एसियालीहरूलाई तेलको झड्का असह्य हुने

एजेन्सी । सन् १९७३ र १९७९ को तेल संकटले पहिलोपटक विश्वलाई पिरोल्दा विश्लेषकहरूले भविष्य सामान्य नै रहने अनुमान गरेका थिए ।

अमेरिकी गुप्तचर निकाय सेन्ट्रल इन्टेलिजेन्स एजेन्सी (सीआईए) को सन् १९८२ को एक गोप्य रिपोर्ट अनुसार, पश्चिमी युरोपबाट हुने कच्चा तेलको माग १९८० को दशकभरि स्थिर रहने अनुमान गरिएको थियो । आर्थिक सहयोग र विकास संगठन (ओईसीडी) ले सन् १९७८ मा यसको आयात १९८५ सम्ममा ३ करोड ५० लाख ब्यारल पुग्ने प्रक्षेपण गरेको थियो ।

तर, वास्तविकता त्यस्तो रहेन । कच्चा तेलको लागतमा सात गुणा वृद्धि भएपछि युरोपले आमूल परिवर्तन थाल्यो । फ्रान्समा आणविक रिएक्टरहरूको विशाल विस्तार, बेलायतमा उत्तरी सागरको ग्यासबाट चल्ने घरेलु बोयलरहरू र जर्मनीलाई साइबेरियाको विशाल ग्यास क्षेत्रसँग जोड्ने विवादास्पद पाइपलाइनले अघिल्ला सबै अनुमानहरूलाई गलत सावित गरिदिए ।

सन् १९८० को दशकको मध्यसम्ममा युरोपको ग्यास उपभोग १९७३ को तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी भयो तर तेलको प्रयोग २० प्रतिशतले घट्यो । कच्चा तेलको आयात घटेर ओईसीडीले अपेक्षा गरेको भन्दा झण्डै आधा मात्र सीमित भयो ।

अहिले हामी एसियामा त्यस्तै ठूलो परिवर्तनको पहिलो धक्का देखिरहेका छौं । हर्मुज जलयोजकबाट पार हुने ८० प्रतिशतभन्दा बढी तेल र ग्यास पूर्वतर्फ (एसिया) जान्छ । युरोप जस्तै यस क्षेत्रका अधिकांश देशहरू पेट्रोलियम पदार्थको अभाव झेलिरहेका छन् र हरेक वर्ष यो अभाव बढ्दै गएको छ ।

जापान र दक्षिण कोरिया लामो समयदेखि ऊर्जा आपूर्तिका लागि विश्वकै सबैभन्दा बढी आयातमा निर्भर देशहरूमा पर्छन् तर अहिले पूरै क्षेत्र त्यही दिशातर्फ गइरहेको छ ।

भियतनाम पछिल्लो दशकमा ऊर्जाको खुद आयातक बन्यो र पेट्रोलियममा धनी मानिने मलेसिया पनि अहिले इन्धन आयातमा निर्भर छ । इन्डोनेसियाले अझै पनि ओपेक सदस्य हुँदाको जस्तै इन्धनमा अनुदान दिइरहेको छ तर यो विगत २० वर्षदेखि आयातमा निर्भर छ ।

बंगलादेश, पाकिस्तान र थाइल्यान्डको विकासलाई टेवा पुर्याएका घरेलु ग्यास क्षेत्रहरू अहिले रित्तिँदै गएका छन् जसले यी देशहरूलाई महँगो र अनिश्चित एलएनजी आयातको भरमा छोडिदिएको छ ।

जीवाश्म इन्धनको अभाव र मूल्यवृद्धिले उपभोक्ताहरूलाई अहिले नै हिर्काउन थालिसकेको छ । त्यसले सन् १९७० को दशकको तेल संकटले जस्तै अघिल्ला अनुमानहरूलाई नाटकीय रूपमा उल्ट्याइदिनेछ ।

