जापानी बैंकहरूको रणनीतिमा परिवर्तन, चीनबाट ध्यान हटाउँदै भारततर्फ केन्द्रित

एजेन्सी । विगतका धेरै दशकदेखि जापानी बैंकहरूको वैदेशिक विस्तार रणनीतिको केन्द्रविन्दुमा चीन रहँदै आएको थियो ।

जापानी उत्पादन कम्पनीहरूलाई पछ्याउँदै यी वित्तीय संस्थाहरू चिनियाँ बजारमा प्रवेश गरेका थिए जहाँ उनीहरूले कारखाना स्थापनाका लागि वित्तीय सहयोग गर्ने, आपूर्ति श्रृंखलालाई सघाउने र व्यापार सहजीकरण गर्ने काम गर्थे ।

तर, अहिले यो स्थापित मोडलमा एउटा ठूलो परिवर्तन आइरहेको छ । चिनियाँ अर्थतन्त्रको सुस्त वृद्धि, बढ्दो श्रम लागत र जटिल बन्दै गएको भूराजनीतिक अनिश्चितताका कारण जापानी कम्पनीहरूले चीनमा आफ्नो लगानीको जोखिम मूल्यांकन गर्न थालेका छन् ।

यसको प्रत्यक्ष परिणामस्वरूप जापानी बैंकहरूले पनि आफ्नो पुँजी र ध्यान चीनबाट हटाएर भारत र दक्षिणपूर्वी एसियातर्फ केन्द्रित गर्न थालेका छन् ।

यो परिवर्तन अल्पकालीन आर्थिक चक्रको समायोजन मात्र नभएर जापानी वित्तीय क्षेत्रको बृहत्तर र स्थायी रणनीतिक फेरबदल हो । जापानका क्षेत्रीय बैंकहरूले चीनमा आफ्नो उपस्थिति खुम्च्याउँदै गर्दा भारत र सिंगापुर जस्ता बजारमा नयाँ अवसरहरू खोजिरहेका छन् ।

निक्केई एसियाको रिपोर्ट अनुसार, पछिल्लो पाँच वर्षमा चीनमा जापानी क्षेत्रीय बैंकहरूको शाखा सञ्जाल करिब २० प्रतिशतले घटेको छ । चिबा बैंक र ७७ बैंक जस्ता संस्थाहरूले सिंगापुरमा नयाँ परिचालन केन्द्रहरू स्थापना गरेका छन् भने साईक्यो बैंकले इन्डोनेसियामा सहायक कम्पनी खोल्ने तयारी गरेको छ ।

यो प्रवृत्तिले के देखाउँछ भने जापानी बैंकहरू अब आफ्ना कर्पोरेट ग्राहकहरूलाई चीनमा मात्र सीमित नभई समग्र दक्षिणपूर्वी एसिया र भारतभरि सेवा दिन चाहन्छन् । अटोमोटिभ क्षेत्र, विशेषगरी विद्युतीय सवारीसाधन (ईभी), मा चिनियाँ कम्पनीहरूसँगको तीव्र प्रतिस्पर्धाले जापानी उत्पादकहरूलाई उत्पादन विविधीकरण गर्न बाध्य पारेको छ जसले बैंकहरूलाई पनि नयाँ बजार खोज्न प्रेरित गरेको छ ।

जापानका मेगा बैंकहरू मिचुबिशी यूएफजे, सुमितोमो मित्सुई र मिजुहोको अवस्था पनि चीनमा उत्साहजनक छैन । यी तीन ठूला आर्थिक समूहहरूको चीनमा कर्जा प्रवाह पछिल्लो पाँच वर्षमा ४० प्रतिशतसम्मले खुम्चिएको छ । यसको विपरीत भारतमा भने यी बैंकहरूले ऐतिहासिक रूपमै ठूलो लगानी गरिरहेका छन् ।

जापानी बैंकहरूका लागि भारत अहिले उदीयमान बजार मात्र नभएर रणनीतिक विकासको मुख्य गन्तव्य बनेको छ । भारतको विशाल आन्तरिक बजार, बढ्दो मध्यमवर्गीय जनसंख्या र औद्योगिक विस्तारले जापानी बैंकहरूलाई आकर्षित गरेको हो ।

