दिल्लीको सडकमा उत्रिएका हजारौं युवाहरूले कसरी बढाए मोदी सरकारको चुनौती ?

एजेन्सी । सोमबार भारतको राजधानी दिल्लीको केन्द्रमा दिनभरि नै हंगामा भइरह्यो ।

कुरा चाहे कनट प्लेस (सीपी) को होस्, जनपथको वा जन्तर मन्तरको, जताततै हजारौँ युवाहरूको भीड मात्र देखिन्थ्यो ।

धेरै ठाउँमा मेट्रो स्टेशन र सडकहरू बन्द भए पनि सबै बाधाहरूलाई चिर्दै सोमबार बिहानैदेखि युवाहरू जन्तर मन्तर पुग्ने प्रयासमा जुटेका थिए ।

लाठीचार्ज र अश्रुग्यासका बीच यी युवाहरू बिहानदेखि अबेर साँझसम्म जन्तर मन्तरमा डटिरहे ।

शिक्षा प्रणालीमा सुधार र केन्द्रीय शिक्षा मन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामाको माग गर्दै दिल्लीको जन्तर मन्तरमा विगत करिब एक महिनादेखि ‘ककरोच जनता पार्टी’ (सीजेपी) को नेतृत्वमा आन्दोलन चलिरहेको छ ।

एउटा प्रश्न बारम्बार उठिरहेको थियो कि, जुन ककरोच जनता पार्टीले सोसल मिडियामा केही दिनमै करोडौँ फलोअर्स पाएको थियो, त्यो आखिर जमिनमा कति बलियो छ ?

तर सोमबार यसको जवाफ मिल्यो । कलेजमा पढ्ने र परीक्षाहरूको तयारी गर्ने विद्यार्थीहरू ठूलो संख्यामा सडकमा उत्रिए र देखाए कि सरकारका लागि उनीहरूका प्रश्नहरूमा लामो समयसम्म मौन बस्नु सम्भव हुनेछैन ।

युवाहरूको यस आन्दोलनलाई विगत एक महिनादेखि कभर गरिरहेकी स्वतन्त्र पत्रकार स्मिता शर्माको बुझाइमा यी बालबालिकाहरूले केन्द्र सरकारलाई सन्देश दिएका छन् कि समस्या शिक्षा प्रणालीको मात्र होइन, महँगी र बेरोजगारी जस्ता अन्य मुद्दाहरूलाई पनि सरकारले बेवास्ता गर्न सक्दैन ।

‘युवाहरू आफ्ना लागि मात्र लडिरहेका छैनन्’

वास्तवमा, ककरोच जनता पार्टीको तर्फबाट केन्द्रीय मन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामाको माग गर्दै सोमबार ‘संसद मार्च’ को आह्वान गरिएको थियो । यही आह्वानका कारण ठूलो संख्यामा युवाहरू दिल्लीका सडकमा उत्रिएका थिए ।

सुरुवाती हंगामाका बीच सीजेपीले सरकारले उनीहरूलाई वार्ताका लागि बोलाएको दावी गरेको थियो ।

अर्कोतर्फ, केन्द्रीय मन्त्री जेपी नड्डाले भने प्रदर्शनकारीहरूका तर्फबाट वार्ताको प्रस्ताव आएको बताएका थिए ।

केन्द्रीय स्वास्थ्य मन्त्री जेपी नड्डाले ‘एक्स’ (ट्विटर) मा भेटघाटको तस्बिर पोस्ट गर्दै लेखेका छन्, ‘आज बिहान पहिलो पटक प्रदर्शनकारीहरूको तर्फबाट सरकारसँग वार्ता गर्ने प्रस्ताव आयो र बिहान ११:५० देखि नै हाम्रो वार्ता जारी छ । सौहार्दपूर्ण वातावरणमा भेट भयो । उनीहरूको प्रतिनिधिमण्डलसँग पहिले विस्तृत मौखिक छलफल भयो र त्यसपछि उनीहरूले करिब ४ बजे मलाई लिखित निवेदन दिए । मैले सबै प्रदर्शनकारीहरूलाई धर्ना समाप्त गर्न र स्थिति सामान्य बनाउन प्रशासनलाई सहयोग गर्न अनुरोध गरेँ ।’

यद्यपि युवाहरूको यति ठूलो प्रदर्शनका बाबजुद सीजेपीको मुख्य मागलाई अहिलेसम्म केन्द्र सरकारले स्वीकार गरेको छैन । यस बीचमा युवाहरू सडकमा उत्रनुको उपलब्धि के रह्यो ? भनि प्रश्न उठिरहेको छ।

आन्दोलनमा नजर राखिरहेका पत्रकार र विज्ञहरूबाट यसको जवाफ खोज्ने प्रयास गरेको बीबीसी हिन्दीले जनाएको छ ।

