विश्व बजारमा फेरि बढ्यो तेल र सुनको भाउ, के हो संकेत ?

एजेन्सी । अमेरिका र इरानबीच बढ्दो तनावका कारण बिहीबार तेलको मूल्य झण्डै सात महिना यताकै उच्च विन्दुमा पुगेको छ भने लगानीकर्ताहरू सुनजस्ता सुरक्षित क्षेत्रतर्फ आकर्षित भएका छन् ।

विश्वव्यापी मानक मानिने ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य १.८६ प्रतिशतले बढेर प्रति ब्यारल ७१.६६ डलर पुगेको छ । त्यस्तै, अमेरिकी कच्चा तेलको मूल्य १.९ प्रतिशतले बढेर ६६.४३ डलर पुगेको छ ।

बुधबार ४ प्रतिशतभन्दा बढीले बढेर अक्टोबरपछिको सबैभन्दा ठूलो एकदिवसीय वृद्धि दर्ता गरेको तेलको मूल्यले बिहीबार पनि सोही बढ्दो क्रमलाई निरन्तरता दिएको हो ।

अनिश्चितताका बीच सुरक्षित मानिने सुनको मूल्य बुधबार २ प्रतिशतले बढेर पुनः प्रति ट्रोय औंस ५ हजार डलर पुगेको थियो । बिहीबार सुनको मूल्यमा केही उतारचढाव आए पनि अन्त्यमा ०.२ प्रतिशतको वृद्धि देखिएको छ ।

इरानको आणविक कार्यक्रमका बारेमा छलफल गर्न हालैका दिनमा अमेरिकी र इरानी दूतहरूले जेनेभामा भेटवार्ता गरेका थिए । अमेरिकाका उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले मंगलबार इरानी वार्ताकारहरूले राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पका केही लक्ष्मणरेखालाई स्वीकार नगरेको बताएका थिए ।

अमेरिकाले मध्यपूर्व नजिक आफ्ना सैन्य उपस्थिति बढाइरहेका बेला यी वार्ताहरू भइरहेका छन् । इरानमा द्वन्द्व हुन सक्ने सम्भावनाले विश्वव्यापी तेल आपूर्तिमा अवरोध आउन सक्ने र फलस्वरूप तेलको मूल्य अझै बढ्ने डर पैदा गरेको छ ।

‘अमेरिका र इरानबीचको नयाँ भूराजनीतिक तनावको प्रत्यक्ष असर अहिले मूल्यमा देखिन थालेको छ,’ क्यापिटल डट्कमका वरिष्ठ बजार विश्लेषक डानिएला हाथोर्नले भनिन् ।

पछिल्ला साताहरूमा सुनको मूल्यमा ठूलो उतारचढाव देखिएको थियो । तर, मध्यपूर्वमा बढ्दो तनावले सुरक्षित सम्पत्तिको मागलाई फेरि बढावा दियो जसले गर्दा सुनको मूल्य ५ हजार डलरको सीमाभन्दा माथि पुगेको छ ।

अमेरिका र इरानबीच तनाव बढ्दा सबैको ध्यान स्ट्रेट अफ हर्मुजतर्फ जान्छ । इरानको तटमा रहेको यो साँघुरो जलमार्ग विश्वव्यापी तेल आपूर्तिका लागि एक महत्त्वपूर्ण नाका हो ।

अमेरिकी ऊर्जा सूचना प्रशासनका अनुसार, यस जलमार्गबाट दैनिक करिब २ करोड ब्यारल तेल ओसारपसार हुन्छ जुन विश्वको कुल तेल खपतको २० प्रतिशत बराबर हो ।

सक्सो बैंकका कमोडिटी रणनीति प्रमुख ओले ह्यान्सेनका अनुसार, विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तेल मार्ग फेरि द्वन्द्वको जोखिममा रहेकाले बजारमा भूराजनीतिक जोखिमको महसुस गरिएको छ ।

इरानी सञ्चारमाध्यमका अनुसार, इरानले नियोजित जलसेना अभ्यासका लागि स्ट्रेट अफ हर्मुजलाई आंशिक रूपमा बन्द गरेको जनाएको छ ।

सामान्यतया बजारले भूराजनीतिक तनावलाई खासै महत्त्व दिँदैन । तर, द्वन्द्वले विश्वव्यापी तेल बजारलाई प्रत्यक्ष असर पारेपछि स्थिति बदलिन्छ । यसले उपभोक्ता मूल्य र विश्वभरका व्यावसायिक निर्णयहरूलाई प्रभावित गर्छ ।

उदाहरणका लागि, भेनेजुएला विश्व तेल बजारमा त्यति ठूलो खेलाडी होइन । निकोलस मदुरोको गिरफ्तारीले बजारमा हलचल मच्चाएन । तर, इरानको सन्दर्भमा भने लगानीकर्ताहरू सतर्क हुन्छन् किनभने यो विश्व बजारको प्रमुख नाका नजिक अवस्थित छ ।

इरानमा द्वन्द्वको सम्भावनाले तेल आपूर्तिमा ठूलो धक्का लाग्न सक्ने डर बढाएको छ जसले मूल्यलाई आकाशमा पुर्याउन सक्छ । उच्च तेलको मूल्यले उपभोक्ता वस्तुहरूको मूल्य बढाउँछ र मुद्रास्फीति (महँगी) बढाउन मद्दत गर्छ ।

क्यापिटल इकोनोमिक्सका विश्लेषकहरूका अनुसार, इरानमाथि आक्रमण भएमा तेलको मूल्य ह्वात्तै बढ्नेछ र यसले विश्वभर महँगी बढाउने खतरा निम्त्याउनेछ जसले गर्दा प्रमुख केन्द्रीय बैंकहरूले गर्ने ब्याजदर कटौतीको प्रक्रिया ढिलो हुन सक्छ ।

अमेरिकी सेयर बजार बिहीबार गिरावटसँगै बन्द भयो । डाउ जोन्स २६८ अंक (०.५४ प्रतिशत) ले घट्यो भने एस एन्ड पी ५०० मा ०.२८ प्रतिशत र नास्डाक कम्पोजिटमा ०.३१ प्रतिशतको गिरावट आयो ।

मोन्टिस फाइनान्सका प्रमुख लगानी अधिकारी डेनिस फल्मरले भने, ‘ह्वाइट हाउसका लागि महँगी र जनजीवनको लागत अहिले मुख्य मुद्दा भएकाले स्ट्रेट अफ हर्मुजबाट हुने तेल आपूर्ति सुरक्षित राख्नु उसको प्राथमिकता हुनेछ । यसको अर्थ पहिलो प्राथमिकता कूटनीतिक समाधान हो र त्यो सम्भव भएन भने तेल आपूर्तिलाई सकेसम्म कम क्षति पुग्ने गरी सैन्य योजना बनाइनेछ ।’

गत जुनमा इजरायल र इरानबीच तनाव बढ्दा अमेरिकाले इरानको आणविक स्थलहरूमा आक्रमण गरेको थियो । त्यतिखेर पनि तेलको मूल्य बढेको थियो । त्यतिबेला पनि इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुज बन्द गर्ने डर थियो तर त्यसो भएन । अमेरिकी आक्रमणपछि द्वन्द्व शान्त हुँदै जाँदा तेलको मूल्य पुनः घटेको थियो ।