सन् २०२२ देखि जापान बैंक फर इन्टरनेशनल कोअपरेसनको सर्वेक्षणले भारतलाई जापानी कम्पनीहरूको वैदेशिक लगानीका लागि पहिलो रोजाइको गन्तव्यको रूपमा राख्दै आएको छ ।

भारतले अघि सारेका उत्पादनमा आधारित प्रोत्साहन योजना र सेमिकन्डक्टर, नवीकरणीय ऊर्जा तथा उन्नत उत्पादनमा गरिरहेको लगानीले विश्वव्यापी लगानीकर्ताहरूलाई चीन प्लस वान रणनीतिका लागि आकर्षित गरेको छ ।

विशेषगरी सेमिकन्डक्टर र डेटा सेन्टर उद्योगमा भारतले गरिरहेको तीव्र प्रगति जापानी बैंकहरूका लागि ठूलो अवसर बनेको छ । जापानको जनसंख्या बुढ्यौलीतर्फ गइरहेको र त्यहाँ कर्जाको माग स्थिर रहेको अवस्थामा भारतको युवा जनशक्ति र बढ्दो उपभोग्य मागले जापानी बैंकहरूलाई दिगो वृद्धिको सुनिश्चितता दिएको छ ।

मिजुहो बैंकका ग्लोबल सीईओ मासाहिको कातोका अनुसार, अहिले टोकियोका कर्पोरेट हलहरूमा हुने छलफलको मुख्य विषय नै भारतमा कसरी व्यवसाय विस्तार गर्ने भन्ने हुने गरेको छ । सन् २०२५ सम्ममा भारतमा जापानी लगानी १२ खर्ब येन पुग्ने अनुमान गरिएको छ ।

जापानका मेगा बैंकहरूले भारतको वित्तीय प्रणालीमै आफ्नो जरा गाड्न थालेका छन् । एसएमबीसीले येस बैंकमा २० प्रतिशत हिस्सा खरिद गर्न करिब १.६ अर्ब डलर लगानी गरेको छ जसले उसलाई भारतीय निजी बैंकिङ क्षेत्रमा बलियो पहुँच दिएको छ । एमयूएफजीले भारतको ठूलो गैर–बैंकिङ वित्तीय कम्पनी श्रीराम फाइनान्समा झण्डै साढे चार अर्ब डलर लगानी गरेर भारतको खुद्रा र साना व्यवसाय कर्जा बजारमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गरेको छ ।

त्यस्तै, मिजुहोको सिक्योरिटी आर्मले भारतीय लगानी बैंक एभेन्डसमा बहुमत सेयर खरिद गरेको छ जसले उसलाई भारतको प्रविधि र स्टार्टअप इकोसिस्टममा सिधै जोडेको छ । यी लगानीहरूले के स्पष्ट पार्छन् भने जापानी बैंकहरू अब केवल जापानी कम्पनीहरूलाई मात्र सेवा दिन चाहँदैनन्, बरु उनीहरू भारतीय कर्पोरेट र डिजिटल अर्थतन्त्रकै हिस्सा बन्न चाहन्छन् ।

जापानी बैंकहरूको चीनबाट भारततर्फको यो स्थानान्तरण एक गहिरो संरचनात्मक परिवर्तन हो । दशकौंसम्म चीनलाई आफ्नो रणनीतिक केन्द्र मानेका जापानी बैंकहरूले अब एसियाको आर्थिक भविष्य भारतमा देख्न थालेका छन् ।

चीनमा बढ्दो प्रतिस्पर्धा र भूराजनीतिक जोखिमले गर्दा जापानी पुँजी अब सुरक्षित र बढी प्रतिफल दिने बजारको खोजीमा छ । चीनबाट क्षेत्रीय बैंकहरूको शाखा घट्नु र भारतमा अर्बौं डलरको नयाँ लगानी भित्रिनुले यो रणनीतिक मोडको स्पष्ट संकेत गर्छ ।

यस प्रवृत्तिले आगामी दिनमा भारत र जापानबीचको आर्थिक करिडोरलाई अझ मजबुत बनाउनेछ र जापानी बैंकहरूलाई भारतको तीव्र आर्थिक वृद्धिको हिस्सा बन्ने अवसर प्रदान गर्नेछ ।