आन्दोलनलाई समर्थन गरिरहेका सामाजिक कार्यकर्ता योगेन्द्र यादवले सोमबार जन्तर मन्तरमा भने, ‘आज जन्तर मन्तरमा मैले जुन नयाँ पुस्तालाई देखिरहेको छु, त्यसले मेरो विश्वास अझ बलियो बनाएको छ। यी युवाहरू आफ्ना लागि मात्र लडिरहेका छैनन्। उनीहरू न्यायपूर्ण शिक्षा प्रणाली, रोजगारी दिने अर्थतन्त्र र जनताप्रति उत्तरदायी राजनीतिको लागि लडिरहेका छन्।’

यसै कुरालाई जोड्दै स्मिता शर्माले सोमबारको प्रदर्शनको सबैभन्दा ठूलो पक्ष कसैले पनि यति ठूलो संख्यामा युवाहरू सडकमा उत्रने अनुमान नगरेको उल्लेख गरिन् ।

स्मिता शर्माले सोमबारको प्रदर्शनलाई ‘नेतृत्वविहीन’ (लीडरलेस) आन्दोलनको रूपमा पनि हेरिरहेकी छिन् ।

उनले भनिन्, ‘इन्टरनेट बन्द थियो । सीजेपीका नेताहरू आफ्ना कुरा अगाडि पुर्‍याउन सकिरहेका थिएनन् । मेट्रो स्टेशनहरू बन्द थिए। सन्देश पुर्‍याउन सजिलो थिएन । आन्दोलन शिक्षाको थियो, तर कुरा बढ्दै गएर महँगी, बेरोजगारी र भोट चोरीसम्म पुग्यो । यो कुरा कक्षा १२ का विद्यार्थीदेखि कलेजका विद्यार्थीसम्मले गरे, जुन आफैँमा निकै अनौठो कुरा थियो ।’

यस आन्दोलनबाट सरकारका लागि चुनौती

आगामी दिनमा कति बढ्नेछ भन्ने प्रश्नमा स्मिता शर्माले भनिन्, ‘यदि सरकारले यस प्रदर्शनबाट कुनै सन्देश लिँदैन भने त्यो उसको ठूलो गल्ती हुनेछ । किनभने युवाहरूले संसद मार्चका लागि आफूहरू कति आतुर छन् भन्ने स्पष्ट पारेका छन् । सीजेपीले उनीहरूलाई संसद मार्चबाट रोकेको भए पनि जन्तर मन्तरमा रहेका हजारौँको भीडले संसद मार्च गर्ने नै थियो । उनीहरूलाई लाठीले प्रहार गरियो। तैपनि उनीहरू फर्किएर सामना गरिरहेका थिए । सरकारका लागि यो एउटा गम्भीर सन्देश हो कि त्यहाँ एउटा निराशा छ, जसलाई यदि सुनिएन भने आज जसरी विस्फोट भएको छ, त्यो आगामी दिनमा फेरि पनि हुन सक्छ ।’

वरिष्ठ पत्रकार हेमन्त अत्री पनि स्मिता शर्माको कुरामा थप्दै युवाहरूको यो प्रदर्शन आगामी दिनमा मोदी सरकारका लागि टाउको दुखाइको विषय बन्ने बताउँछन् ।

‘यस प्रदर्शनको उपलब्धि यो हो कि मोदी सरकारले अहिलेसम्म यस देशका मानिसहरूलाई ‘फर ग्रान्टेड’ (सहज रूपमा) लिइरहेको थियो, त्यो भ्रम अब टुटेको छ । मानिसहरू आएर चुपचाप गएका होइनन् । उनीहरूले देखाए कि यस देशमा लोकतन्त्र बलियो छ र यसको जरा गहिरो छ। सरकारले यसलाई कमजोर बनाउन सक्दैन,’ उनले भने, ‘ उनले भने, ‘कुनै पनि देशका लागि युवाहरूको वर्तमान मात्र होइन, भविष्यका हिसाबले पनि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण र निर्णायक भूमिका हुन्छ। चाहे सरकार चुन्नु होस् वा सरकार बदल्नु।’

सरकारका लागि यो ‘खतराको घन्टी’ भएको उनको भनाइ छ । सरकारले लामो समयसम्म जनतालाई बेवास्ता गर्न नसक्ने उनको भनाइ छ ।

‘सरकारले जवाफदेहिता तय गर्नैपर्छ, अन्यथा जनता सडकमा आउन बिर्सेका छैनन्। यसको असर दीर्घकालसम्म देखिनेछ। हाम्रो लोकतन्त्र हामीले दानमा पाएका होइनौँ, हामीले यसलाई हासिल गरेका हौँ। र जुन दृश्य दिल्लीको सडकमा देखियो, त्यही नै हाम्रो लोकतन्त्रको शक्ति हो,’ हेमन्त अत्री भन्छन्, ‘सरकारलाई लाग्छ कि हिन्दु-मुस्लिमको नाममा उसको राजनीति चल्न सक्छ, तर त्यस्तो हुनेवाला छैन। जनता मुख्य मुद्दाहरूमा फर्किरहेका छन् र युवाहरू यसरी अगाडि आउनु सरकारका लागि ठूलो खतराको संकेत हो। उसले आफ्नो कार्यशैली सुधार्नुपर्नेछ।’