवटा गल्ती छन् । शून्य योगदानको धारणाले डेटा सेन्टर लगानीका ती पक्षहरूलाई बेवास्ता गर्छ जो सफ्टवेयर वा उपकरण मात्र नभएर भौतिक संरचनासँग सम्बन्धित छन् ।

साथै, एआई सेवाहरूमा गरिने खर्चलाई राष्ट्रिय खातामा अमूर्त लगानीको रूपमा पुँजीकरण गरिन्छ भन्ने तथ्यलाई पनि यसले बिर्सिएको छ ।

त्यसैले एआईले अर्थतन्त्रको माग पक्षमा ठूलो बल पुर्याइरहेको छ । तर, एआईको जीडीपी योगदानलाई कसिलो मौद्रिक नीतिले केही हदसम्म सन्तुलनमा राखेको हुन सक्छ । यस्तो अवस्थामा एआईको मुख्य प्रभाव उच्च जीडीपी वृद्धिमा नभई उच्च ब्याजदरमा देखिएको छ । एआईले उत्पादकत्व बढाउन थालेपछि मात्र यसले आपूर्ति पक्षमा सकारात्मक प्रभाव पार्दै जीडीपी वृद्धिमा ठूलो मद्दत पुर्याउनेछ ।

भ्रम ४ः एआई बबल हो भने यसको कुनै स्थायी आर्थिक प्रभाव हुनेछैन
चौथो भ्रम हो– एआई बबल हो भन्नु र एआईको कुनै स्थायी आर्थिक प्रभाव हुँदैन भन्नु एउटै कुरा हो । यो वैचारिक बुझाइ मात्र हो तर यो निकै महत्त्वपूर्ण छ ।

कुनै प्रविधिको अर्थतन्त्रमा दीर्घकालीन प्रभाव (जस्तै, उत्पादकत्व वृद्धि) छैन भने एआई कम्पनीहरूको अत्यधिक मूल्यलाई न्यायोचित ठहर्याउन गाह्रो हुन्छ भन्ने कुरा सत्य हो । तर, एउटा वित्तीय बबल फुट्नुको अर्थ त्यो प्रविधि नै काम नलाग्ने हुनु हो भन्ने सोच्नु गलत हो ।

प्रविधिले विश्वलाई बदलेको तर लगानीकर्ताहरूलाई भने डुबाएको इतिहासमा धेरै उदाहरणहरू छन् । सन् १९९० को दशकको डट्कम उछाल र १९औं शताब्दीको अन्त्यतिरको रेलमार्ग यसका उदाहरण हुन् । ती दुवैले वित्तीय संकट निम्त्याए पनि दीर्घकालीन रूपमा उत्पादकत्व वृद्धिमा ठूलो सहयोग गरे ।

हामी एआई बबल हो कि होइन भन्ने कुरामा कुनै राय दिइरहेका छैनौं । तर, मानौं कि यो एउटा बबल नै हो र निकट भविष्यमा एआईसँग सम्बन्धित स्टकहरूको मूल्य ह्वात्तै घट्यो भने पनि एआई परिवर्तनकारी प्रविधिको रूपमा समाप्त भयो भन्नु ठूलो गल्ती हुनेछ ।

भ्रम ५ः एआई सफल भयो भने कामदारहरूको भविष्य बर्बाद हुनेछ
अन्तिम भ्रम हो– एआई सफल भयो भने कामदारहरूको भविष्य समाप्त हुनेछ । यस धारणाले के भन्छ भने एआईले सबै काम स्वचालित बनायो भने जीडीपीमा श्रमको हिस्सा हराउनेछ ।

यो सम्भव छ, तर ग्यारेन्टी भने छैन । र यो आर्थिक इतिहाससँग पनि मेल खाँदैन । आधुनिक आर्थिक इतिहासमा अटोमेसन सधैं रहिआएको छ । दुई शताब्दीअघि धेरैजसो कामदारहरू किसान थिए । खेतीपातीमा भएको यान्त्रिकीकरण र उत्पादकत्व सुधारले किसानहरूलाई स्थायी रूपमा बेरोजगार बनाएन, बरु उनीहरू नयाँ क्षेत्रहरूमा सरे । त्यसैगरी, पछिल्लो ५० वर्षमा उत्पादनमूलक उद्योगमा भएको अटोमेसनले कामदारहरूलाई सेवा क्षेत्रतर्फ धकेलेको छ ।

१९औं शताब्दीको सुरुमा अर्थतन्त्रको मुख्य हिस्सा ओगटेको कृषिको लगभग पूर्ण अटोमेसन हुँदा पनि श्रमको हिस्सा किन घटेर शून्य भएन त ? यसको मुख्य कारण कृषिजन्य वस्तुहरूको सापेक्षिक मूल्यमा आएको भारी गिरावट थियो ।

अहिले नै ठोस निष्कर्षमा पुग्न हतार भए पनि सुरुवाती संकेतहरूले के देखाउँछन् भने एआई पनि विगतका अटोमेसन लहरहरू जस्तै हुन सक्छ । पछिल्ला केही वर्षहरूमा एआई क्वेरीहरूको मूल्य नाटकीय रूपमा घटेको छ । एआई पर्याप्त रूपमा सस्तो भयो भने मानिसहरूले एआईले गर्न नसक्ने थोरै क्षेत्रमा मात्र ध्यान केन्द्रित गरेर पनि जीडीपीमा आफ्नो ठूलो हिस्सा कायम राख्न सक्नेछन् ।

मर्निङस्टार डट्कममा प्रकाशित प्रेस्टन काल्डवेलको आलेखको अनुवाद