एआईलाई नियमन गर्न कठिनाइ आइरहेको राष्ट्रसंघका महासचिवको भनाइ, बालबालिकालाई जोगाउनुपर्ने भनाइ

एजेन्सी । संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटरेसले सोमबार कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को विकास कसैले पनि तालमेल मिलाउन नसक्ने गरी तीव्र गतिमा भइरहेको छ । उनले सम्भावित जोखिमहरू, विशेषगरी बालबालिकामा पर्न सक्ने जोखिम, कम गर्न विश्वव्यापी रूपमा एकसमान नियमहरू बनाउन आह्वान गरेका छन् ।

जेनेभामा आयोजित एआई सम्बन्धी पहिलो सरकारी स्तरको विश्वव्यापी संवादमा गुटरेसले प्रतिनिधिहरूलाई भने, ‘अर्थव्यवस्थालाई पुनः आकार दिन सक्ने, कार्यक्षेत्रको संसारलाई बदल्न सक्ने, निर्वाचनलाई प्रभावित गर्न सक्ने र सुरक्षाको सन्तुलनलाई बदल्न सक्ने यो प्रविधि यसको निर्माण गर्ने मानिसहरू लगायत कसैले पनि तालमेल मिलाउन नसक्ने गरी तीव्र गतिमा तैनाथ भइरहेको छ ।’

‘आविष्कारलाई सुरक्षा घेराको आवश्यकता छ । एआई शक्तिशाली हुने हो भने यसलाई नियन्त्रण गरिनुपर्छ,’ गुटरेसले प्रतिनिधिहरूलाई भने ।

एआई गभर्नेन्स सम्बन्धी दुई दिने यो उद्घाटन विश्वव्यापी संवादको उद्देश्य कुनै सन्धि गर्नु नभई एआईका सम्भावित हानिहरूलाई घटाउन र यसका अवसरहरूको फाइदा उठाउन कसरी नियमहरू बनाउने भन्ने विषयमा छलफल गर्नु हो ।

प्रतिनिधिहरूले संयुक्त राष्ट्रसंघको समर्थन प्राप्त ४० जना विशेषज्ञहरूको स्वतन्त्र वैज्ञानिक प्यानलको रिपोर्टमाथि विचार गर्नेछन् जसले एआईको पहिलो विश्वव्यापी र स्वतन्त्र वैज्ञानिक मूल्यांकनबाट प्राप्त आफ्ना निष्कर्षहरू प्रस्तुत गर्नेछन् ।

अर्को वर्ष न्युयोर्कमा हुने दोस्रो विश्वव्यापी बैठकसँगै अझ व्यापक रिपोर्ट ल्याउने योजना छ ।

नाबालिगहरूलाई आत्मघाती कदम चाल्न प्रेरित गरिएका र मशिनहरूले साथीको रूपमा अभिनय गरेर उनीहरूलाई झुक्याएका उदाहरणहरू देखिएपछि गुटरेसले एआई सम्बन्धी विश्वव्यापी रूपमा एकसमान नियमहरूले बालबालिकाको सुरक्षालाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिए ।

उनले भने, ‘हामी कुनै पनि औषधि सुरक्षित साबित नभएसम्म बालबालिकाको पहुँचमा पुग्न दिँदैनौं । हामी हरेक खेलौना परीक्षण गर्छौं । तर, यसले उनीहरूलाई के असर गर्छ भनेर कसैले सोध्नुअगावै एआई हाम्रा बालबालिकासम्म उनीहरूको सिकाइ, मित्रता र सबैभन्दा व्यक्तिगत प्रश्नहरूसम्म पुगिसकेको छ ।’

उनले एआई बाल सुरक्षा प्रतिज्ञाको लागि आह्वान गरे जसमा प्रणालीहरू निर्माण गर्ने कम्पनीहरूले बालबालिकाका लागि पहुँचयोग्य बनाउनु अघि ती सुरक्षित छन् भनेर प्रमाणित गर्नुपर्नेछ ।

प्रणालीहरूलाई बालबालिकाका यौन तस्बिरहरू उत्पादन गर्न अनुमति दिइनु हुँदैन कुनै बालबालिकाले मानसिक तनावको संकेत देखाएमा प्रणाली रोकिनुपर्छ र उनीहरूलाई सहयोगका लागि मानिससँग सम्पर्क गराउनुपर्छ ।

स्वास्थ्य सेवा जस्ता क्षेत्रमा एआईले महत्त्वपूर्ण अवसरहरू प्रदान गर्ने भए तापनि गुटरेसले विश्वका संस्थाहरू निर्णय गर्ने मशिनहरूका लागि तयार नभएको बताए । साथै, एआईको अत्यन्त तीव्र गतिको विकासको अर्थ मशिनहरूले मानवीय वा सरकारी निगरानी बिना नै बढ्दो रूपमा निर्णयहरू गरिरहेका छन् ।

गुटरेसले प्रतिनिधिहरूलाई भने, ‘इन्टरनेटलाई एक अर्ब मानिससम्म पुग्न १५ वर्ष लाग्यो । एआई दुई वर्षमै त्यहाँ पुग्यो ।’
उनले मुट्ठीभर कम्पनीहरू र देशहरूभित्रै सबैभन्दा उन्नत एआई प्रणालीहरूको केन्द्रीकरणको बारेमा पनि चेतावनी दिए ।

यसको अर्थ विकासशील देशहरूको एआईको प्रगतिमा निकै कम भूमिका रहन्छ र उनीहरू पछाडि पर्ने जोखिम हुन्छ ।

वैज्ञानिक विशेषज्ञहरूको स्वतन्त्र रिपोर्टले एआईको विकास अझ बढी केन्द्रित रहेको पत्ता लगाएको छ जसमा विश्वका शीर्ष ५०० एआई सुपरकम्प्युटरहरूमध्ये ७५ प्रतिशत कम्प्युटिङ क्षमता अमेरिकाको र १५ प्रतिशत चीनको रहेको छ ।

हाल विश्वभर एक अर्बभन्दा बढी मानिसले साप्ताहिक रूपमा कुराकानी गर्ने एआई प्रयोग गरे तापनि विकासशील देशहरूमा यसलाई अपनाउने दर भने पछाडि रहेको रिपोर्टमा उल्लेख छ ।