सौलमा परम्परागत घरेलु खाना काल्गुक्सुको औसत मूल्य मार्चमा पहिलो पटक १० हजार वन नाघ्यो । ऊर्जा आयात लागत वृद्धिका कारण मुद्रास्फीति २.२ प्रतिशत पुगेको छ ।

जापानमा गत वर्ष खाद्यवस्तुको मूल्य ६.८ प्रतिशतले बढेको थियो । त्यहाँ रामेनको मूल्य मनोवैज्ञानिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिने १ हजार येनको विन्दु नजिक पुग्दैछ । कम लागतका सार्वजनिक स्नानगृहहरू तातो बनाउने तेलको बढ्दो मूल्य र सरकारले तोकेको शुल्कका बीच थिचिएका छन् ।

जापानजस्ता धनी देशहरूसँग यस संकटको प्रभाव घटाउने महत्त्वपूर्ण उपायहरू छन् । जापानमा मार्चमा ऊर्जाको मूल्य वास्तवमा ५.७ प्रतिशतले घट्यो किनभने अनुदान र रणनीतिक भण्डारबाट ८ करोड ब्यारल तेल निकाल्दा इरान युद्धको प्रभाव कम भयो ।

तर, सरकारी सहयोग कमजोर पार्ने लामो संकटले यस्तो राहतलाई समाप्त पार्न सक्छ । जापानमा उपभोक्ताको आत्मविश्वास गत महिना नै मे पछिकै न्यून विन्दुमा झरिसकेको थियो ।

यस क्षेत्रको हवाई यात्रा विशेषगरी नराम्ररी प्रभावित हुनेछ । सिंगापुरमा हवाई इन्धनको मूल्य इतिहासकै उच्च विन्दुमा पुगेर दोब्बर भएपछि दक्षिणपूर्वी एसियाका एयरलाइन्सहरूले मे महिनाको उडान तालिकामा १० प्रतिशतदेखि १५ प्रतिशतसम्म कटौती गरेका छन् । थाई एयरवेजले बैंकक र सौलबीचका दुई तिहाइ दैनिक उडानहरू रद्द गरेको छ । क्याथे प्यासिफिकले लामो दूरीका उडानहरूमा २०० डलर अतिरिक्त शुल्क लगाएको छ ।

सडक यातायातमा यसको प्रभाव अझ नाटकीय छ । पाकिस्तान, फिलिपिन्स र श्रीलंकाले इन्धन खपत घटाउन हप्तामा चार दिन मात्र काम गर्ने नियम लागू गरेका छन् । मनिलामा जिप्नी मिनीबसका चालकहरूले इन्धन कर कटौतीको माग गर्दै कम्तीमा तीनवटा हड्ताल घोषणा गरेका छन् । बढ्दो लागतका कारण उनीहरूको जीविकोपार्जन नै संकटमा परेको छ ।

यसैगरी, इरानबाट युरिया निर्यात बन्द भएपछि मूल्य बढेका कारण भारतका किसानहरूले मल किन्न सक्ने कि नसक्ने भन्ने निर्णय गर्नुपर्ने अवस्था छ । जीवनस्तरमा पर्ने असर निकै कठोर छः कतारबाट एलएनजीको आपूर्ति रोकिएपछि पाकिस्तानले दैनिक पिक आवरमा दुई घण्टाभन्दा बढी लोडसेडिङ गरिरहेको छ । लाहोर जस्तो १५ करोड जनसंख्या भएको शहरमा दिउँसोको तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियस नाघ्छ । त्यहाँको अवस्था असह्य बनेको छ ।

यी सबै कारणले विकल्पहरूको खोजी तीव्र भएको छ र हरेकपटक सफा ऊर्जा विजेता बनिरहेको छ ।

भारतमा खाना पकाउन व्यापक रूपमा प्रयोग हुने एलपीजीको अभावले लामो लाइन, झगडा र इलेक्ट्रिक इन्डक्सन स्टोभको माग बढाएको छ । मार्चमा एलपीजीको खपत अघिल्लो वर्षको तुलनामा १३ प्रतिशतले घट्यो ।

अस्ट्रेलियामा मार्चमा पुराना विद्युतीय सवारीसाधनको लिलामी बिक्री दोब्बर भयो । बैंकक इन्टरनेशनल मोटर शोमा चिनियाँ ईभी ब्रान्डहरूको बुकिङ दुई–तिहाइ रह्यो जसले स्थानीय बजारमा प्रभुत्व जमाएका जापानी कार निर्माताहरूलाई उछिनेको छ ।

भियतनामी ईभी निर्माता विनफास्टले यस वर्ष विदेशी बजारमा सन् २०२५ को तुलनामा पाँच गुणा बढी कार बेच्ने योजना बनाएको छ ।

सिंगापुर र थाइल्यान्डमा हालैका महिनाहरूमा ब्याट्रीबाट चल्ने गाडीहरूको बजार हिस्सा करिब ५० प्रतिशत पुगेको छ भने चीन, इन्डोनेसिया, दक्षिण कोरिया र भियतनाममा करिब एक तिहाइ पुगेको छ । युद्ध हुनुभन्दा अघि नै एसियाका अर्बाैं चालकहरू पेट्रोलको लागत र प्रदूषणको विकल्प खोजिरहेका थिए ।

फिलिपिन्समा मार्च महिनामा मात्रै चीनबाट आयात गरिएका सौर्य प्यानलहरूले कुल सौर्य क्षमतालाई २०२५ को अन्त्यको तुलनामा आधाले बढाउन पर्याप्त थिए । कम्बोडिया, इन्डोनेसिया, मलेसिया र पाकिस्तानमा पनि सौर्य ऊर्जा जडानमा तीव्र वृद्धि भएको छ ।

मनिलाका एक सौर्य ऊर्जा जडानकर्ताका अनुसार, युद्धअघिको तुलनामा अहिले मासिक सम्झौताहरू १० गुणा बढी भइरहेका छन् ।

यस क्रान्तिकारी परिवर्तनलाई ऊर्जा दिने द्वन्द्वको भविष्यवाणी कसैले गरेका थिएनन् । तर, यस यात्राको दिशा वर्षौंदेखि स्पष्ट थियो किनकि सफा ऊर्जाको लागत जीवाश्म ऊर्जाभन्दा कम हुँदै गएको छ र चीनको सौर्य, ब्याट्री र विद्युतीय सवारी उद्योगहरू विश्वकै उत्कृष्ट बनेका छन् ।

सन् १९७० को दशकको युरोप जस्तै एसिया पनि जीवाश्म इन्धन उपभोग वृद्धिको लागि महत्त्वपूर्ण क्षेत्र हो । अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार, सन् २०३५ सम्म तेलको मागमा हुने विश्वव्यापी वृद्धिको ७० प्रतिशत हिस्सा दक्षिणपूर्वी एसिया र भारतमा हुनेछ ।

विश्वव्यापी पेट्रोलियम उद्योगले आगामी वर्षहरूमा गर्ने लगानीलाई उचित ठहर्याउन एसियाको बलियो उपभोग वृद्धिमा भर परेको छ । तर हर्मुज जलयोजकको संकटले यस क्षेत्रका उपभोक्ता र सरकारहरूलाई विकल्प खोज्न बाध्यकारी कारण दिएको छ । चीनबाट सौर्य प्यानल, विद्युतीय सवारी र लिथियम–आयन ब्याट्रीको निर्यात मार्चमा बढेसँगै एक उत्कृष्ट ऊर्जा प्रणाली अपनाउनका लागि तयार भएर बसेको देखिन्छ ।

युरोपको तेलको माग सन् १९७० को दशकको संकटपछि कहिल्यै पुरानो लयमा फर्किएन । हर्मुज जलयोजकको संकट चाँडै अन्त्य भएन भने एसियामा अझ नाटकीय रूपान्तरण पर्खिरहेको छ ।